Zondag 08/12/2019
Robert De Niro en Martin Scorsese op de set van ‘Taxi Driver’ (1976).

Film 'The Irishman'

Waarom Martin Scorsese en Robert De Niro opnieuw samenwerken in ‘The Irishman’

Robert De Niro en Martin Scorsese op de set van ‘Taxi Driver’ (1976). Beeld Collection Christophel

“Uiteindelijk, zo’n negen jaar geleden, toen we allebei al eind de 60 waren, besloten we: we moeten nog één film samen maken.” Een kwarteeuw na Casino is er met The Irishman eindelijk een negende samenwerking tussen Robert De Niro en Martin Scorsese. ‘We zijn door de jaren heen in elkaar gesmolten.’

Op zo’n drie minuten stappen van het metrostation Bowery in Greenwich Village, het deel van de New Yorkse wijk Manhattan waar de straten nog namen hebben in plaats van nummers, kruisen twee straten elkaar. In de eerste, Kenmare Street, groeide Robert De Niro op. In de tweede, Elizabeth Street, was het huis waar Martin Scorsese zijn jeugd doorbracht. Het kruispunt wordt vandaag getypeerd door Chinese winkels en horecazaken en een grijs straatbeeld dat weinig geschiedenis verraadt. Maar in zekere zin is dit deel van Chinatown, dat vroeger nog tot het indijkende Little Italy behoorde, de plaats waar twee levens samenkwamen om de filmgeschiedenis te veranderen.

Acteur Robert De Niro (76) en regisseur Martin Scorsese (76) hebben sinds 1973 samen negen langspeelfilms gemaakt. De meest recente heet The Irishman: het is hun eerste samenwerking sinds het 24 jaar oude Casino. “Uiteindelijk besloten we, ik denk zo’n negen jaar geleden, toen we allebei al eind de zestig waren”, mijmerde Scorsese recent in een interview met het tijdschrift Esquire, “we moeten samen nog één film maken.”

Zo krijgen we toch nog een nieuw hoofdstuk in een van de meest vruchtbare samenwerkingen uit de filmgeschiedenis. Het duo Scorsese-De Niro past in een lang lijstje van regisseurs en fetisj-acteurs. Al in 1976, toen het legendarische meesterwerk Taxi Driver  uitkwam, vergeleek talkshowhost Dick Cavett hun verhouding met die tussen John Ford en John Wayne, het iconische duo achter westerns als Rio Grande, The Searchers en The Alamo. Sindsdien zijn er nog heel wat filmmakers en -spelers die keer op keer samenwerken. Denk aan Tim Burton en Johnny Depp. Woody Allen en Diane Keaton. Pedro Almodóvar en Antonio Banderas. Paul Thomas Anderson en Philip Seymour Hoffman.

Sommige filmmakers hebben zelfs een aantal spelers waarmee ze steeds opnieuw samenwerken. De Zweedse cineast Ingmar Bergman werkte ontelbare keren met Liv Ullman, Bibi Andersson, Max von Sydow en Ingrid Thulin. Een film zonder Bill Murray, Owen Wilson, Jeff Goldbum of Jason Schwartzmann is geen Wes Anderson-film meer. Tom Hardy speelde dan weer mee in drie van Christopher Nolans films, Cillian Murphy in vijf, en Michael Caine in zeven. “De reden daarvoor”, zo vertelde Caine aan het magazine Deadline, “is dat ik zijn geluksbrenger ben.”

Loyaliteit

Dichter bij huis is er Michaël R. Roskam. Hij castte Matthias Schoenaerts in zijn drie langspelers – Rundskop, The Drop en Le fidèle – maar hun eerste samenwerking dateert al uit 2005, toen Schoenaerts de hoofdrol speelde in Roskams kortfilm The One Thing to Do. “Ik ben nooit op zoek gegaan naar een ‘fetisj-acteur’”, zegt Roskam. “Zo’n samenwerking moet organisch groeien. Maar er is tussen Matthias en mezelf al snel een soort connectie ontstaan. Ik kende hem nog niet voor ik hem vroeg om mee te spelen in mijn kortfilm, maar Matthias begreep mij vanaf dag één. Inmiddels heb ik met hem een vorm van vertrouwen, een eensgezindheid, een vriendschap. Het is steeds een heel persoonlijke samenwerking. Dat zorgt voor inspiratie en enthousiasme. Het hoofdpersonage van Rundskop heb ik geschreven met Matthias in gedachten. En dat van Le fidèle ook.”

