Vrijdag 13/12/2019

Analyse Frozen

Waarom ‘Frozen’ toch een succes werd (en nu een onvermijdelijke sequel krijgt)

Elsa, Anna en Kristoff in ‘Frozen 2'. Beeld Walt Disney Animation Studios

Sequels zijn een noodzakelijk kwaad. Zeker bij Frozen, de lucratiefste en best onthaalde tekenfilm sinds The Lion King. Nochtans had Disney er niet veel van verwacht. Wat maakte het dan toch een instant klassieker?

Ze voelden zich de B-ploeg. Wie een kleine tien jaar geleden op het Frozen-project werd gezet – toen nog onder de werktitel The Snow Queen – begon met hangende pootjes aan de taak. Walt Disney Animation Studios had nog maar pas Tangled uitgebracht, de prinsessenfilm over Rapunzel. Die deed het lang niet slecht, maar kostte jaren aan herwerken en draaide uiteindelijk net break-even. Intussen bewandelde de tekenfilmstudio nieuwe paden. Geen zingende sprookjesfiguren meer, maar stoere verhalen zoals het succesvolle Wreck-It Ralph in 2012. Geen wonder dat de animatoren liever op de aankomende Big Hero 6 of Zootropolis wilden werken.

Tot het onverwachte gebeurde. Frozen werd door critici onthaald als de beste Disney-film sinds The Lion King, bracht 1,2 miljard dollar (1 miljard euro) op aan de bioscoopkassa en werd zo de grootste animatiefilm aller tijden. Een schril contrast met de verwachtingen. Die lagen zelfs zo laag dat er bij de kerstrelease in 2013 amper gerelateerd speelgoed in de winkels lag. De productie pluchen Olafs en Elsa-poppen kon aan de grote vraag niet voldoen. Sindsdien is het Frozen all over. Zelfs zij die de film nooit zagen – ze bestaan – kennen die vervelende oorwurm ‘Let It Go’. Hoe komt dat toch?

Econoom Barry Litman van de Michigan State University onderzocht in de jaren 80 de succesfactoren die een box office hit bepaalden. Volgens hem was dat te herleiden tot drie parameters: de inhoud, de timing en de marketing. Los van de lage verwachtingen had Disney een zeer bewuste marketingstrategie uitgedacht. Uit vrees dat de film zou worden weggezet als iets voor meisjes, werd de werktitel veranderd naar iets genderneutraler, en werden de personages Kristoff en Hans groot uitgespeeld op de affiche. Ook de timing zat perfect, zoals zovele familiefilms: net voor de feestdagen. 

Geen kwellende stiefzusters

Zelfs de inhoud van Frozen leek op het eerste zicht recht uit het boekje te komen. De ouders stierven al binnen de eerste tien minuten van het verhaal, er was een sidekick – sneeuwpop Olaf – die voor de nodige comic relief moest zorgen en natuurlijk de zoektocht naar ware liefde. Iets waar in dit verhaal een bijzondere twist aan werd gegeven, door (spoiler!) de cliché liefde voor de prins op het witte paard in te ruilen voor de onvoorwaardelijke liefde tussen twee zussen. De schrijvers vermeden bewust de gebruikelijke kwaadaardige vrouwelijke personages, zoals boze stiefmoeders en kwellende stiefzusters. Daarom werd de duivelse IJskoningin uit het originele sprookje van Hans Christian Andersen gewipt voor een zachtaardige, of beter, zoekende Elsa.

“Ik wilde geen verhaal vertellen over de strijd tussen goed en kwaad, dat was al zo vaak gedaan”, vertelde Jennifer Lee ons daarover tijdens D23 Expo, het afgelopen Disney-fanevent in Anaheim. Lee was in 2013 de eerste vrouwelijke regisseur van een Disney-tekenfilm en klom intussen op tot chief creative officer van de studio. “Toen we de eerste Frozen maakten, werd het gegeven angst in de wereld alsmaar groter en steeds vaker geëxploiteerd. Maar dat is niet de wereld die je ziet in sprookjes. Die zijn dan wel tijdloos, maar niet 100 procent tijdloos. Daarom wilde ik personages waarin mensen zich konden herkennen.”

