Zaterdag 23/10/2021

Film

"Vrijheid bestaat niet"

Choreograaf, danser en regisseur Wim Vandekeybus. Beeld Bob Van Mol
Choreograaf, danser en regisseur Wim Vandekeybus.Beeld Bob Van Mol

Met Galloping Mind waagt danser en choreograaf Wim Vandekeybus (52) zich met een langspeeldrama op het grote scherm. Eerder dan een meesterwerk, is het een veelbelovend debuut: een van schoonheid doordrongen verhaal over bloedbanden, verraad en jaloezie. 'Ik heb met deze film geleerd hoe ik mijn volgende moet maken.'

"Toen ik op een gegeven moment een Indiase producent aansprak om financiering voor mijn film te vinden, was die in de wolken", zegt Wim Vandekeybus. "'Een typisch Indiaas verhaal', zei die man. 'Tweelingen die gesplit worden bij de geboorte en in een verschillende klasse opgroeien, maar door het lot weer worden samengebracht'. Niet dat Vandekeybus ooit van plan was om in India te draaien. Maar toen al was duidelijk dat zijn verhaal universeel was.

Aanvankelijk zou hij zijn langspeelfilmdebuut in Brazilië inblikken. Daarna zou het Zuid-Afrika worden, en uiteindelijk belandde hij in Hongarije. Daar kon hij ook het verhaal vertellen van het tweelingzusje dat door een verpleegster gestolen wordt en in een beschermd milieu opgroeit, terwijl het broertje terechtkomt bij een bende straatrovertjes die mensen overvallen om te overleven.

Bij momenten is het een harde film, die Galloping Mind, maar vooral is het een intense kijkervaring die van schoonheid en verbeelding doordrongen is.

'Het zal wel een dansfilm zijn of een raar experiment', ben je geneigd te denken wanneer je die eerste langspeler van choreograaf en creatieve duizendpoot Wim Vandekeybus gaat bekijken. Er zit meeslepende muziek in van Marc Ribot en Mauro Pawlowski, waarbij je soms moeilijk kunt blijven stilzitten, maar er wordt niet in gedanst. En al is het geen prent als een andere, ze is toegankelijk genoeg om de modale filmliefhebber te kunnen boeien.

Zijn vrouwelijke hoofdrolspeler Natali Broods noemt Galloping Mind "een hogehartslagfilm". Zo'n dynamiek voel je inderdaad zelden in films van bij ons. Hoe die broeierigheid haast van het scherm druipt, daar krijg je het warm van. Je komt ogen en oren te kort om alles op te nemen dat in het bioscoopstoeltje op je afkomt.

Vandekeybus laat het scherm vollopen met sfeer en gevoel, alsof hij maar een kraantje heeft open te draaien. Hier is een auteur aan het werk die lak heeft aan regels en conventies. Misschien omdat hij zo lang op die kans heeft moeten wachten, gaat zijn fantasie net iets te wild aan de haal met de werkelijkheid die hij ophangt. Waardoor Galloping Mind dan toch toch eerder als een veelbelovend debuut moet worden bestempeld dan als een meesterwerk. Er is zoveel dat hij wilde vertellen.

U zit al een tiental jaren te broeden op dit project. Waarom wilde u eigenlijk per se een fictiefilm maken?
Wim Vandekeybus: "Omdat ik dacht dat ik dat wel kon. In mijn voorstellingen kan ik veel kwijt, maar er waren altijd dingen waarvan ik vond dat ik ze beter in bewegende beelden kon uitleggen. Maar het heeft wel langer geduurd dan ik aanvankelijk dacht. Ik heb ook veel andere films gemaakt, maar niet echt commerciële films. Ik had nog nooit 39 dagen op een set gestaan, zoals nu, dat is heel anders. Dan leef je daarin, je beleeft je eigen film.

"Ik hou wel van dat longterm-proces. Ook in voorstellingen. Ik maak geen choreografieën van bestaande stukken. Ik werk nooit in opdracht. Ik laat mijn ideeën groeien. Ik begin aan een productie zonder dat iemand hoeft te weten waar ik naartoe ga. In film lukt dat niet. Je kunt pas beginnen als je een dossier kunt voorleggen waarin je hele project staat uitgestippeld.

"Ik heb met deze film geleerd hoe ik mijn volgende moet maken. Ik ben geen gewone filmmaker. De films die ik tot nu toe had gemaakt, had ik op mijn eigen manier gedraaid. Met weinig mensen en zonder scripts. Deze film had een productie nodig. En geen makkelijke productie. Er waren veel kinderen, veel dieren en er was veel water. En een bijna mythologisch verhaal. In die zin is het goed geweest dat het die rijpingstijd gekregen heeft."

