Donderdag 20/02/2020

Fotografie

Waar we wonen als het water wint

Beeld Carl De Keyzer / Magnum Photos

Je zou Higher Ground het vervolg op zijn Moments Before the Flood kunnen noemen. "Maar het is fictie en verbeelding", zegt Carl De Keyzer. En engagement. De fotograaf legde vast waarheen mensen kunnen vluchten als de zeespiegel gaat stijgen. Klimaat-ontkenner Donald Trump zal het fotoboek niet kopen.

'Quand j'étais enfant, j'avais peur que les montagnes se décrochent et tombent sur ma tête. Je demandais sans cesse aux adultes qui m'entouraient si elles étaient vraiment bien attachées, si je ne risquais rien.'

Zinnen van Philippe Claudel leiden Higher Ground van Carl De Keyzer in, maar niet zomaar als motto. De Franse schrijver schreef Ararat, een kortverhaal, fictief en exclusief: Claudel bekeek De Keyzers foto's en liet zich inspireren. In zijn huis in Melle bladeren we door het eerste boek dat de postbode bracht. "Normaal bekijk ik hooguit vier of vijf foto's als een nieuw boek aankomt", zegt Carl, sinds 1994 lid van Magnum. "Sommige van mijn boeken heb ik nog nooit helemáál doorbladerd. Ik weet niet waarom. Het is zo."

Nu staat dus de naam van Philippe Claudel mee op de cover van een boek van Carl De Keyzer. "Ik kende zijn werk niet zo goed, pas toen iemand zijn naam liet vallen, ging ik hem lezen. Soms is er nood aan tekst die mijn onzekerheden argumenteert. Ik heb met Claudel nooit gesproken, we hebben geen enkele keer met elkaar gemaild. Hij kreeg gewoon mijn beelden, en mijn personages inspireerden hem tot dit verhaal. Een verhaal dat eigenlijk realistischer is dan mijn foto's, hoe vreemd dat ook klinkt. Het is fictie, maar mijn beelden zijn dat nog meer. Het mooiste wordt gemaakt in film en boek, niet in World Press Photo. Je zou Higher Ground een onafgewerkt scenario van een Hollywoodfilm kunnen noemen. Maar Claudels verhaal past er goed bij. Het is ook een beetje pessimistisch."

Beeld Carl De Keyzer / Magnum Photos

'Ook' is hier een belangrijk woord. Higher Ground verschijnt vier jaar na Moments Before the Flood, De Keyzers fotografisch verslag van 18 maanden reizen langs 5.000 Europese stranden, bedreigd door de klimaatopwarming en de stijging van de zeespiegel. Nu klom Carl hoger. Naar Zwitserse, Italiaanse, Franse en Spaanse bergen. Naar vluchtplekken voor als het zover komt. Waar we wonen als het water wint. Ook, dus, een pessimistisch verhaal.

"Ik heb een mantra nodig", zegt hij. "Een idee. Bij Moments was dat dat. Anders zou ik alleen stranden en rotsen zien. En stranden zijn, samen met zonsondergangen, de grootste clichés van de fotografie. Met zo'n mantra ga je anders kijken. Ik ben geen journalist en geen objectieve waarnemer. Inzichten komen veel vaker door een combinatie van realiteit en creativiteit. En fotografie gaat niet altijd over vandaag. Dat is een groot misverstand. God, Inc. ging over de jaren 60. Homo Sovieticus over de jaren 30. En met Trinity zat ik in de periode na de Tweede Wereldoorlog. In Higher Ground probeer ik de toekomst te tonen."

'Sekte en religie in de bergen', was De Keyzers eerste Google-zoekopdracht voor dit project. Verwijzend naar dat mantra: hij wilde op zoek naar gemeenschappen voor wie de bergen een exodus werden. Al snel stootte hij op een sekte in de States, die heet ook Higher Ground, dat werd de titel van zijn boek.

"Onvermijdelijk kom je bij religie terecht. En sekten spelen heel erg in op een nieuw paradijs. Al weet ik zeker dat er, als die vlucht er zou komen, weinig sprake zou zijn van paradijs. Het zou één chaos worden. Mensen gaan niet geduldig in de rij staan voor de kabelbaan."

