Dinsdag 19/10/2021

Waarom Nevermind één van de belangrijkste platen ooit is

null Beeld GETTY
Beeld GETTY

Nevermind is omschreven als één van de atoombom-momenten in de muziek. Nevermind was de trigger die alternatieve muziek definitief een plaats in onze alledaagse cultuur bezorgde. De plaat zorgde ervoor dat punk - en we bedoelen dan eerder de mentaliteit en houding dan een specifiek geluid - commercieel rendabel werd.

1991 was een belangrijk jaar voor pop en rock. Er werden verschillende platen uitgebracht die later baanbrekend in hun genre zouden blijken, en die in sommige gevallen zelfs de start van trends betekenden waar anno 2011 nog altijd op voortgebouwd wordt.

Primal Scream's "Screamadellica" verzoende dj-cultuur en beats met rock. My Bloody Valentine's "Loveless" creëerde tout court een stroming noise en dream pop. "Bandwagonnesque" van Teenage Fanclub, misschien wel de beste plaat van dat jaar, zette goed gemaakte gitaarpop weer op het menu. Zowel Ice T's "Original Gangster" als Ice Cube's "Death Certificate" stuurden hiphop in een nieuwe richting. Zonder 808 State's "Ex:el" en Orbital's titelloze debuut zouden er vandaag geen danstenten zijn op festivals.

Ook 1991: Het concept achter de tour die zou voortvloeien uit U2's "Achtung Baby" verlegde grenzen en zette een benchmark voor stadionoptredens. Met hun "Black Album" opende Metallica geesten die tot dan gesloten bleven voor heavy, thrash en speed metal. En toch is de impact die Nirvana maakte met "Nevermind" op de muziekindustrie van een ander allooi.

Goed nieuws voor de liefde
Nevermind is zo belangrijk omdat de plaat het symbool is geworden voor een kantelmoment dat grenzen deed vervagen in rock én in jongerencultuur. Vóór Nevermind had je bij tieners en twintigers in grote lijnen drie kampen. Zij die van populaire muziek hielden die in de hitlijsten stond - we noemden dat toen tekenend "commerciële muziek". Zij die van alternatieve muziek hielden (die noemden we "new wavers"). En zij die van heavy metal hielden (de "hardrockers"). Er was geen kruisbestuiving. 1991 is het jaar dat daar verandering is in beginnen komen.

Dat was goed nieuws voor de liefde (de dansvloer was ineens open voor alle smaken) maar slecht nieuws voor de grote platenfirma's. Het succes van een single zoals "Smells like teen spirit" ging in tegen alles wat de industrie voor zeker hield: too noisy, too scary. Iedereen in de sector was boos op MTV, want die waren als eerste op de kar gesprongen en hadden de clip van die song in zware rotatie gestoken. Voor de jongere lezers: in 1991 was MTV nog echt een muziekzender.

Gold rush
De eerste reactie was een gold rush: platenbonzen stuurden massa's werkvolk naar Seattle om er met geld te zwaaien en de volgende Nirvana te tekenen. Een pak bands sleepten op die manier een contract binnen. Geen enkele werd de nieuwe Nirvana. Zo ook Hole, de band van mevrouw Cobain, Courtney Love. Ze kreeg naar verluidt 500.000 dollar voorschot van platenfirma Geffen, twee keer meer dan Nirvana had gekregen enkele maanden voor Nevermind.

Risico's
Nevermind, dat ondertussen Michael Jacksons "Dangerous" van de eerste plaats in de hitparade had gestoten en meer dan een half jaar na release nog steeds meer dan 500.000 stuks per week verkocht wereldwijd, tegen alle logica in, deed platenfirma's risico's nemen. Groepen die daarvoor nooit konden tekenen omdat niemand inzag hoe ze ooit geld zouden kunnen verdienen, kregen de volgende jaren een kans. Green Day, om er maar eentje te noemen, zou nooit een contract bij een grote platenfirma hebben gekregen voor Nevermind.

"Kuddevolk"
Maar de werkelijkheid was dat de platenindustrie de grip had verloren op een generatie. Een CEO van één van de grootste platenlabels ter wereld liet zich op een congres van de sector ontvallen: "All bets are off. No one has the inside track on which of dozens, perhaps hundreds, of ornery, obstreperous, unkempt bands might next appeal to the mall-walking millions" (Vrij vertaald: "Er zijn geen zekerheden meer. Niemand kan inschatten welke van die honderden ambetante, oncontroleerbare bands gaat aanslaan bij het kuddevolk.")

Booming
Hier en daar trok iemand wel aan de alarmbel, maar niemand luisterde want business was booming. Door het relatief nieuwe fenomeen van de cd en de belachelijk hoge prijs die mensen blijkbaar bereid waren om te betalen voor zo'n schijfje, deden platenfirma's gouden zaken in de pakweg tien jaar die volgden op Nevermind.

Gebrek aan return-on-investment en een korte termijnvisie deed de muziekindustrie al snel terugvallen op vaste waarden en zekerheden. Alternatieve acts waren alleen nog interessant als ze heel snel aansloegen bij een breed publiek. Artiesten groeikansen en tijd geven paste niet echt in dat plaatje. Dat was niet nieuw, maar het succes van Nirvana en grunge versnelde uiteindelijk die tendens. (mvl)

Twintig jaar geleden kwam Nevermind van Nirvana uit, één van de belangrijkste platen uit de rockgeschiedenis, en eentje die de muzieksector flink overhoop haalde. Waarom? Hoe? Dat en nog veel meer over Nevermind kan u de volgende dagen ontdekken op onze site.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234