U hebt uw verhaal opgebouwd aan de hand van foto's die u in Chili had genomen.
"Ja, ik liep al met ideeën voor mijn film rond, maar had nog geen script. Hoeveel mensen kom je op café niet tegen die plannen hebben voor een film? Vijf jaar later zie je ze terug en lopen ze nog altijd met diezelfde plannen rond. Ik wou niet gewoon wachten, ik wou aan mijn plannen werken. En zo begon ik mijn personages te fotograferen terwijl die eigenlijk nog niet bestonden. Wat eigenlijk veel mooier is dan de eigenlijke personages fotograferen.

"Ik fotografeerde politeagenten en radiopresentatoren. Ik stapte de studio's van wel twintig verschillende lokale radio's binnen. In de steden fotografeerde ik kinderen. En al die beelden resulteerden in een mooie expo die ik destijds bij De Buren heb gepresenteerd. Doordat ik zoveel reis, zaten er ook beelden uit Australië en Korea tusssen. Heel inspirerend eigenlijk. Het gebeurde vaak dat ik op de set die foto's liet zien aan mijn medewerkers: 'Kijk, dit is de politieagent die ik wil.' Ook al was die helemaal anders gekleed. Of soms liet ik gewoon de kleur zien die ik wou. Dat hielp."

U hebt al lang iets met paarden. Die moesten in de film zitten.
"Ik had een beeld in mijn hoofd van een bende kinderen die op pony's door de stad galoppeerden. Zadelloos, met z'n drieën op een paard. Dat wou ik. Maar dan begin je natuurlijk te denken: waar komen die paarden vandaan? Stelen ze die? Of komen ze uit het niets, zoals een geschenk van God bijna? In Engeland had je toch op een bepaald moment dat voorval waarbij containers op het strand aanspoelden en mensen die massaal op die containers afstormden om ze te plunderen: motorfietsen en meer van die dingen.

"Hier heb je dat ook: een schip zinkt en er spoelt van alles aan. De materialistische volwassenen kiezen voor de tv-toestellen en andere hebbedingen, de kinderen grijpen naar de dieren. Om budgettaire redenen zijn alleen die dieren overgebleven. Maar eigenlijk was het idee: er spoelen geschenken aan voor de maatschappij en wie neemt wat?

"De radiopresentator in de film vertelt over een waargebeurd voorval waarbij Nike-schoenen aanspoelden op een klein eiland in Afrika, allemaal in maat 37. Dus liep dat hele eiland met Nike-schoenen waar de tenen uit geknipt waren. Zegt de presentator: 'Eigenlijk een maat te groot voor Maradona. Die heeft schoenmaat 36. Dat verklaart deels zijn balvaardigheid.' Ongelooflijk hè? De beste voetballer van de wereld, ooit. Radio is mooi."

Wim Vandekeybus. Beeld Bob Van Mol
Wim Vandekeybus.Beeld Bob Van Mol

En het wordt nog mooier door wat u er beeldmatig mee doet, terwijl we de verhalen van de presentator horen.
"Met die helikoptershots van de city. Ja, dat wou ik. Radio is iets anoniems, dat toch tegen de wereld spreekt. Daarom is radio voor mij een medium dat de wereld kan vertegenwoordigen. Omdat je niet weet wie luistert. Eender wie. Daarom ook wou ik die helikopter. Dat vind ik ook echt cinema. Radio verbinden met cityshots. Anonymous. Ook als hij spreekt.

"In het eerste deel heb je de shots van ver, nachtshots, in het tweede deel zijn het allemaal mensen. Gestolen shots van mensen, gezichten van mensen. Dus ook weer anonieme radio. En in het derde deel nemen andere radiospeakers het over, terwijl de vaste presentator bloed gaat zoeken voor een van de jongetjes. En on air wordt er over ice cream gesproken."

Uw mannelijke hoofdacteur Jerry Killick hebben we alleen nog maar in uw werk bezig gezien, terwijl hij een geboren filmacteur is. Hoe hebt u hem eigenlijk leren kennen?
"Ik stond op het punt mijn vorige film Monkey Sandwich te draaien en ik wou daarvoor een onbekende acteur. Toen hoorde ik zeggen dat Jerry met mij wou werken. Zo ben ik met hem gaan praten. Hij had nog nooit een film gedaan. Hij verbaasde zich erover dat hij bepaalde scènes twee keer moest doen. Maar de man is een genie. Hij heeft zo'n naturel, dat hou je niet voor mogelijk.