Jennifer Lee tijdens de première van ‘Frozen 2' in Londen. In 2013 was ze de eerste vrouwelijke regisseur van een Disney-tekenfilm, intussen klom ze op tot chief creative officer van Disney. Beeld Photo News

Die vond ze in de tweestrijd tussen de zussen Anna en Elsa. Niet als de goede en de slechte, maar als metaforen voor liefde en angst. “Een film heeft spanning nodig”, aldus Lee. “Maar hoe creëer je dat tussen twee zussen, die allebei op hun manier sympathiek moeten zijn? Weet je, mijn eigen zus en ik hadden als kind constant ruzie. Vele jaren later verloor ze plots haar vriend in een ongeluk. Dat was het moment waarop ik haar echt als persoon ben gaan zien, in plaats van een weerspiegeling van mezelf. Broers en zussen groeien niet uit elkaar omdat ze goed of slecht zijn. Ze groeien uit elkaar omdat ze allebei maar wat klooien, en dan komen ze samen wanneer ze beseffen dat ze elkaar nodig hebben.”

Anna voelt zich verlaten door haar zus, dus smijt ze zich halsoverkop in een relatie met de bewuste prins op het witte paard. En Elsa is bang van de kracht die haar is overvallen, waarmee ze meer kapot denkt te maken dan goed is. “Maar je mag niet bang zijn van wie je bent”, stelt Lee. “Je moet net je kracht omarmen.” Tot daar de Disney-suikerlaag. Al heeft die aanpak de film wel een soort label van eerste echte feministische Disney-film gegeven. Met een prins die de slechterik blijkt, een prinses die alleen blijft en meisjes die over veel meer kunnen praten dan jongens. Met andere woorden, een geslaagde bechdeltest. (Een film doorstaat deze feministische toets als er minstens twee vrouwelijke personages in voorkomen met een naam, die met elkaar spreken over een ander onderwerp dan ‘mannen’.) 

Anna en Elsa/ Beeld Kos

LGBTQ

De superhit ‘Let It Go’ groeide intussen uit tot een absolute klassieker in de lgbtq-gemeenschap, omdat ze er een mooie allegorie inzagen voor een positieve coming out. Allicht circuleerde onder meer op Twitter daarom een petitie om van Elsa een uitgesproken homoseksueel personage te maken in de onvermijdelijke sequel. Maar dat kan niet, vindt Lee, die opnieuw naast Chris Buck in de regiestoel kruipt. 

“Elsa worstelt met zichzelf en is gewoon niet klaar voor een relatie, welke dan ook”, zegt ze. “Dat is geen statement, maar trouw blijven aan het verhaal dat we hebben uitgestippeld. Elk personage is getoetst aan de Myers-Briggs Type Indicator, en daarin wil Elsa geen relatie. Maar ik vind het fijn te weten dat onze film mensen aanzet om zulke thema’s te bespreken. Zo hebben we de prinses gecreëerd: iemand met twijfels en angsten waarin iedereen een stukje van zichzelf herkent.”

Still uit ‘Frozen 2'. Beeld RV

Waar de eerste Frozen een kindvriendelijke komedie met wat donkere elementen was, wordt de sequel – vanaf woensdag in de zalen – vanaf het prille begin een dramatischer avontuur. Een zoektocht naar antwoorden op existentiële vragen die deel één niet heeft beantwoord. “Ik heb Frozen 2 benaderd als het logische tweede deel van hetzelfde verhaal, als het deel na de pauze in een Broadway-show”, zegt Lee. “Dat hielp niet alleen de scenaristen, maar ook de songschrijvers. Zij moesten dieper gaan: met de liedjes én de emoties.” Merk op: in de promo rond dit vervolg wordt met geen woord/muzieknoot over ‘Let It Go’ gerept.

Uiteraard was het een sterk signaal geweest had Disney hier kleur bekend, zeker in tijden waarin het monsterbedrijf bewust al kleine stapjes zet richting een betere representatie inzake etniciteit, gender en seksualiteit. Maar dat er in Frozen 2 vingerdik opleggen had het narratief misschien wat geforceerd doen overkomen. Deze sequel zal nooit dezelfde culturele impact hebben als het origineel, zelfs de superkrachten van Elsa kunnen dat nummertje niet nog eens overdoen. Dat was een lucky shot. Maar precies dat is de clou: succes is geen formule.

Het is een grappig detail, maar begin jaren 90 gebeurde precies hetzelfde toen The Lion King in de steigers werd gezet. Na het succes van The Little Mermaid en Beauty and the Beast wilden de Disney-tekenaars liefst van al meewerken aan de nieuwste prinsessenfilm Pocahontas. Wie in het team van The Lion King werd gezet, zat te balen. Zo zie je maar: zelfs bij Disney weten ze niet 100 procent zeker wat zal aanslaan. Of zoals ze daar zeggen: ‘Let it go’.

Frozen 2, vanaf 20/11 in de zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234