Woensdag 08/07/2020

AchtergrondFavorietenlijstjes

Waarom houden we zo van lijstjes? ‘Ze brengen orde in de wereld’

Aan onze lezer vragen we om favorieten te kiezen en lijstjes te maken, in onze zoektocht naar de 21 strafste cultwerken uit de 21ste eeuw. Beeld rv

Een hele zomer lang gaat De Morgen op zoek naar de 21 strafste cultwerken uit de 21ste eeuw. En u beslist, door te stemmen op uw favoriete platen, films, boeken, kunstenaars, tv-reeksen en tv-programma’s. Lijstjes dus, waar we allemaal toch zo gek op zijn. Maar waarom toch?

Wij mensen laten ons gedrag gemakkelijk beïnvloeden. De Amerikaanse psycholoog Robert Cialdini beschrijft dat in zijn boek Invloed als de ‘macht van de massa’, als een soort sociale bevestiging van wat we goed moeten vinden en wat niet. En een handige tool in die onbewuste processen zijn lijstjes. Want als iets bovenaan staat, dan moet het wel voortreffelijk zijn.

“Lijstjes brengen orde in de wereld”, legt professor emeritus en filosoof Jean Paul Van Bendegem (VUB) uit. “Ze veronderstellen een impliciete rangorde en pogen volledig te zijn. Alsof al de rest geen belang meer heeft. Of we die volledigheid ook bereiken, is een andere zaak, natuurlijk.”

De bekendste minnaar van lijstjes, wijlen schrijver Umberto Eco, noemde het onze manier om te ontsnappen aan gedachten over de dood. “We willen niet sterven”, zei hij daarover in Der Spiegel. “We hebben een limiet. Een zeer ontmoedigende, vernederende limiet: de dood. Daarom houden we van alle dingen waarvan we aannemen dat ze geen grenzen hebben en dus geen einde. Waar je ook kijkt in de culturele geschiedenis, overal zal je lijsten terugvinden.”

Listomania

“Een lijst maak je in de eerste plaats voor jezelf”, vindt StuBru-presentator Stijn Van De Voorde. Als liefhebber van lijstjes schreef hij in 2011 Listomania, een boek vol lijstjes uit de pop- en rockgeschiedenis. “Het is een handige manier om dingen te bewaren. Zo maak ik playlists op Spotify, om niet te vergeten dat bepaalde muziek bestaat. Maar berg je ze op in een lijst, dan bestaat de kans dat je ze niet gaat verliezen.”

Achteraf is het ook iets wat we graag delen. “Niets zo leuk om zo’n eigen lijstje van dingen die je goed vindt te delen, in de hoop dat iemand anders het ook leuk gaat vinden”, zegt Van De Voorde. “Die oprechte lijstjes haal ik er ook onmiddellijk uit. Want er bestaan ook mensen die lijstjes misbruiken om zich te manifesteren. Zeker eindejaarslijstjes zijn nooit 100 procent eerlijk, omdat je wil dat mensen denken: amai, heb jij die films gezien of die boeken gelezen. Dan is het vaak een kwestie van credibiliteit.”

“Er dreigt het gevaar dat het een sociaal conformisme wordt”, denkt ook Van Bendegem. “Je zult dat bovenaan je lijstje zetten waarvan je denkt dat het anderen zal behagen. Ik heb het onlangs zelf ervaren toen ik werd uitgedaagd om gedurende tien dagen een interessant boek op Facebook te delen. Aan de respons bij vrienden kon ik zo zien welke boeken momenteel goed in de markt liggen. Zelf ben ik dan graag contrair, dus heb ik er een stripverhaal tussen gezet. Al was het maar om te zien hoe mensen reageren wanneer ze zien dat een gepensioneerde professor strips leest. Dat is doodgeestig.”

Een lijstje zegt dus altijd iets over de persoon die het samenstelt. Van Bendegem: “Het is ook een heel mooie manier om meteen met iemand anders af te toetsen of je dezelfde ideeën deelt. Dat vereenvoudigt de zaken, dan wordt het een kwestie van afvinken.” En dat vragen we nu aan u, onze lezer, in onze zoektocht naar de 21 strafste cultwerken uit de 21ste eeuw.

Astrid in Wonderland

Maar stel nu – hypothetisch – dat onze lezer als beste tv-programma Astrid in Wonderland kiest, wat zegt dat dan? “Dat de lezer eerlijk is geweest,” zegt Van De Voorde. “Nu, als je dat oprecht het beste vindt van deze eeuw, dan denk ik dat je gewoon te weinig televisie hebt gekeken. Mocht ik zo iemand tegenkomen, zou ik denken: wij zullen weinig raakvlakken hebben.” 

Zelf zal Van De Voorde niet licht over zijn keuze gaan. “Als je me voor de vuist vraagt, geef de vijf belangrijkste platen van de 21e eeuw, ga ik spontaan een aantal vergeten. Dus ga ik toch eerst in mijn eigen lijstjes kijken, want persoonlijk vind ik een lijstje nooit vrijblijvend. Dit is trouwens een periode waarin veel mensen hier bij stilstaan. Er valt weinig nieuws te beleven, dus grijp je terug naar wat er is geweest. In lijstjes, dus.”

En, zo voorspelt Van Bendegem, dan zal het kortetermijngeheugen het allicht halen van de lange termijn. “De dingen die het recentst zijn, zullen het sterkst vertegenwoordigd zijn”, zegt hij. “Het is een oefening om in de tijd terug te keren en te herinneren: wat heeft me 20 jaar geleden zo beïndrukt? Een moeilijke reconstructie. Vraag je me naar de vijf tentoonstellingen die het meeste indruk op mij hebben gemaakt, is één duidelijk: Rothko. Die ervaring heb ik over die hele periode nergens anders gehad. Maar vraag je me naar nummer twee, dan kan ik het niet spontaan zeggen.”

Lijstjes zijn dus ook een manier om de herinnering aan een ervaring te onthouden. Dus wordt dat Stromae of dEUS? Game of Thrones of The Wire? Murakami of Houellebecq? Anne Teresa De Keersmaeker of Luc Tuymans? Laat uw weinig vrijblijvende keuze horen in onze ultieme top 21 van de 21ste eeuw, zodat we deze werken nooit zullen vergeten.

Stem mee voor de 21 strafste cultwerken op demorgen.be en maak kans op een museumpas waarmee u een heel jaar lang alle deelnemende Belgische musea en exposities kan ontdekken.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234