"Zijn rol is eigenlijk een samensmelting van twee verschillende personages. De radiopresentator was aanvankelijk nog een ander personage. Ik weet nog dat ik ooit Philip Seymour Hoffman voor die rol heb gevraagd. Hij was toen nog acteur bij Peter Sellers. We stonden samen aan de toog in Salzburg. Een verlegen man met sluik haar. De rol van de radioman kon toen in één of twee dagen worden gedraaid en hij zag dat wel zitten. Maar uiteindelijk is het script veranderd, en werd Jerry de radioman. Ik zou Jerry heel graag eens linken aan Ethan Hawke. In Boyhood heeft die ook al zo'n naturel. Eigenlijk had ik Jerry eens willen zien naast Hawke en Philip Seymour Hoffman."

En hoe hebt u Natali Broods gecast?
"Jerry was altijd al een zekerheid. Hij was een beetje mijn mascotte. Omdat hij zo'n kinderlijke vrijheid heeft in zijn spel, wist ik dat hij met de kinderen zou matchen. Maar de rol van de vrouw is heel hard, heel moeilijk. (Natali Broods speelt een vrouw die absoluut een kind wil en er uiteindelijk één steelt, red.). Ik moest iemand hebben die heel strikt kon overkomen. Met Natali is het altijd heel fijn samenwerken en ik wist dat zij die rol zou aankunnen. Maar toen liet ze me weten dat ze het niet kon doen omdat ze een tweeling verwachtte. Een raar toeval. Bart Van Langendonck, mijn producent, werd ook vader van een tweeling en ik probeerde een film over een tweeling te maken.

"Het was dan ook een geluk bij een ongeluk dat de film met een jaar uitgesteld moest worden. Dus een jaar later klopte ik opnieuw bij haar aan. Natali heeft nog in Hongarije gewoond en ze sprak Hongaars, dat was ook een pluspunt. En het was een Belgische productie, het budget kwam uit België, dus ik was nog op zoek naar iemand van bij ons. En ik voelde meteen dat het goed zat tussen Jerry Killick en Natali."

Ze spreekt Engels met de moeder en de dochter in de film. Jammer dat u haar geen Vlaamse moeder gaf en niet gewoon Vlaams liet spreken. Of u had haar een dochter moeten geven die het Engels niet als moedertaal had.
"Ja, maar dan krijg je een film met drie talen. Juist ja, je hebt gelijk. In mijn volgende film zal ik letten op de accenten. Met Engelstalige acteurs heb je natuurlijk minder dat probleem. Jerry heeft de dag voor de opnames beslist dat hij Manchester-Engels zou spreken. Maar die kan dat. Hij kan even goed een afgelikt Brits accent neerzetten. Die jonge Hongaarse acteurs zijn heel goed, maar ik zei het hen ook: 'Als je niets aan je talen doet, ga je alleen Hongaarse films draaien.' Pas op, persoonlijk heb ik een andere kijk op talen. We komen uit een land waar heel veel talen zijn. En mijn dansers komen uit de hele wereld. Ik heb een film gedraaid in Mexico, met blinde Mexicanen, in Marokko, heb ook dansvoorstellingen gefilmd met heel veel verschillende mensen...

"Ik vind het Hongaars bijna de meest onbegrijpelijke taal ter wereld, het Engels de meest begrijpelijke. Dus je hebt een clash. Ik wou dat de bende een soort secret language sprak. Maar wat ze zeggen, is heel coherent. Ik heb ginder een acteerschool voor kinderen opgericht. Ik heb acht maanden gewerkt met die mannekes. En dat is heel goed gelukt. Ook met al die stunts die ze moesten doen. Want dat waren geen acteurs. Wel racers. Mensen die stunts doen met paarden. En er waren ook gipsykids bij, kinderen die uit instellingen kwamen. Die waren gewoon om in groep te leven. Het werken met die kids was een van de makkelijkste opdrachten. En ja, die talen, het speelt zich ook af in een stad die niet echt bestaat. Het is een stad aan de kust, terwijl Hongarije geen zee heeft. Die hebben we gefilmd in Roemenië."

Wim Vandekeybus. Beeld Bob Van Mol
Wim Vandekeybus.Beeld Bob Van Mol

U zet de wereld van de volwassenen af tegen de wereld van de kinderen. Het avontuur is voor de kinderen, de ellende voor de volwassenen.
"Zo is het toch? Met leven trek je muren op om je heen. En plots voel je dat je gevangen zit. Dat doen we allemaal, we beschermen ons. We weten wie we zijn. Een kind zoekt, het experimenteert, het riskeert.

