Vrijdag 22/11/2019

Opinie

Vlaamse schrijvers, Nederland is beter voor jullie

Beeld THINKSTOCK

Jeroen Vullings is redacteur en literair criticus van opinieweekblad Vrij Nederland.

Altijd mooi: boze schrijvers briesen in de media. Omdat hún uitgevershuis, De Bezige Bij Antwerpen, 'geïntegreerd wordt' in het moederbedrijf: De Bezige Bij Amsterdam. Het is dus gedaan met de autonomie van het Antwerpse filiaal. Menselijk gezien een ramp: goede mensen verliezen hun baan. Maar niet wereldschokkend; na alle inkrimpingen, reorganisaties en opheffingen lopen er sinds vorig jaar alleen al in Nederland ruim tweehonderd vakbekwame uitgevers en redacteuren werkloos rond. Niettemin bulderde Joost Vandecasteele, auteur bij De Bij Antwerpen, op Radio 1: "Ik word niet graag als een idioot behandeld. En dat is wat nu gebeurt." Zijn loyaliteit is prijzenswaard, maar met alle respect, brave Joost, je werd allang als een idioot behandeld. Een volbloedidioot.

De Bij Antwerpen beloofde bij oprichting "de Nederlandse markt te bespelen met een vertrouwde naam". Dat klinkt nog steeds geweldig, maar de praktijk is dat bij De Bij Amsterdam 'A-auteurs' (goed verkopend in Nederland) onderdak vonden, onder wie de laureaten Erwin Mortier en Stefan Hertmans. De rest kon terecht in Antwerpen: schrijvers als Ivo Victoria, Tom Naegels, Jeroen Olyslaegers, Paul Claes, Jeroen Theunissen, Ann De Craemer. Vitale literaire namen. Maar toch bekroop mij bij De Bij Antwerpen altijd het gevoel dat ik naar het oude Manteau keek. Op een paar duur gekochte buitenlandse namen na wemelde het van boeken strikt gericht op Vlaanderen. Neokolonialisme troef, Vlaanderen als wingewest.

Bovendien was De Bij Antwerpen het laatste bastion van Robbert Ammerlaan, zo'n geboren uitgever dat hij zich met hand en tand keerde tegen iedere poging zich ooit ergens te laten opvolgen. Toen Ammerlaan eindelijk op pensioen gestuurd werd in 2013, was De Bij Antwerpen naar mijn idee daarna vooral een huis om de onverantwoord hoge voorschotten (vintage Ammerlaan) weg te werken.

Is het nou zo'n ramp, die integratie van Vlaamse schrijvers in Amsterdam? Natuurlijk zal er daar bij de poort geselecteerd worden. Het is de vraag of cultuurminister Sven Gatz, die een Brusselboekje uitbracht bij Meulenhoff/Manteau, gewenst is; geen Nederlander kent 'm. Maar voor de meeste literaire Antwerpse Bij-auteurs kan het een zegen zijn: als je in Rome kunt rijden, dan kun je overal rijden. Natuurlijk, de survival of the fittest regeert in Nederland. Momenteel woedt meer dan ooit de rentrée littéraire; alle romans die ertoe doen, komen in oktober en november uit, schrijvers staan in de rij, ze moeten wachten op media-aandacht. Dat is hard, ja. En vaak onrechtvaardig.

Je telt in de Nederlandse media, door het verdwijnen van het Bildungsideaal en de democratisering van de wansmaak, pas als schrijver mee als je een ster bent. Waar je vandaan komt, doet er dan niet toe. Dimitri Verhulst is zo'n ster, in gelijke zin als Peter Buwalda of Adriaan van Dis. Een televisietalkshow als Pauw geeft geen snars om literatuur, schrijvers mogen daar alleen komen als ze ster zijn of als ze in een rel verwikkeld zijn. Schrijver én de Volkskrant-columnist Buwalda mocht daar laatst omstandig komen uitleggen hoe moeilijk het schrijven van een column voor hem is. Allemachtig.

Maar tegelijkertijd hebben Nederlanders anders dan Belgen goddank geen last van de eigen-auteurs-eerst-keuze - zoals weerspiegeld in Vlaamse kranten en tijdschriften. Vlamingen gaan er met vrijwel alle grote Nederlandse commerciële prijzen vandoor, en niemand protesteert. Het is hen ook gegund, want de Vlaamse literatuur is al ruim tien jaar vitaler dan de Nederlandse. Wij hebben geen Peter Terrin, geen Yves Petry, geen Verhulst - to name a few. Maar gelukkig kunnen we ervan genieten, omdat ze als auteurs van Nederlandse uitgeverijen in Rome kunnen rijden. Vlaamse schrijvers adviseer ik daarom: houd op met die koudwatervrees. Waag je eens op een snelweg. Nederland is beter voor jullie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234