In die 'zou' lees je de voorwaardelijke wijs en de fotograaf begeeft zich op glad ijs. "Als de zeespiegel 50 centimeter stijgt, is Oostende weg. Met 80 centimeter verdwijnt Manhattan. Dit is dus veel extremer. Smelt alle ijs weg, dan kom je aan 70 meter. Catastrofaal voor de wereld, maar op de Kemmelberg zou je veilig zitten.

"Toch gaat het veel sneller dan de Club van Rome voorspelde en al ben ik geen wetenschapper: angst is een goed onderwerp. En waarom zou fotografie gebonden moeten zijn aan pure feiten? Dit is fictie en verbeelding. Maar ik voeg niks toe en doe niet aan mise-en-scène. Fotografie was altijd al een kunst van het weglaten en dat doe ik. Beelden maken met een scenario in mijn hoofd."

We bladeren, zien bergen, liften, mensen. Altijd onmiskenbaar het oog van Carl De Keyzer. Zeker anders dan India of EVROPA, materiaal en kleur en de mens evolueerden. Daar, zo hoog, vond De Keyzer misschien geen sekten. Wel een andere wereld. Een saaie wereld, zegt hij, "die van de skitoeristen". Het is de wereld na de vloedgolf. Maar opvallend - in die wereld waarin je geen plaatsnaam of geografische aanduiding zet als onderschrift ("als je er Zell am See bij zet, wordt het een toeristisch boek en dan ben je de fictie kwijt") - is dat hij nauwelijks Zwitsers of Fransen zag. Wel Chinezen, Indiërs en Arabieren.

Beeld Carl De Keyzer / Magnum Photos

"Plots zag ik vrouwen in boerka in de sneeuw. Later las ik dat in de Koran het paradijs zou beschreven zijn als 'een klein dorp aan een meer met zicht op een besneeuwde berg'. Oostenrijk en Zwitserland spelen daar met affiches en reclamecampagnes op in. In Zermatt vind je vijfsterrenhotels vol Arabieren. (glimlacht) Dan vind ik het wel grappig dat een land als Zwitserland, dat heel conservatief staat tegenover migranten, het eerste land zal zijn dat de exodus zal moeten verwerken."

De Keyzers fotografie speelt daarmee. Je ziet een bordje met 'paradise'. Elders voegde hij de illusie toe: een Nederlands gezin in de trein, gewoon op reis, zou een rol kunnen spelen in De Keyzers wereld en in Claudels verhaal. Vluchtend naar een veilige toekomst. Maar (en dat is net zo'n toeval als toen de fotograaf eerder dit jaar zijn boek over Cuba publiceerde op het moment dat een week later Barack Obama en The Rolling Stones naar Havana gingen) Higher Ground en De Keyzers zorgen over de gevolgen van de klimaatopwarming komen nét nu Donald Trump tot president van Amerika werd verkozen.

"Het is surreëel dat zo'n idioot wint, maar het verrast me niet dat het in dat land kan. Amerika is superconservatief, zelfs de Democraten zijn rechtser dan onze rechtse partijen. Obama kun je geen socialist noemen. De opportunist in me ziet gouden tijden aanbreken voor fotografen, maar de mens maakt zich grote zorgen."

'Laissez-moi s'il vous plaît, vous me gâchez la vue, je veux dire la vie!' Zo sluit Philippe Claudels verhaal in Higher Ground af. Eind december wordt Carl 58. Volgend jaar verschijnt in september nog een nieuw boek, nu nog gehuld in mysterie, wel zijn derde in anderhalf jaar. Er is nog veel honger naar nieuwe uitzichten en inzichten. Het is enkel wachten op een nieuw mantra.

Carl De Keyzer, Higher Ground, Lannoo, 240 p., 60 euro.

Carl De Keyzer stelt het boek op 15 december voor tijdens De donkere kamer, een 'livemagazine' met allerlei visies en gasten uit verschillende disciplines van de fotografie, in C-mine, Genk. 

Beeld Carl De Keyzer / Magnum Photos
Beeld Carl De Keyzer / Magnum Photos
Beeld Carl De Keyzer / Magnum Photos
Beeld Carl De Keyzer / Magnum Photos
Beeld Carl De Keyzer / Magnum Photos
Beeld Carl De Keyzer / Magnum Photos
Beeld Carl De Keyzer / Magnum Photos
Beeld Carl De Keyzer / Magnum Photos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234