"Toen ik een jaar of tien was, lag ik met mijn vrienden vaak naar de sterren te kijken en filosofeerden we over de oneindigheid. Vaak lagen we daar tot twee uur 's nachts. Tot onze ongeruste ouders ons kwamen halen. Er was geen telefoon of zo. Volwassenen verspillen geen tijd aan de oneindigheid. We aanvaarden dat die toch niet te visualiseren valt. Die kinderlijke manier van denken vind ik heel mooi. Er zijn zoveel zaken waar we als volwassene niet meer over kunnen dromen. En de kinderen beseffen het niet, maar ze zijn gedoemd om ons spoor te volgen.

"Dat zie je met die kinderen uit de film. Ze kennen ook jaloezie. Ze leveren ook al een gevecht tegen elkaar. Je ontkomt niet aan je lot. Vrijheid bestaat niet. We slepen van alles met ons mee. We zijn mensen die een geheugen hebben, die onder trauma's gebukt gaan. Dat is ook het mooie. Dat maakt ons net tot wat we zijn: hoe onperfecter, hoe menselijker eigenlijk. Perfecte mensen zijn helemaal niet mooi. Soms zie je acteurs van wie je eigenlijk alleen kunt zeggen dat ze perfect zijn. Wel, dat maakt ze ook totaal oninteressant."

Bent u nu filmregisseur? Voor mij is Wim Vandekeybus nog altijd de choreograaf.
"Ik zal dat ook wel blijven. Maar ik film heel graag. Ik vertel graag verhalen. Dat zal ik blijven doen via allerlei voorstellingen. Ik wil zeker nog films maken, maar hopelijk kan ik wel mijn tempo opdrijven, anders zal mijn filmografie nooit erg lang worden. Maar zoals bepaalde acteurs altijd naar de scène blijven teruggaan, zo zal ik altijd mijn creaties ook graag op de planken tot stand zien komen. In die zin was Birdman zo'n fantastische film, omdat het daar allemaal begon bij een theatervoorstelling. De beginscène vertoonde veel gelijkenissen met de scène waarmee mijn film Monkey Sandwich opende.

"Niet toevallig dat ik Alejandro Iñarritu uitnodigde om een voorstelling te komen bekijken toen we met Ultima Vez in L.A. stonden. Ik had hem enkele van mijn films opgestuurd en hij schreef me een brief terug waarin hij met heel veel lof over mijn werk sprak. En toen heb ik hem gevraagd of hij geen briefje wilde sturen naar de Hongaarse filmcommissie om me financieel te steunen. Wat ze uiteindelijk toch niet hebben gedaan. Iñarritu is natuurlijk wel een man van een totaal ander kaliber, maar onze trajecten vertonen een zekere gelijkenis: hij was een dj, een muziekman eigenlijk, en heeft eerst nog een hele tijd veel reclame gemaakt voor hij films is gaan maken. Vreemd genoeg zijn er verschillende salesagents die me erop wijzen dat mijn film gelijkaardigheden vertoont met het beginwerk van hem, met Amores Perros en zo, en hoe hij verschillende verhalen door elkaar laat lopen en met elkaar linkt."

In films als Babel en Beautiful geeft hij de wereld een boodschap mee. Wat wilt u ons meegeven met uw film?
"Ik hou niet zo van de grote waarheden. Waar ik het echt over wil hebben, is over wat mensen verbergen en wat ze willen. Als je iets écht wilt, moet je ervoor vechten. En dat voel je bij die kinderen. Die gaan iemand die twee keer zo groot is, uitdagen. En het gaat ook over affectie, genegenheid, nestwarmte. Je komt van ergens. Iemand maakt je. We leven in een tijd waarin ontzettend veel kinderen opgroeien met gescheiden ouders. Waar het er soms heel hard aan toegaat tussen partners en de kinderen vaak het slachtoffer zijn. De hypocrisie van de volwassenen staat tegenover het fysieke van de jongeren. Er zitten nog zoveel elementen in de film. Paarden staan niet in het gras te eten. Ik heb getracht om elk paard van het gras weg te houden. Een paard voor een steengroeve is een western. Een paard in de zee is iets heel vreemds, dat hoort daar niet thuis. En zo creëer je natuurlijk spanningen."

'Galloping Mind', vanaf 9/9 in de bioscoopzalen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234