Donderdag 02/02/2023

AchtergrondLiteratuur

Waarom jongeren plots veel meer Engelse boeken lezen: ‘Ze zijn opgevoed met Netflix en YouTube’

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Is TikTok/BookTok het geheime wapen tegen de ontlezing? Je zou het haast gaan geloven nu blijkt dat jongeren almaar meer Engelstalige boeken achter de kiezen stoppen, vooral in het youngadultgenre. Boekhandelaars merken het aan de kassa, maar Nederlandstalige uitgevers zijn voorzichtig.

Dirk Leyman

‘Ik ben blij dat ik geen uitgever ben die met Nederlandse vertalingen werkt. Want dan denk ik dat er zwaar weer op komst is”, zegt Ludovic Bekaert van de Brusselse boekhandel Passa Porta met enig aplomb. “Er wordt tegenwoordig veel meer rechtstreeks in het Engels gelezen, dat merken we hier elke dag. Voor sommige boeken in het young­adult­genre heeft het zelfs nog weinig zin om nog een vertaling aan te bieden.” Boude uitspraken van de door de wol geverfde boekhandelaar, die zijn assortiment dan ook ferm gaat uitbreiden: “Voor het eerst gaan we nu twee aparte kasten volledig aan Engelstalige young­adult­literatuur besteden”, zegt Bekaert.

Naar de reden van die plotse boom hoeft­ Bekaert niet lang te zoeken. Hier komt de video­app TikTok, en meer bepaald de hashtag #BookTok, om de hoek kijken. Hippe, jonge boekenvogels prijzen er gloedvol hun favoriete titels aan en wisselen kekke filmpjes over hun leesgedrag uit. Boeken van auteurs als Colleen Hoover en Delia Owens, die bij de doorgewinterde lezer weinig belletjes doen rinkelen, hebben er een immense fanbase. Zo heeft TikTok een onvermoede maar aanwijsbare impact op de verkoop. In Nederland bijvoorbeeld was in 2021 een op de zes verkochte boeken anderstalig, met jongeren als aanjagers.

Is de vaak gedramatiseerde ontlezing dan toch gestuit? Bekaert: “In ieder geval is het boek als object voor jonge lezers niet langer stoffig en saai. Het is weer een gadget, ja, een sexy ding. Positief, natuurlijk. Hopelijk zet dat de toon voor later, grijpen ze ook naar Nederlandstalige literatuur als ze wat ouder zijn.” Of is het toch vooral een kwestie van boeken showen, niet lezen?

Sally Rooney, auteur van 'Normal People', waarvan ook een tv-reeks is gemaakt. 'Eigenlijk is het met haar allemaal begonnen', stelt Wouter Cajot van boekhandel Stad Leest. Beeld NYT / ELLIUS GRACE
Sally Rooney, auteur van 'Normal People', waarvan ook een tv-reeks is gemaakt. 'Eigenlijk is het met haar allemaal begonnen', stelt Wouter Cajot van boekhandel Stad Leest.Beeld NYT / ELLIUS GRACE

Wouter Cajot van het Antwerpse Stad Leest valt zijn collega bij. “Engelstalige literatuur – vooral fantasy, young adult én romance – scoort de laatste tijd bijzonder goed. Lezen is ongelooflijk hip. Het is geen schande meer om met een boek betrapt te worden. (lacht) Je ziet dat ook in het grote succes van bordspelletjes, vroeger ook iets voor kneusjes, nu immens populair. Zet een foto van een boek met een chai latte ernaast op een hip terras en je hebt gelijk tachtig likes.”

Dat jonge lezers naar Engelse boeken grijpen, is niet raar. “Ze zijn zo opgevoed. Ze gebruiken YouTube in plaats van Google. Ze zijn vertrouwd met Netflix of krijgen les in het Engels. En vinden die taal doodnormaal. Een Engels boek lezen is allang geen straf meer.”

Emoties

Bij de Engelstalige Antwerpse boekhandel annex wijnbar Luddites is het BookTok-effect nog aanzienlijker. “In onze top tien van verkochte boeken staan zeker vijf boeken die op TikTok hypes zijn”, vertelt Jolien Caers. “Daar kan in feite geen enkele promocampagne tegenop. Wat vroeger mond-aan-mond­reclame was, is nu TikTok geworden. De spontaneïteit van de filmpjes werkt.”

