Zaterdag 26/11/2022

Waarom 'Afrika! Afrika!' een onding is

PE Author

Jan Goossens, artistiek leider van de KVS, vindt het Brusselse Afrkaspektakel deprimerend.

'Wie hoopt dat het exotisme dood en begraven is, kan er zich op het terrein van 'Tour en Taxis' in Brussel tot eind april van vergewissen dat het integendeel springlevend is', schrijft KVS-leider Jan Goossens. 'Die vreemde intellectuele kronkel in ons hoofd waardoor we 'de ander' enkel kunnen zien als ons mysterieuze, onvatbare, impressionante of miserabele tegendeel: de spektakelproductie 'Afrika! Afrika!' is er een verbijsterende illustratie van.'
Al maanden verdrinken we in een diarree aan promoclips, advertenties en affiches die ons ertoe moeten aanzetten om tussen 24 en 69 euro neer te tellen voor 'The magical circus adventure from the amazing continent.'

De toon is meteen gezet: kom asjeblieft aapjes kijken! Ook al zijn ze allemaal weldoorvoed en glimlachen ze tot achter hun oren, alle Afrikanen die op welke manier dan ook bij 'Afrika! Afrika!' betrokken zijn, worden opgevoerd als virtuoze, merkwaardige, maar uiteindelijk deprimerende circusattracties.

Het begint zelfs bij de lokatie. Alles speelt zich af in kitscherige tentpaleizen in Moorse stijl, met beschilderde binnenmuren en berbertapijten op de grond.

Ook verscheidene media-verslagen deden hun duit in het zakje van de met veel geld geënsceneerde hype. 'Fraai uitgedoste' dansers en zangers brengen twee uur lang 'acrobatische acts' op 'opzwepende muziek' en zorgen voor een 'vrolijke en wervelende show' met 120 artiesten uit 20 Afrikaanse landen, luidde het in diverse kranten. Zo toont het 'unieke circus' Afrika als een continent met 'een grote rijkdom aan culturele tradities en bruisende creativiteit'. Niet dat er niks goeds over 'Afrika! Afrika!' te zeggen valt: veel van de artiesten op scène zijn van hoog niveau. En ja, de productie creëert ongetwijfeld broodnodige werkgelegenheid. Maar het geheel, bedacht door de Oostenrijkse multimedia-artiest André Heller - 'master of kitsch' en ook het brein achter 'Holiday On Ice'- is zonder meer problematisch. Gladde en oppervlakkige eenheidsworst die alle Afrikanen op een hoop gooit als sympathieke slangenmensen van wie het de diepste wens is om ons, westerse toeschouwers, te entertainen met lekkers uit hun onuitputtelijke trukendoos.

Tot enig echt inzicht in of kennis van Afrikaanse tradities en diversiteit leidt dat echter niet, want dat laat de gladde eenheidsvorm van het 'spektakel' niet toe. En het is natuurlijk ook niet de bedoeling.

'Circus', met 'de' Afrikaan, vanop het 'indrukwekkende continent': die vertrouwde ver-van-ons-bed show willen we de mensen bieden. Het zal me benieuwen wanneer een Afrikaanse producer op het lumineuze idee komt om een spektakelproductie met als titel 'Europa! Europa!' op tournee door Afrika te sturen, met breed-glimlachende folkloredansers, vendelzwaaiers en vuurspuwers uit pakweg de Balkan, Friesland, Andalusië en onze Westhoek kriskras door elkaar. Zullen wij dat dan ook toejuichen als een 'vrolijke en wervelende show?'

Het blijft toch een beetje alsof we in Europa slechts de keuze hebben uit een drietal manieren om met Afrika om te gaan. Meestal zwijgen we erover. Breekt er oorlog, hongersnood of een epidemie uit, dan zijn we er doorgaans als de kippen bij om die met toeters en bellen als onoplosbare en uitzichtloze conflicten in beeld te brengen. En om af en toe toch ook een positieve noot aan onze perceptie van de zwarte medemens toe te voegen, lopen we storm voor een onding als 'Afrika! Afrika!'. Het ergste van de hele zaak is dat een aantal invloedrijke Afrikaanse individuen of bedrijven mee hun naam zetten onder zulke ondernemingen. Het steunwoordje van Koffi Annan staat prominent vermeld in het programmaboek van de voorstelling en South African Airways is een van de voorname sponsors. Of hoe zij hun naam en middelen inzetten om de kas te spijzen van het zeer lucratieve bedrijf van André Heller.

Terwijl 'Afrika!Afrika!' in Brussel goed op weg leek naar zijn driehonderduizendste bezoeker, vond vorige week in Londen de topontmoeting van de G20 plaats. Zowel Zuid-Afrikaans president Kgalema Mothlante als activist Bob Geldof konden niet anders dan concluderen dat de G20 niet alleen nog altijd te weinig doen voor Afrika, maar vooral ook dat het Afrikaanse continent schromelijk ondervertegenwoordigd was aan de onderhandelingstafels. Mothlante: "Zuid-Afrika werd hier enkel uitgenodigd als groei-economie. Afrika zou hier voor eigen rekening vertegenwoordigd moeten zijn." Maar daarvoor moet je 'de' Afrikaan natuurlijk serieus nemen als gesprekspartner en in meer geïnteresseerd zijn dan zijn onoplosbare miserie of zijn circustruuks.

Dat echte dialoog en uitwisseling tussen Europeanen en Afrikanen perfect mogelijk is, bleek de voorbije weken toen de geweldige jazzmuzikanten van Aka Moon in Antwerpen, Gent, Brussel en Luik samenspeelden met de wereldvermaarde Malinese griot Baba Sissoko en zijn Black Machineorkest. Na een carrière aan de zijde van onder anderen Fela Kuti, Sting en Deedee Bridgewater, liet hij Belgische muzikanten en publieken proeven van de wijsheid en diepgang die hij ons als artiest uit Afrika te bieden heeft. Eigenlijk had hij voor 2.000 mensen op 'Tour en Taxis' moeten spelen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234