Ook Scorsese werkt graag steeds opnieuw met dezelfde mensen samen. Thelma Schoonmaker heeft al zijn films gemonteerd sinds Raging Bull (1980), en sinds 2002 heeft de cineast al vijf films gemaakt met zijn nieuwe “fetisj-acteur”, Leonardo DiCaprio. Loyaliteit lijkt een belangrijke rode draad te zijn in Scorseses carrière. Familie ook: zijn ouders hadden tot aan hun dood vaak een cameo in de films die hun zoon draaide.

Wie niet bang is van een sentimentele overdrijving, zou Scorsese en De Niro ook als familie kunnen omschrijven. “We zijn door de jaren heen in elkaar gesmolten”, zei Scorsese een kleine drie jaar geleden op de bank van talkshowhost Jimmy Fallon. En ook al duurde het tot 1973 vooraleer de twee New Yorkers samen een film maakten, toch kenden ze elkaar al langer. Oppervlakkig, als tieners die in dezelfde buurt woonden. “De Niro is de enige die weet waar ik vandaan kom”, vertelde Scorsese in Esquire. “Hij was zestien jaar oud. Ik ook. Hij leefde in Kenmare Street, ik in Elizabeth. Hij kent de mensen met wie ik opgroeide.”

Martin Scorsese en Robert De Niro bij de première van ‘The Irishman’, in Londen. Beeld Joel C Ryan/Invision/AP

Antihelden

Toch hadden de twee een formele ontmoeting nodig. Die kwam er dankzij Scarface-regisseur Brian De Palma, die De Niro’s acteerdebuut The Wedding Party (opgenomen in 1963, maar pas uitgekomen in 1969) regisseerde en Scorsese goed kende. Scorsese castte De Niro in zijn doorbraakfilm Mean Streets als Johnny Boy, een kleine straatcrimineel in Little Italy. Mean Streets was een semi-autobiografisch project voor Scorsese, die zich inspireerde op het dagelijkse leven in de wijk waar hij – en dus ook De Niro – opgroeide. Dat de jonge acteur in zijn natuurlijke habitat mocht spelen, droeg bij aan de kwaliteit van de film en aan die van zijn prestatie, en Scorsese zag in De Niro een acteur met het talent om scrupuleuze personages op een charismatische manier te vertolken. Dat soort personages zouden in de rest van Scorseses oeuvre steeds blijven terugkomen. En vaak was het De Niro die in hun huid kroop.

“Als je een auteur-regisseur bent, zijn er veel thema’s en archetypes die terugkeren in je films”, weet Roskam. “Als je dan een acteur tegenkomt die zeer goed is in het portretteren van die archetypes, is het logisch dat je daar steeds opnieuw mee samenwerkt. Al is de basis natuurlijk het welslagen van de samenwerking. Je moet allebei het gevoel hebben dat het samenwerken gelukt is. Dat motiveert om verder te gaan.”

De Niro ontpopte zich tot een rasacteur met een voorliefde voor antihelden. Vaak speelt hij moreel verdorven personages, die toch een zekere aantrekkelijkheid bezitten. Laat dat nu net de personages zijn die Scorsese graag onderzoekt. “Jaren geleden kon ik het nog niet goed uitleggen”, vertelde de regisseur in 1995 aan tv-interviewer Charlie Rose. “Hij speelt personages die normaal gezien schurken zijn – en in mijn films maak ik daar, in zekere zin, graag helden van – en er is iets aan hem dat medeleven opwekt. En dus leeft het publiek met hem mee.” Volgens Scorsese kan geen enkele acteur hem zo verrassen als ‘Bob’. “Nu en dan kwam hij naar mij en zei hij ‘Ik heb een ideetje, het is een beetje vreemd, it’s a little crazy’”, herinnerde Scorsese zich twee jaar geleden toen hij de Chaplin Award in ontvangst nam. “Dan zei ik: ‘Don’t tell me. Let’s just shoot it.’ En altijd als hij deze ideeën voor de camera uitvoerde, was ik er dol op.” De befaamde “You talkin’ to me”-scène uit Taxi Driver is daarvan een voorbeeld, zo wil de overlevering.

