Woensdag 18/09/2019

Film

Waarom 'Us' een van de succesvolste griezelfilms ooit is

Centraal staat het vierkoppige gezin van Adelaide (Lupita Nyong’o, l.), dat wordt belaagd door vier griezelige dubbelgangers. Beeld imdb

Us is nu al één van de meest succesvolle horrorfilms ooit. Opvallend, want naast twee uur schrikvertier levert regisseur Jordan Peele ook gelaagde kritiek op de Amerikaanse samenleving. De folterporno is dood: horror mag weer iets betekenen.

Meer dan 70 miljoen dollar, of ruim 63 miljoen euro: dat haalde de voor 20 miljoen dollar gemaakte film Us binnen tijdens zijn openingsweekend. In de VS alleen. Daarmee schrijft de tweede film van Jordan Peele, die twee jaar geleden debuteerde met het puike en succesvolle Get Out, geschiedenis als de meest succesvolle ‘originele’ horrorfilm – lees: geen vervolg, geen remake, en geen bewerking van eerder bestaand materiaal.

Dat is opvallend om verschillende redenen. In de eerste plaats omdat het een ‘zwarte’ film is, gemaakt door een zwarte regisseur, met zwarte hoofdpersonages. Daarvan worden doorgaans geen box-office-mirakels verwacht. “Als je nog bewijs nodig hebt dat Hollywood zwarte mensen onderwaardeert”, tweette Tinseltown-insider Franklin Leonard, “kijk dan niet verder dan de steeds terugkerende verrassing dat de recettes van zwarte films steeds de verwachtingen overtreffen.”

Voorts illustreert het succes van Us de honger naar horror met een betekenis. Wie Us wil bekijken als een potje schrikvertier, zal niet bedrogen uitkomen: Peele is een getalenteerd stilist, die met goed doordachte regiekeuzes zijn publiek onbehaaglijk doet voelen. Maar Us is ook een stevig, uitgebreid commentaar op de VS. (Nu volgen er spoilers.)

Centraal staat het vierkoppige gezin van Adelaide (Lupita Nyong’o), dat wordt belaagd door vier griezelige dubbelgangers. Adelaide kende haar ‘schaduw’ al: ze kwam haar als kind tegen in een spiegelpaleis, wat haar een levenslang, onuitgesproken trauma bezorgde. Toch is zij niet de enige die in het nauw wordt gedreven door haar evenbeeld: blijkbaar komen al deze ‘schaduwen’ uit een ondergronds tunnelnetwerk onder het hele land. Als Adelaide aan haar tegenhanger vraagt wie ze zijn, antwoordt ze: “We’re... Americans.”

Us zit tjokvol referenties aan andere horrorfilms – van The Birds over Jaws tot The Shining – maar tekent ook een pijnlijk beeld van het Amerikaanse onvermogen om met nationale trauma’s om te gaan. Moeilijke hoofdstukken uit de geschiedenis, zoals het verdrijven van de inheemse bevolking en de onderdrukking van de zwarten, worden doodgezwegen en begraven. Op die manier maakt Jordan Peele van Us een slim commentaar op een samenleving die trauma’s begraaft, maar er tegelijk door verteerd dreigt te worden.

Spiegel

Dat is niet nieuw: horrorfilms dienen al lang als een spiegel om maatschappelijke angsten te reflecteren. Soms expliciet, zoals de nucleaire scifi-horror uit de jaren 50, soms meer subtiel: zo is Dawn of the Dead een bijtende commentaar op de massaconsumptie, en illustreerde They Live! de donkere kanten van de Reaganomics uit de jaren 80.

Rond de eeuwwisseling leek die diepere laag in horror verloren te gaan: found footage-films als Paranormal Activity waren weinig meer dan een montage van schrikeffecten, de rage van folterporno, die groot werd dankzij Saw, was een platte gruwelparade. Maar de laatste jaren is die trend een stille dood gestorven.

Er was Get Out, het debuut van Peele, waarmee hij het onderhuidse racisme in de VS blootlegde. Maar denk ook aan It Comes at Night, waarin twee families elkaar tot het einde wantrouwen: een angstaanjagende parabel over het toenemende wij-zij-denken. Vorig jaar brak A Quiet Place dan weer records: een post-apocalyptische film die zijn publiek deed opspringen van schrik, maar ook illustreerde hoe samenhorigheid in tijden van crisis een overlevingsstrategie kan zijn.

Het succes van die films, dat door het dollars binnenrijvende Us eens te meer wordt benadrukt, is hoopgevend. Het toont dat gruwelfilms geen lege doos hoeven te zijn. Het geeft het horrorgenre weer tanden. Tanden die venijnig in de sociopolitieke realiteit kunnen bijten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234