Donderdag 21/10/2021

AchtergrondStillwater

Van wie is mijn naam? Hoe Amanda Knox en andere bekende koppen vechten voor hun verhaal

‘Behoort mijn verhaal mij toe?’ De Amerikaanse Amanda Knox richt de vraag aan de makers van de Amerikaanse thriller Stillwater, het zoveelste project dat met haar onfortuinlijke levensverhaal – ze werd onterecht veroordeeld wegens moord – aan de haal ging. Mogen mensenlevens zomaar entertainment worden?

Amanda Knox tijdens een speech in 2019.  Beeld EPA
Amanda Knox tijdens een speech in 2019.Beeld EPA

Santusha Staelens

Wat Amanda Knox overkwam, wil je niet meemaken. Ze was twintig toen ze in 2007 onterecht veroordeeld werd voor de moord op Meredith Kercher. Knox en het Britse meisje, twee uitwisselingsstudenten, deelden het appartement in Perugia waar Kercher dood werd aangetroffen. Door het knullige politiewerk, de internationale druk en een lasterende mediastorm bracht Knox vier jaar in een Italiaanse cel door. Pas in 2015 volgde de vrijspraak.

Knox bleef veroordeeld tot een publiek leven. Dat betekende stalkers en paparazzi, maar ook films en documentaires. Sommige makers hadden als doel “haar verhaal” te vertellen, zoals de door haar aangeklaagde biopic Amanda Knox: Murder on trial in Italy. Andere projecten ‘baseerden zich losjes’ op wat haar overkomen was. In die laatste categorie valt Stillwater. In deze film van Tom McCarthy gaat een Amerikaanse man, vertolkt door Matt Damon, met een missie naar Frankrijk. Hij wil er zijn dochter die vastzit voor een moord die ze zegt niet gepleegd te hebben, uit de cel krijgen.

Noodlottig avontuur

McCarthy putte voor zijn thriller inspiratie uit Knox’ noodlottige avontuur in Italië. Over de echte zaak was genoeg geschreven en gepraat, vond de regisseur. “We besloten de Amanda Knox-zaak achter ons laten. We gingen aan de slag met het idee van de Amerikaanse vrouw die in het buitenland studeert, betrokken is bij een sensationele misdaad en in de cel belandt en besloten alles te fictionaliseren”, vertelde de regisseur in Vanity Fair. Knox was er niet blij mee.

Als McCarthy zich afvroeg hoe het moet geweest zijn om in haar schoenen te staan, waarom vroeg hij het haar dan niet? Als alles aan het verhaal gefictionaliseerd is, waarom wordt haar naam er dan aan verbonden? Als McCarthy zich inspireerde op de ‘Amanda Knox-saga’, waarom wordt haar onschuld dan ‘weggefictionaliseerd’? Deze bezwaren uitte Knox deze zomer over Stillwater op Twitter. “Is mijn naam van mij? Mijn gezicht? Hoe zit het met mijn leven? Mijn verhaal?,” zo begon ze haar betoog.

Regie

Of je nu een spilfiguur bent in een sensationele rechtszaak of een filmster, Amanda Knox spreekt voor velen wanneer ze deze vragen stelt. “Eens je bekend bent, verlies je voor een stukje de regie over je leven”, zegt professor communicatiewetenschappen Stijn Joye (UGent). Deze regie nemen makers, van schrijvers tot filmmakers, al te graag over. Britney Spears bijvoorbeeld kreeg dit jaar al ongevraagd twee documentaires te verwerken, een derde is onderweg. Ook aan Spears werd niets gevraagd.

De parallel tussen Britney Spears en Amanda Knox gaat niet helemaal op, want Spears timmert al sinds haar kindertijd aan haar beroemdheid, terwijl Amanda Knox ongewild bekend werd. Hoewel ze beiden deel uitmaken van het publieke domein, geeft dat mediamakers nog geen carte blanche: “Als je gebruik maakt van bestaande personen, rijst natuurlijk wel de vraag in welke mate je je creatieve vrijheid op hen kunt botvieren”, zegt professor Joye.

Linda Fairstein, voormalig aanklager van New York.  Beeld AP
Linda Fairstein, voormalig aanklager van New York.Beeld AP

Onder het mom van fictie kunnen makers zich wel wat veroorloven, maar er zijn grenzen. Linda Fairstein klaagde Netflix aan omwille van de serie When They See Us, waarin zij te zien is in haar voormalige job als aanklager in New York. De auteur vindt dat ze in de serie over de Central Park Five – die onterecht veroordeeld werden wegens de verkrachting en zware mishandeling van een vrouw – als racist en slechterik wordt bestempeld. Een rechter oordeelde “dat de gemiddelde kijker zou kunnen concluderen dat bepaalde scènes feitelijk zijn”.

Het blijft voor makers moeilijk te bepalen welke vrijheden ze zich kunnen permitteren, zegt professor Sofie Van Bauwel (UGent). “Niet alle mensen kunnen feit en fictie uit elkaar houden.” Daarom pleitte een Britse minister afgelopen winter voor een disclaimer bij de Netflix-serie The Crown. De fictieserie verhaalt de hoogtes en laagtes van het Britse koningshuis, maar neemt vaak een loopje met de waarheid. “Je kunt van fictie natuurlijk niet vragen altijd 100 procent waar te zijn, anders zou het geen fictie meer zijn,” zegt Joye. De disclaimer is er niet gekomen.

Albert II

In het Vlaamse alternatief van The Crown was die er wel. “Fictieserie binnen historische krijtlijnen” meldde de generiek van de Eén-reeks Albert II. “Binnen die historische krijtlijnen vonden we dat we onze zin mochten doen. De gebeurtenissen kloppen, maar de dialogen zijn volledig fictief,” zegt regisseur Frank Van Mechelen. Of de disclaimer voldoende is voor de kijker, weet Van Mechelen niet: “Ik weet dat mensen heel weinig generieken kijken.”

Gelukkig zijn bekende koppen niet helemaal overgeleverd aan de gratie van andere verhalenvertellers. “Met sociale media hebben ze nu ook de tools in handen om hun eigen verhaal te vertellen,” merkt professor Joye op. Amanda Knox is bijvoorbeeld actief op Twitter en Instagram. Zo houdt ze de controle over haar verhaal. In 2013 schreef ze ook een boek, Wachten tot je gehoord wordt. Daar zal ze de ironie nu ook wel van inzien.

Stillwater is vanaf woensdag in de cinema te zien.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234