“Eigenlijk is de aanzet van de hype begonnen met Sally Rooney en haar bestseller Normal People”, stelt Cajot. “Best opmerkelijk hoe een boek over de besognes van dertigers zo gesmaakt werd door achttienjarigen. Daarna was het de beurt aan The Midnight Library van Matt Haig en de coming-of-age mysterynovel Where the Crawdads Sing van Delia Owens. Veel jongeren wilden niet wachten op de Nederlandse vertaling.” Immens succes beleefde ook Taylor Jenkins Reid (The Seven Husbands of Evelyn Hugo). Nu zie je dat klassiekers als Donna Tartt (De verborgen geschiedenis), Oscar Wilde (The Picture of Dorian Gray) en Jane Austen dankzij TikTok een revival beleven. “Ook het lichtvoetige Book Lovers van Emily Henry loopt vlot.”

Vroeger waren de jongerengenres afgelijnder met Harry Potter, fantasy van Stephenie Meyer ­of de kommer-en-kweljeugdboeken van Dirk Bracke. Nu lopen jeugd- en volwassenboeken en zelfs chicklit stilaan door elkaar, bevestigt ook Bekaert.­ “En hypes gaan sneller dan ooit. Soms is er drie weken lang iets hot en dan is het totaal voorbij.” Cajot: “De schotten tussen hoge en lage cultuur zijn geslecht. Soms zie ik tot mijn verbazing Bouquet-achtige boekjes over husband/boyfriend material scoren met een hippe cover. Allemaal dankzij TikTok.”

Ook in de academische wereld wordt gegluurd naar de TikTok-video’s. Vanessa Joosen, professor jeugdliteratuur en Engelse letterkunde aan de Universiteit Antwerpen, toont zich gematigd positief. “Niet alleen als academicus, maar ook als ouder van twee tieners die ik met wisselend succes aan het lezen wil krijgen. (lacht) Ik zie de positieve impact van #BookTok. Het motiveert hen, ze leren er nieuwe titels kennen en vooral: lezen is opnieuw cool. Wat wonderlijk is in een periode waarin hun concentratiespanne slinkt, ze steeds minder tijd hebben en er zoveel andere virtuele afleiding bestaat. Natuurlijk spelen TikTok en BookTok hard op de emoties. Tieners filmen elkaar terwijl ze een passage lezen en keihard beginnen te huilen. We kunnen dat gek vinden, maar het heeft blijkbaar effect. Verder zie ik natuurlijk overtuigde lezers die BookTok niet nodig hebben. En vanzelf wel hun weg vinden.”

“Engelstalige boeken zijn ook veel vlotter ­bereikbaar dan twintig jaar geleden, dat speelt mee”, zegt Joosen. Ze hoopt wel dat de leescommunity’s op TikTok zich zullen diversifiëren. “Er mogen meer thema’s opduiken dan uitsluitend young adult. Ik hoop op meer geavanceerde community’s. Maar in zekere zin is sociaal lezen niet nieuw: we hadden al Goodreads, dat nog steeds armslag heeft, er zijn leesclubs, er zijn de bookfluencers op Instagram en vergeten we ook niet de toegenomen impact van podcasts, waarover veel uitwisseling bestaat op sociale media. Lezen is steeds meer een sociaal gebeuren.”

Bib met BookTok-hoek

Bij Iedereen Leest, de Vlaamse leesbevorderingsorganisatie, volgen ze het TikTok-fenomeen nauwgezet op. Ze beseffen dat het maar een van de kanalen is waarlangs lezen wordt gestimuleerd. Maar het boomt wel, zegt communicatieverantwoordelijke Tine Kuypers. “Zo komen er veel vragen over BookTok vanuit bibliotheken, er zijn zelfs bibs die BookTok-hoeken maken. We bieden zelf een sessie rond TikTok/BookTok voor Leesjury-begeleiders aan en die zijn helemaal volzet: iedereen wil mee op de trein springen.”

Colleen Hoover, schrijftser van hippe youngadultboeken. Beeld GF
Colleen Hoover, schrijftser van hippe youngadultboeken.Beeld GF

Maar Iedereen Leest weet dat TikTok niet zaligmakend is. Beleidsmedewerker Simon Bequoye benadrukt in het laatste nummer van De Lage Landen om “niet te veel te verwachten van online­fenomenen”: “Bookfluencers zijn nuttig op voorwaarde dat ze authentiek zijn, maar daarmee cijfer je de bibliotheek of het lees­onderwijs nog niet weg.”

