Zaterdag 21/09/2019

Fotografie

Voodoo, maar dan zonder de clichés

BENIN, Ouidah, 2016. De godheid Èsù gebruikt allerlei trucs om de mensen rondom hem in verwarring te brengen. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos

Het fotoproject Midnight at the Crossroads van Cristina de Middel (°1975) en haar man Bruno Morais draait in essen­tie om de Èsù, een geest die een be­langrijke rol speelt in de Afri­kaanse spiritualiteit. De Èsù vervult de rol van goddelijke boodschapper, een soort vertaler tussen de taal van de mensen en die van de goden. Om goed te begrijpen wat die Èsù precies is, onderzocht de Spaanse fotografe de wortels van de Afrikaanse spiritualiteit in vier landen: Benin, Cuba, Brazilië en Haïti.

Magnum-nominee De Middel wil de clichés over de Afrikaanse spirituele cultuur over de knie leggen door deze religies op een heel andere ma­nier in beeld te brengen. “Onze voorstelling van die godsdiensten is be­perkt tot een stel clichés die bij ons zijn terechtgekomen via missionarissen en verder zijn verspreid door Hollywood. Terwijl deze religies zo­veel rijker zijn. Ze zijn sterk verbonden met de natuur en beschouwen de krachten van de natuur als godheden. Ver­gelijk dat eens met onze godsdiensten, waar mensen op een hoger trap­je lijken te staan dan andere le­ven­de wezens. Jammer dat dit ‘on­grijp­bare’ culturele erfgoed lang­zaam verdwijnt door de op­komst van het protestantisme in Zuid-Amerika, de Caraïben en Afrika. Wat het nog erger maakt, is dat deze verhalen en ceremonies zo ­uitzonderlijk boeiend zijn.”

Boeiend is de Èsù zeker. “De kracht van de chaos. Hij is een van de belangrijkste godheden in de West-Afri­kaan­se religies en regelt de ­communicatie tussen de mensen en de rest van de goden of orisha’s. Hij is ook de Heer van het Kruis­punt die je aan je zekerheden doet twijfelen en je ertoe aanzet je leven zelf in handen te nemen. Een heel complexe figuur, die Èsù.”

“We stippelden ook een specifieke rou­te uit om zijn verschillende vormen en gedaanten duidelijker zichtbaar te maken. In Benin bijvoorbeeld heeft de Èsù geen mense­lijke gedaante, hij is een totem. In Cuba wordt hij voorgesteld als een kind dat spelletjes met je speelt om je in verwarring te brengen. In Brazilië wordt hij dan weer een verleidelijke zigeuner. Alleen in Haïti komt hij naar voren als een wijze, oude man.”

De Middel hoopt met haar project de vooroordelen te ontkrachten, ­alsook de simplificaties en demonisering van de Afrikaanse religies die toe te schrijven zijn aan missionarissen en kolonialisten. “Het is een schande dat de populaire cultuur voodoo herleidt tot mensen­offers en zombies. Het is veel rijker en wij ­westerlingen, met onze moderne ­psychologische kwalen, zouden er veel uit kunnen leren.”

Cristina de Middel & Bruno Morais, Midnight at the Cross­roads, Rencontres d’Arles, Croisière, Arles (FR), tot 23/9, rencontres-arles.com

CUBA, Matanzas, 2015. Een van de beroemdste legendes over de geest Èsù verklaart de oorsprong van de lijnen op ieders hand. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos
HAÏTI, Port-au-Prince, 2018. In Haïti verschijnt de godheid in de gedaante van een oude, wijze man: Papa Legba, met witte baard en pijp. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos
HAÏTI, Jacmel, 2018. Tweelingen worden in Haïti Marassa genoemd, gezegende wezens die geluk brengen. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos
BRAZILIË, Rio de Janeiro, 2016. Sporen van Griekse saters, duivelse creaturen met bokkenpoten. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos
BRAZILIÊ, Piabatá, 2016. Èsù is ook de Heer van het Kruis­punt, die knaagt aan je zekerheden en je uitdaagt om je lot in eigen handen te nemen. Het leven biedt vele opties, je moet alleen de sleutel nemen en de deuren openen. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos
BENIN, Ouidah, 2016. Legba (de geest Èsù) start zijn tocht naar het Amerikaanse continent op een strand. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos
CUBA. Matanzas. 2015. De godheid Elegguá wordt vaak voorgesteld met schelpjes, die door de Yoruba in West-Afrika werden gebruikt als geld. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos
BENIN. Ouidah. 2016. BENIN, Ouidah, 2016. Een voodoo­ceremonie waarbij de geesten van voor­ouders worden aangeroepen. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos
BRAZIL. Rio de Janeiro. 2016. Tweelingen worden in Brazilië vaak geassocieerd met de godheid Èsù vanwege hun duale eigenschappen en de spelletjes die ze met mensen spelen. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos
BRAZIL. Rio de Janeiro. 2016. De dualiteit van Èsù: brenger van licht en duivelse connotaties. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos
HAÏTI. Saut d'Eau. 2018. Jaarlijks in oktober trekken duizenden voodoo­beoefenaars naar deze mystieke plek, om er hun ziel te zuiveren met het heilige water. Beeld ©Cristina de Middel / Magnum Photos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234