Veel van de beste en meest memorabele rollen van De Niro zijn die uit de films die hij met Scorsese maakte. En veel van de beste en meest memorabele films die Scorsese maakte, hebben De Niro in een hoofdrol. De Niro speelde met griezelig veel overgave de charismatische, gefrustreerde en gewelddadige titelrol in Taxi Driver (1976); hij won een Oscar voor zijn prestatie als de opvliegende, nietsontziende en zelfdestructieve bokser Jake LaMotta in Raging Bull (1980); en volgens Scorsese was hij het best als de mislukte en gestoorde standup-comedian Rupert Pupkin in The King of Comedy (1982). Nadien kwamen gelijkaardige glansrollen in Cape Fear (1991) en de gangsterfilms Goodfellas (1992) en Casino (1995).

Robert De Niro (in de hoek van de ring) en Martin Scorsese (rechts) op de set van ‘Raging Bull’ (1980). Beeld Collection Christophel

Te oud?

Daar leek het op te houden. Sindsdien zijn de twee geen volwaardige samenwerking meer aangegaan. Het is nooit helemaal duidelijk geworden waarom. Er was alleszins geen wig gekomen tussen de twee. Scorsese zou elk script dat hij wil verfilmen voorleggen aan De Niro, om zijn mening te horen. Aanvankelijk wilde Scorsese ook dat zijn maatje de rol van Bill Cutting zou spelen in Gangs of New York (2002), maar De Niro vond zich te oud voor die rol, die uiteindelijk naar Daniel Day-Lewis ging. Misschien is dat de eenvoudigste verklaring: De Niro werd ouder, te oud voor de hoofdrollen in Scorseses films. Soms is je favoriete acteur gewoon niet geschikt voor je nieuwste film, weet ook Roskam. “Voor mijn part doet Matthias in al mijn films mee. Maar wie weet stopt het ook. Ik maak nu een limited series over Sylvia Kristel, en ik denk niet dat Matthias de juiste man met het juiste lichaam is om die rol te spelen.”(lacht)

Vanaf Gangs of New York werden de meeste hoofdpersonages in Scorseses films vertolkt door Leonardo DiCaprio: de acteur was hem aangeraden door De Niro, die met DiCaprio in This Boy’s Life (1993) had gespeeld en onder de indruk was van diens talent. De Niro en DiCaprio zouden nog naast elkaar te zien zijn in de door Scorsese geregisseerde kortfilm slash reclamespot The Audition (2015).

Vier jaar later is er dus The Irishman, waarin De Niro de titelrol vertolkt. Dat de tweevoudig Oscarwinnaar inmiddels de derde leeftijd heeft bereikt, is niet langer een probleem: met de hulp van digitale effecten kunnen de levende legendes De Niro en co-ster Al Pacino – volgens Scorsese de enige acteur die de vergelijking met De Niro doorstaat – nu ook jongere versies van hun personages spelen. Is dat de voorbode voor een nieuwe reeks Scorsese-De Niro-films? Of blijft het bij “nog één film”? “Het was moeilijk genoeg om dit gedaan te krijgen, om het geld bijeen te krijgen en al die dingen”, zei de notoir moeilijk te interviewen De Niro onlangs in een interview in The Guardian. “Ik zie ons niet nog een film als deze maken”, vertelde hij over de samenwerking met Pacino en Scorsese. “Ik hoop dat we samen nog films maken, maar een film als deze? Weinig waarschijnlijk. Dit is het.”

Op 13 november krijgt The Irishman een bioscooprelease in België, vanaf 27 november is de film wereldwijd op Netflix te zien

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234