Donderdag 17/10/2019

Film

Waarom het hoog tijd was voor een lesbische ‘Pride and Prejudice’

Beeld BBC/Lookout Point/HBO/Aimee Spin

Het voorbije filmjaar kende een hoogtepunt aan lesbische relaties in kostuumdrama’s zoals The Favourite en Colette. Ook HBO springt op de kar met de reeks Gentleman Jack. Het was hoog tijd om deze vrouwen uit de vergeetput te halen. Lesbische vrouwen hebben altijd al bestaan, en niet enkel op de repressieve manier die je zou denken. 

Sofie Steenhaut

Het is een universeel erkende waarheid dat wanneer Keira Knightley zich in een korset wringt, vrouwen aller landen zich naar de cinema begeven. Waarom blijven kostuumdrama’s vrouwen boeien? Ondanks het feit dat de vrouwelijke hoofdpersonages veelal een eeuw geleden leefden, zijn hun perikelen nog steeds herkenbaar. Mevrouw Bennet die ongeluk kraait in Pride and Prejudice omdat haar vijf dochters nog steeds niet getrouwd zijn, is niet zo ver verwijderd van die ene tante die elke kerst vraagt of je nog geen vriendje aan de haak hebt geslagen.

Kostuumdrama’s zijn daarom zo aantrekkelijk voor vrouwen. Ze tonen complexe personages die tegen de sociale regels van hun tijd ingaan. Hoe braken vrouwen toen los van verwachtingen? Koningin van het kostuumdrama Keira Knightley verwoordde het zo bij de release van haar laatste prent Colette: “Bijna elk personage dat ik heb gespeeld, probeert om uit dat beeld van vrouwelijkheid te breken. Daarom hou ik van historische films, omdat de vrouw overduidelijk in een kooi wordt gestoken. Dat is iets waarin ik me altijd mee heb geïdentificeerd.”

Kostuumdramadames schoppen dus graag tegen de schenen van hun tijdgeest. Toch hebben ze steevast een man als tegenspeler. Dit jaar voegen nieuwe feministische figuren zich bij de canon, die de ware liefde niet vinden in een man maar bij elkaar.

Waargebeurde verhalen

Het merendeel van deze lesbische kostuumdrama’s is gebaseerd op waargebeurde verhalen. Meestal worden brieven of dagboeken die de vrouwen zelf hebben geschreven, gebruikt als bron. De reeks Gentleman Jack (te zien op Telenet Play) bijvoorbeeld is gebaseerd op de dagboeken van Anne Lister, een 19de-eeuwse zakenvrouw met romantische inborst. Lister legde haar ziel bloot in codeschrift. Eenmaal de dagboeken ontcijferd waren, bleken ze een ongefilterde en gedetailleerde schat aan informatie hoe Listers (liefdes)leven er echt aan toe ging.

Maar niet iedereen doet alles uit de doeken op papier. De affaire tussen Queen Anne en haar hofdame Lady Sarah Churchill in The Favourite is een onderwerp van discussie onder historici. Hoewel de twee elkaar lieftallig aanspreken in hun brieven, kan niemand bevestigen dat hun relatie effectief meer was dan een intieme vriendschap.

Het ‘aansmeren’ van een homoseksuele geaardheid bij historische figuren valt bij sommigen niet in goede aarde. De nakomelingen van paleontoloog Mary Anning kunnen er niet mee lachen dat Francis Lee (God’s Own Country) haar een vrouwelijke love interest gaf in zijn opkomende film Ammonite. Lee verdedigde zichzelf op Twitter: “Nadat queergeschiedenis elke keer opnieuw ‘hetero wordt gemaakt’ en gezien het feit dat dit een historisch personage is zonder één enkel bewijs van een heteroseksuele relatie, waarom is het niet toegestaan om deze persoon in een andere context te zien?”

Pseudo-documentaire

Lee raakt hiermee een gevoelig punt. Er is bitter weinig gedocumenteerd over lhbt-personen. Een toonbeeld hiervan is Cheryl Dunyes The Watermelon Woman uit 1996. Haar film is een pseudo-documentaire waarin ze zich verdiept in het leven van een zwarte, lesbische actrice uit de jaren 30. Maar in de aftiteling komen we te weten dat Dunye de actrice verzonnen heeft. De archiefbeelden werden gemaakt door Dunye en haar team. “Soms moet je je eigen geschiedenis maken”, besluit de filmmaker. The Watermelon Woman wordt zo een symbool van alle vergeten vrouwen in de geschiedenis. Elk met een ander verhaal. Maar hun namen zullen we nooit kennen. Omdat het niemand interesseerde wie ze waren, zijzelf niet in staat waren om over zichzelf te schrijven of hun inspanningen verloren zijn gegaan.

Zelfs bij bekende figuren wordt hun homoseksualiteit soms genegeerd of uitgewist. Wist je bijvoorbeeld dat poëet Emily Dickinson en schrijver Virginia Woolf lesbische affaires hadden? In Wild Nights With Emily en het aankomende Vita & Virginia wordt dit aspect van deze historische vrouwen belicht.

Diversiteit

Nu zou je verwachten dat deze films alleen maar kunnen eindigen in miserie. Wanneer iemand verliefd wordt op iemand van hetzelfde geslacht, kan je er haast zeker van zijn dat die persoon voor het einde van de film begraven wordt. Die kans wordt nog groter wanneer de film zich afspeelt voor de jaren 60. Hoe verder je teruggaat in de geschiedenis, hoe slechter voor lhbt-personen, lijkt de trend.

Maar de realiteit was veel complexer. Seksualiteit in de westerse geschiedenis is geen rechte lijn van bikkelharde homofobie naar meer aanvaarding. Er waren verschillende mensen die door hun status wél relaties konden hebben met mensen van hetzelfde geslacht. In de 19de eeuw waren relaties tussen mannen wettelijk verboden, maar een relatie tussen vrouwen vergaten ze te vermelden omdat het niet in hen opkwam dat dat überhaupt bestond. Ook kwam het weleens voor dat om toch te kunnen trouwen, een van de vrouwen door het leven ging als man. In de Netflix-film Elisa y Marcela slaagde het koppel er op deze manier in om het eerste getrouwde lesbische paar in Spanje te worden.

De jongste generatie kostuumdrama’s doet dus een poging om meer diversiteit in het genre te pompen en lesbische vrouwen hun rechtmatige plaats in de geschiedenis te geven. Maar door de keuze voor waargebeurde verhalen, gebaseerd op schrijfsels van de vrouwen zelf, gaan deze films bijna uitsluitend over witte vrouwen van een hogere klasse. De geschiedenis blijft dus een goudmijn aan onvertelde verhalen. Of de personages nu effectief hebben bestaan of niet: deze vrouwen verdienen het om herinnerd te worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234