Dinsdag 15/10/2019

Kunst

Vrouwelijke kunstenaars anno 2018: opkomend maar nog niet gearriveerd

Curator Nadia Bijl en kunstenaars Charline Tyberghein en Elleke Frijters. Beeld Damon De Backer

De omwenteling van het moment? Vrouwen die hun plek op eisen. Maar ook in wereld van de beeldende kunst hebben vrouwen het aanzienlijk moeilijker om door te breken. Onder de naam The Girls Next Door stellen drie jonge kunstenaressen nu tentoon. "Een man die zijn emoties toont blijft specialer."

"Die titel, die kwam spontaan. Ik wilde drie jonge, vrouwelijke kunstenaars voorstellen", vertelt de jonge curator Nadia Bijl. "Natuurlijk is dit een beetje positieve discriminatie, maar als je weet dat in deze galerie vooral mastodonten zitten, dan is het wel interessant zo."

Jan Fabre, Koen Theys en zelfs David Lynch: bij de Antwerpse galerie At the Gallery zitten vooral gevestigde mannen. En zo werd Bijl gevraagd om door de aanpalende ruimte Next Door een frisse wind te jagen. 

Et voila: dit weekend opent hier The Girls Next Door. En op de snoeproze uitnodiging drie namen van jonge kunstenaressen die hier nieuw werk tonen: Elleke Frijters, Valgerður Sigurðardóttir en Charline Tyberghein.

Eigen league

Maar lekker dubbelzinnig dus, een beetje karikaturaal en toch erg feitelijk, die titel. "Dat idee om iets te ondernemen met enkel vrouwen, daar heb ik eigenlijk niets mee", zegt Tyberghein. "Alsof we gehandicapten zijn die niet kunnen overleven in de mannenwereld en dus onze eigen league nodig hebben. Maar ik wil wel een fijne tentoonstelling maken en als er dan een mopje van komt, dan vind ik het wel oké."

Voor alle duidelijkheid: dit is géén expo over feminisme of vrouwelijkheid. Elleke Frijters maakt sculpturen waarbij ze vormen uit ons dagelijks leven associeert. Zo verbindt ze nu de verdwijnende praatpalen met de wasbakken van kappers waar je je eigenlijk een beetje moet aan overgeven.

Een ander werk gaat over ornamenten die je niet meer ziet in moderne architectuur. "Maar ik vind industriële installaties vaak iets weg hebben van ornamenten, zoals op de daken van restaurants: die hebben grote zuigkappen in de keuken en op het dak staat er een kroontje op de buis. Voor mij heeft dat een connecties met torentjes op een kathedraal." 

Waar het bij Frijters om draait, is dat we zoveel banale objecten niet zien omdat we ze een praktische functie toekennen. "En die stel ik in vraag: in welke mate kennen wij die functies? Hoe kan ik erop vertrouwen dat een trambord geen contact maakt met onze draadloze apparaten? Dat wil ik in vraag stellen: het is niet omdat een object er altijd is, dat het geen functie kan hebben die we niet verwachten." 

Beeld Damon De Backer

Computer

Sigurðardóttir, die tijdens dit gesprek in IJsland zat, maakt ietwat dromerige tekeningen en sculpturen met woordspelingen of rebussen. En Tyberghein werkt vooral met trompe-l'oeil. "Maar dan op een heel simpele manier omdat ik – tot grote frustratie van mijn docenten – helemaal niet academisch kan schilderen." 

Haar werken zijn glad, als waren ze door een computer gemaakt. "In het beste geval zit er geen toets in. Maar ik schilder ze nog wel omdat er sowieso fouten inkomen: omdat ik dingen laat vallen of er per ongeluk op trap en er een voetafdruk op staat."

Veelal schildert Tyberghein banale vormen: bakstenen of houtnerven. Bekende structuren met veel herhaling maar met kleine symbooltjes of pictogrammen waarin toch een kleine wereld of verhaal schuilt. 