Bij Querido, dat veel Nederlandstalige jeugdboeken uitbrengt, geven ze toe dat het TikTok-­fenomeen hen zorgen baart én tot voorzichtigheid noopt: “We merken dat het steeds lastiger wordt om kinder- en jeugdboeken van Amerikaanse of Engelse schrijvers te vertalen naar het Nederlands”, zegt uitgever Wendy Wilbers. “De jonge lezers lezen steeds vaker in het Engels en kopen liever een Engelse editie. Dat is vaak een export­editie. Die is ook nog eens veel goedkoper dan onze Nederlandse vertaling, die aan een vaste boekenprijs is gebonden. Het gaat vaak om grote prijsverschillen: 18,99 euro voor de vertaling versus 9,99 euro voor de Engelse editie. Dus dan weet je het wel. We zijn dus effectief terughoudender in het aankopen van buitenlandse titels.”

Dat op trends inspelende boekhandels een voorname speler blijven, is wél een opsteker, vindt Joosen. “Het is fijn te horen dat jongeren toch ook nog de boekhandel kiezen als voornaamste plek om literatuur te ontdekken.” Cajot beseft dat flexibiliteit rond BookTok noodzakelijk is: “Op elke maandelijkse teamvergadering staat het op de agenda. Studenten onder ons personeel houden dat in de gaten. Was er iets speciaals op TikTok? Moeten we een boek in de kijker zetten? We verzamelen ze op een speciaal plekje in de winkel. En geloof me, jonge mensen zijn echt niet meer bezig met Tom Lanoye of Connie Palmen, hoor.”

Bij Luddites brengen ze sinds kort zelf TikTok-­filmpjes, en dat slaat aan. Ook Bekaert zet jongere medewerkers aan om TikTok te spotten. “Zodat we niet met onze mond vol tanden staan als ze hier weer met een obscure auteur aankomen die de volgende hype wordt.” (lacht)

Doreen Hendrikx (@Prozaly), auteur van young-adultroman ‘Zout’ en fervent BookTokker (@Lifeislikealemon) en Bookstagrammer)

“Ik was de enige in mijn familie die veel las, al vanaf jonge leeftijd. Mijn zus ging er dan weer prat op dat ze haar ASO kon doorkomen zonder een boek daadwerkelijk te lezen. En het is haar gelukt ook (lacht). Al mijn activiteiten staan nog steeds in het teken van lezen, zij het dus tegenwoordig ook met digitale middelen. In de humaniora was ik nog terughoudend om over mijn leesvoorkeuren te praten of om ze te delen, maar aan de universiteit vond ik een accepterende omgeving, ook via Instagram. Ik sloot me ook aan bij boekenclubs. BookTok en TikTok zit voor mij gewoon in het verlengde van een boekencommunity op Instagram. Waar we al langer praatten over fangirlen, samen nerdy zijn of over queerboeken als Alice Ozman die ons inspireerden. TikTok en via hashtag BookTok zie ik als een fijne, nieuwe plek waar jongeren die van lezen houden elkaar kunnen vinden.

Het is dynamischer, met geluiden, met flitsende, korte video’s, ja, het gaat snel. Maar het werkt en versterkt elkaar. In de digitale wereld moet je met de stroom mee.” In haar young-adultboek Zout speelt Hendrikx met het thema: het handelt over de 17-jarige Maud die door haar beste vriend wordt uitgedaagd om op één jaar tijd 2000 volgers te halen, ook met TikTokfilmpjes. Maar de sociale media vervreemden haar van zichzelf.

Hendrikx: “Soms sta je te kijken hoe griezelig accuraat die TikTok-algoritmes werken en hoe bizar ze je toeleiden naar wat je interessant vindt, al zou je er vanzelf nooit opkomen. Het bereik van TikTok is soms absurd groot, al kun je niet altijd voorspellen welk filmpje zal aanslaan.”

“Ik zie het boek niet verdwijnen en maak me weinig zorgen over ontlezing. Soms worden jonge lezers afgeschrikt door een saaie boekenlijst, merk ik. Dat is zonde, misschien hebben ze gewoon nog niet het boek gevonden dat bij hen past. Want ik zie veel jongeren die het echt wél willen proberen. Wel evolueert de drager of het medium waarop content wordt verspreid. Je kan toch ook tekstwijsheid halen uit series of films? Als lezen je niet ligt, kun je leren om een film kritisch te bekijken. En ook boekvormen evolueren razendsnel. Nu zie je al de Free Verse Novels, met bijvoorbeeld heel mooie voorbeelden als Elisabeth Azevedo en Sarah Crossan (Being Toffee). Je hebt de kruisbestuivingen met spoken word, je hebt graphic novels met diepgaande thema’s. Besef wel dat als je op social media wil overtuigen je dan ook catchy moet zijn én in feite een verhaal(tje) vertellen. Je werkt met dezelfde technieken als in een boek, toch? (lacht)”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234