Dinsdag 19/01/2021

MuziekUitgezongen

Waarom de platenbazen van hun stoel vielen bij het horen van Aretha Franklin’s ‘Respect’

Soulzangeres Aretha Franklin voorzag macho’s van wederwoord in 1968.Beeld Getty Images

In 1967 gooide Aretha Franklin het traditionele rollenpatroon overhoop met haar stomende, alternatieve versie van ‘Respect’.

“Mister Wexler, it’s Miss Franklin. I’m ready to record”, zo stelde Aretha Franklin het in 1967 toen ze haar producer Jerry Wexler belde. Die zat in New York te wachten op meer liedjes voor Franklins debuut op Atlantic Records, I Never Loved A Man The Way I Love You, dat twee Grammy’s in de wacht zou slepen. Franklin was opgeklommen van naïef gospelzangeresje tot beloftevolle popzangeres, gegeerd door de grote platenfirma’s. Ze vroeg Wexler de muzikanten van de legendarische Muscle Shoals-studio’s in Alabama over te vliegen naar de opnamestudio van Atlantic in New York. “Bring up the boys”, zei ze, “O, en ik breng mijn zussen Erma en Carolyn ook mee.”

Die zussen hadden de weken voordien gezwoegd op de groove en op de achtergrondzang van een nieuw nummer in Erma’s appartementje in Detroit, waar een piano bij het raam stond en waar je moest componeren met het geraas van voorbijrijdende auto’s. Aretha had besloten om ‘Respect’ binnenstebuiten te keren, een bescheiden hit voor Otis Redding die in dat liedje op een behoorlijk machistische wijze het respect van zijn vrouw eiste. ‘Hey, kleine meid, als ik thuiskom na een dag hard werken, wil ik dat je er voor me bent want jij profiteert tenslotte ook van mijn geld’, zo klonk het ongeveer bij Redding in 1965.

Wat Franklin deed met het nummer werd in die tijd als niet minder dan revolutionair beschouwd. Ze gooide de nerveuze uptempoversie van Redding weg en schoof een losse funkgroove onder de song. Haar zussen zorgden voor de kokette achtergrondvocals (‘Just a little bit!’ ) met als uitschietertje het plagerige, niet van seksuele connotaties gespeende ‘sock it to me-sock it to me’ (‘doe maar eens je uiterste best voor me’). Bij Atlantic vielen de keurige, witte bazen van hun stoel bij het horen van die dubbelzinnige straattaal uit de mond van een stel Afro-Amerikaanse meisjes met katholieke roots.

Ronduit briljant waren Franklins tekstaanpassingen die de mannelijke protagonist inruilden voor een vrouwelijke. Zo werd ‘What you want, baby, you got it’ van Redding omgeturnd tot ‘What you want, baby I got it’. Van ‘Do me wrong, honey, if you want to’ maakte ze ‘Ain’t gonna do you wrong, if I don’t want to’. Op die manier keerde ze de rollen om. Ze speelt een vrouw die geen klaploper in huis wil en de touwtjes strak in handen houdt. Tegelijk sprak Franklin zich uit tegen de fysieke mishandeling van vrouwen: het soort drama’s dat zij kende uit armoedige Afro-Amerikaanse middens. Ze had die bovendien zelf aan den lijve ondervonden. Ted White, haar echtgenoot, stond bekend als een louche, ­onbeschofte bruut die zakelijke geschillen niet zelden met zijn vuisten oploste en die er niet voor terugdeinsde om zijn eigen vrouw klappen te geven.

Zo legde Aretha Franklin de vinger op de wonde van een sociaal-economische realiteit waarvan in de sixties veel zwarte vrouwen slachtoffer waren. Het liedje weergalmde niet alleen in de zwarte achterbuurten, maar ook op witte progressieve universiteiten waar men droomde van verandering. Het was de tijd van de moorden op John F. Kennedy en Martin Luther King, van de oorlog in Vietnam en van rellen in stedelijke achterbuurten. In haar biografie Aretha: From These Roots kijkt ze trots terug op de impact van het nummer: “Blijkbaar had de natie er nood aan. Het sprak tot de doordeweekse man en vrouw in de straat, de zakenman, de moeder, de brandweerman, de leraar. Want wie snakt nu niet naar respect?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234