Moeilijker maar beter

Deze drie kunstenaars komen net kijken: ze studeren nog of zijn pas afgezwaaid. En uit nieuw onderzoek van de Universiteit van Maastricht blijkt dat tot dan het speelveld gelijk is: evenveel jongens als meisjes kunnen de kunstacademie aanvatten. Meer meisjes zelfs, zeggen ze hier. 

Beeld Damon De Backer

Maar de studie analyseerde op de bekende veilingsite Artnet 2,7 miljoen veilingen, duizend galeries, en verrichtte zo het grootste empirisch onderzoek naar genderdiscriminatie in de culturele sector. Kort samengevat: vrouwen breken moeilijker door. Ze vinden moeilijker een galerie en stromen daarna minder vaak door naar de kunstmarkt.

Maar ook: áls ze op die kunstmarkt geraken, dan doen ze het wel veel beter dan mannen. Die springen wellicht iets verder met middelmatige kunst, suggereert het onderzoek. En de supersterkunstenaars, dat zijn dan weer bijna uitsluitend mannen.

Vervelend cirkeltje

Herkenbaar? "Als ik zie wie er de laatste jaren is afgestudeerd en opgepikt, dat zijn allemaal mannen", zegt Bijl. De rest knikt. Te vaak zou de redenering nog zijn: een jonge vrouw wil wellicht ooit kinderen en valt dus vroeg of laat (even) uit. 

Tyberghein: "Het blijft ook specialer als een man zijn emoties toont. Van een vrouw wordt niet minder verwacht, waardoor hun werk als minder als interessant wordt aanzien." Ze vindt het eigenlijk een vervelende discussie, zegt Tyberghein, maar ze lijkt onontkoombaar. 

"Je kunt bijna niet anders dan activistisch zijn, maar ik wil niet dat mensen naar mijn werken kijken en denken: ah, dat is van een ‘kunstenares’. Tegelijk is het lullig dat je dat moet denken, want dan behandel je je vrouw-zijn als een handicap. Een heel vervelend cirkeltje is dat." 

Zeurkousen

Frijters, die met gips en metalen werkt, vertelt dat het toch nog anders is als ze materiaal gaat kopen. Dat ze haar in de speciaalzaak niet serieus nemen als ze een slijpschijf gaat kopen. "Maar ik denk wel dat het klopt dat het voor jonge, vrouwelijke kunstenaars langer duurt om hetzelfde vertrouwen op te wekken. Onbewust speelt het idee dat hun carrière onderweg stropt, toch mee."  

Beeld Damon De Backer

Galeriehouder Frederik Keteleer knikt bevestigend. "Dat geloof ik wel." Hij vertelt dat het vaak vrouwen zijn die in de kunstwereld de topfuncties bekleden, zeker in de VS. "Daar zit ook een stereotype, psychologische reden achter: het idee dat vrouwen potentiële kopers, toch vooral mannen, beter kunnen overtuigen. Zo wordt daarover nagedacht."

Tyberghein: "Hoe vaak hoor je ook niet, als een vrouw een solo heeft of een mooie functie als curator: ja maar, dat is wel een knappe, hè. Want je kunt niet beide zijn: knap en getalenteerd. Het is een grapje, zeggen ze dan. Maar het is geen grap, want je blijft het horen." 

Komen ze nu over als zeurkousen, vragen ze zich af na het gesprek. En is het duidelijk genoeg dat die titel ironisch bedoeld is? "Ik vind het vooral interessant dat vrouwen afstappen van het idee dat ze veel mannelijke kwaliteiten nodig hebben om gerespecteerd te worden door mannen", zegt Tyberghein. "Dat we niet meer per se het enige meisje in de kliek willen zijn, maar elkaars bondgenoten zijn, zonder dat het een antimannenkamp wordt." 

The Girls Next Door loopt van 13/1 tot 18/2 in At the Gallery, Antwerpen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234