Donderdag 02/12/2021

Opinie

Waarom tv-series zoals 'True Detective' veel meer losmaken dan een recente literaire roman

True Detective, seizoen 1. Beeld Skip Bolen
True Detective, seizoen 1.Beeld Skip Bolen

Karel Joos publiceerde vorig jaar de roman 'Onder druk' (Houtekiet).

Voor net geen twintig euro koop je bij bol.com het eerste seizoen van de televisieserie 'True Detective'. Acht afleveringen op drie dvd-schijfjes die een kijkervaring van ruim zeven uur opleveren. "Literatuur in filmvorm", zou het? Een roman van driehonderd bladzijden kost precies evenveel en je krijgt er ongeveer acht uur leeservaring voor terug. Toch hoor je op kantoor zelden iemand vertellen dat ze een halve nacht heeft doorgelezen terwijl binge viewing een fenomeen is.

Vlamingen kopen en huren jaarlijks een paar miljoen dvd's vol kwaliteitstelevisie maar niemand durft bekend te maken hoeveel recente literaire romans over de toonbank gaan. Dat romans het zo slecht doen mag verbazen want ze bezitten in principe een veel grotere kracht dan de beste tv-serie, ook al is de thematiek daarvan universeel, de plot dwingend, zijn de personages intrigerend en heeft ze een overrompelende visuele stijl. Een boek is immers de ultieme virtuele realiteit dankzij het wonder van wat woorden met ons doen.

En toch zijn veel twintigers en dertigers van lieverlede gaan afhaken. Ze bekeerden zich in het beste geval tot de kwaliteitsthriller en raakten verslingerd aan de producten van HBO, ABC en Showtime. Met gebrek aan tijd of geld heeft dat dus geen uitstaans. Waar ligt het dan wel aan?

Bij de opening van het PassaPorta Festival in maart pleitte auteur David Van Reybrouck nog voor romans die antwoorden zoeken in plaats van enkel vragen te stellen, in een sfeer van "frivole stuurloosheid". In 2012 had de Libris-jury gelijkaardige kritiek aan het adres van romans die "eerder een doorgeefluik van hoogstpersoonlijke ervaringen (zijn), zonder dat duidelijk wordt waarom nu juist voor de roman gekozen is om het verhaal te vertellen."

Gelukkig ging de Debuutprijs in Vlaanderen vorig jaar naar "een knap gestructureerde, stilistisch vaardig geschreven en meeslepende epische vertelling". Twee jaar eerder won ook al "een ijzersterk verhaal dat de lezer bij het nekvel grijpt". De winnaar van vanavond is "een verhaal dat staat" en een boek "waarin je vanaf de eerste bladzijde wordt meegenomen." Dat klinkt hetzelfde als wat men zegt over series als 'The Sopranos', 'The Wire' of 'Mad Men'. Is de roman als medium dan misschien voorbijgestreefd? Want, gênant genoeg, literaire non-fictie zoals Frank Westerman en Pascal Verbeken die schrijven heeft wel succes.

"Il faut être de son temps!", riepen de Franse realisten in de negentiende eeuw als reactie tegen het conservatisme in de kunsten van toen. Maar elke periode heeft zijn eigen debatten en moderniteit is een relatief begrip. In ieder geval wijzen kunstenaars hun publiek op dingen die het zelf nog niet had ingezien. Zo bekeken zijn ze altijd voor op hun tijd. Het punt is echter dat ze dat best doen in een vorm die aansluit bij hun publiek, dat per definitie synchroon loopt met haar tijd.

Form follows function speelt daarom ook in de verhaalkunst een rol. Audiovisuele kwaliteitsfictie vertelt haar verhalen vandaag op een andere manier dan in de vorige eeuw en met succes. Hedendaags theater probeert met vallen en opstaan weg te raken uit de dwangbuis van een gerespecteerd anachronisme. Ondertussen spelen literaire romans hun publiek kwijt. Dat komt omdat te veel boeken zich al te lang aan de verkeerde kant van hun tijd opstellen.

Het verlies van lezers wijten aan de beeldcultuur die zoveel verleidelijker en makkelijker verteerbaar is dan het actieve lezen is een uitvlucht. Om de handicap te overwinnen waarmee de combinatie van beeld en geluid hun heeft opgesolferd moeten romans winnen aan kracht en helderheid. Jongere lezers keren zich af omdat ironie hen niet raakt, taalacrobatiek hen verveelt, barokke zinnen hen irriteren en omdat ze vinden dat gefilosofeer en essayistische uitweidingen niet thuishoren in een roman.

Ze voelen trouwens perfect het verschil aan tussen een tovenaar, een goochelaar en een charlatan. Wat hun emoties al eeuwen in beweging brengt, zijn sterke personages en een krachtige plot. Dat is ook wat de beste thrillers vandaag bieden en er valt geen enkele goede reden te bedenken waarom romans daarin te kort moeten schieten. Meer nog, ze voegen er stijl, originaliteit en diepgang aan toe wat hun kwaliteit superieur maakt. Uitgerekend daarvoor worden de televisieseries zo bejubeld. Toch is de beeldende kracht van woorden waarmee de lezer een roman tot leven brengt, voor zichzelf en alleen voor hem, veel intenser dan wat een beeldscherm vermag en ver voorbij de grenzen van wat erop getoond mag worden. Is het niet doodjammer dat zo weinig kijkers dat mogen ontdekken?

Goed Gevoel, "het meest gelezen maandblad van Vlaanderen", selecteerde in 2014 'De kinderen van Calais' van Lara Taveirne voor haar lijst van tien boeken om mee te nemen op vakantie. Ze ontvangt er vanavond de Debuutprijs voor. Ik droom ervan dat mannen en vrouwen in de bladen bij hun kapper, hun tandarts en hun dokter over literaire romans lezen en niet kunnen wachten om ze te kopen, er in te verdwijnen en er uren later opnieuw te voorschijn uit te komen, geraakt en veranderd door een confrontatie met wie ze zelf zijn, en niet met een of andere seriemoordenaar of de sombere flik die hem opjaagt.

Het wordt tijd dat romanschrijvers opnieuw beseffen waar de motor van hun kunst ligt: personages en een plot. Tenzij het natuurlijk meer om henzelf draait dan om wat ze willen zeggen. Ik ken echter geen enkele innerlijke demon waarvan het bezweren een goed verhaal in de weg staat.

null Beeld dm
Beeld dm
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234