Woensdag 20/11/2019

Atari wordt 40

Vier decennia kastjerammelen

'Pitfall', een iconisch videogame op de Atari 2600 Beeld rv

Veertig jaar geleden legde gamebedrijf Atari de laatste hand aan zijn Atari 2600, de eerste succesvolle videogameconsole. Een écht commercieel succes was het bakje niet, maar het legde wel de kiemen voor het brede entertainmentmedium dat games de decennia daarna zouden worden.

"Dit is geen speelgoed", blokletterde een advertentie voor Atari's 2600-gameconsole in 1977. Een grote groep niet-gamers geeft het bedrijf daar tot vandaag nog ongelijk in. Maar er waren destijds ook snel ingewijden die het nieuwe speeltje omarmden, en tegen het begin van de jaren 80 was de gameconsole diep doorgedrongen in de populaire cultuur. De games, en fabrikant Atari, doken op in films als Blade Runner, E.T.: The Extra-Terrestrial, Gremlins en Poltergeist. De nihilistische jongelui uit Bret Easton Ellis' debuutroman Less Than Zero rammelden op een Atari 2600. Het toestel werd een cultuuricoon voor de vroege jaren 80, net als roze zweetbandjes en Sony's Walkman.

De console markeerde niet het absolute begin van videogames als medium: de allereerste games werden al in de jaren 60 geïntroduceerd op universiteitscomputers en Atari had sinds de vroege jaren 70 zijn eerste videospelletjes in lunaparken staan. De kracht van de Atari 2600 was dat de console die games naar de huiskamer bracht. Al snel na de lancering van het toestel kwamen speelhaltitels als Asteroids, Indy 500 en Breakout (nog ontwikkeld door Steve Jobs en Steve Wozniak, voor ze Apple stichtten) naar de tv.

Vrijwel meteen kwamen er concurrenten op de markt: zoals er vandaag het triumviraat PlayStation-Xbox-Nintendo is, was er in de late jaren 70 en vroege jaren 80 ook de visueel krachtigere Intellivision-console van speelgoedfabrikant Mattel, en de Videopac van het Nederlandse elektronicaconcern Philips (eigenlijk een update van de door Philips overgenomen Magnavox Odyssey, een toestel dat net iets eerder dan de Atari 2600 op de markt was gekomen). 

De Atari 2600 deed het beter aan de winkelkassa dan die twee concurrenten, maar werd tegelijkertijd nooit een écht commercieel succes: de eerste jaren dat het toestel op de markt was vertoonden de jaarverkopen forse schommelingen, en aan het einde van zijn lange levensduur – van 1977 tot de late jaren 80 – werden er slechts 30 miljoen stuks van verkocht. Nintendo's NES haalde, binnen min or meer dezelfde tijdsspanne maar een zestal jaar later, meer dan het dubbele daarvan.

Enorme impact

Maar de popculturele impact van het toestel was enorm, en heel wat games die erop verschenen introduceerden concepten die tot vandaag nog nazinderen in het medium. Zoals de racegame met een 'camerastandpunt' in achteraanzicht bij Pole Position, of de perfect getimede sprongetjes van Pitfall. Het waren lichtpuntjes in wat voorts een hobbelig parcours was: Atari zat in 1977 al financieel in de rats toen het de 2600-console op de markt wilde brengen, en moest zich laten overnemen door mediahuis Warner om uiteindelijk de nodige fondsen voor de lancering te hebben.

Snel na de overname stapte ook oprichter Nolan Bushnell op uit onvrede met de nieuwe eigenaar. En misschien maar goed ook. Bushnell geloofde notoir niet in het feit dat videogames geschikt waren als het vertelmedium dat ze vandaag uiteindelijk wel zijn geworden: de games moesten vooral de behendigheid van de speler op de proef stellen. "Er werd misschien iets van een verhaal verteld in brochures en op de verpakking, maar dat was het zo'n beetje", zei hij in 2011 tijdens een speech voor gameontwikkelaars. 

Na zijn vertrek bij Atari veranderde die cultuur snel: verhalende games als Swordquest doken al op in de vroege jaren 80, en in 1979 startte een groepje misnoegde ex-Atari-gamedesigners een eigen bedrijf onder de naam Activision (vandaag het reuzebedrijf achter de Call of Duty-schietspellenreeks) om eindelijk te worden erkend als 'artiest'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234