Maandag 14/10/2019

Van straatprotest naar megafestival: zo deed Exit het

Of wijlen Slobodan Milosovic er blij om zou zijn valt te betwijfelen, maar onrechtstreeks heeft Servië het Exit-festival aan hem te danken. Beeld Exit

Ook al zijn onze collega's het voor een keer roerend eens ("Er gaat niks boven het Deense Roskilde"), wij hebben even ons bekomst van de koude en regenachtige festivals 'up north'. Wie van zonnige dagen en temperaturen rond de dertig graden houdt, van ex-Joegoslavische meisjes in bikini, van strandfeestjes met cocktails aan belachelijk lage prijzen en een affiche met meer dan 600 groepen, vindt in het Servische Novi Sad zijn gading. Welkom op Exit, een festival met een heel bijzondere voorgeschiedenis.

Jeugdhuizen of ondernemers met een hart voor muziek die met een festival starten: dat kennen we thuis ook. In Novi Sad ligt echter een ongemeen hard politieoptreden aan de basis van wat het grootste festival in de regio zou worden. Exit komt voort uit het aanhoudende studentenprotest tegen toenmalig Servisch leider Slobodan Milosevic. Die hief in 2000 de autonomie van een universitaire campus op, waarna zijn ordediensten met harde hand elke vorm van protest tegen de beslissing de kop indrukten.

Bij relletjes om en bij de universiteit raakten heel wat betogers gewond, maar de onvrede haalde het van de angst en de protesten hielden aan. De opvallendste actie was een 'muziekfestival' dat liefst honderd dagen duurde, en dat vooral als bestaansreden had het hardhandig optreden van Milosevic' politiemacht tegen de studenten aan de kaak te stellen. "We willen tegen het regime mobiliseren", verklaarden de organiserende studenten. Meteen was de eerste editie van het festival een feit: 15.000 mensen kwamen naar 'Exit', dat letterlijk een uitweg uit de verstikkende politieke situatie wou bieden.

Politiek wordt pret
Exit had van bij het begin een duidelijke ideologische dimensie - die ook in de jaren daarop duidelijk zichtbaar bleef. Zo ijverde men via Exit bij de Europese Unie voor afschaffing van strenge visumvoorwaarden voor Servische jongeren die hun land uit wilden, een strijd die uiteindelijk ook werd gewonnen. "We zijn geen muziekfestival, we zijn een statement", klonk het toen. Vandaag zijn er nog steeds onder meer een filmfestival en een debattenreeks gelieerd aan Exit, en werden in de schoot van het muziekfeest tal van dochterbedrijfjes gesticht, waaronder een dancefestival en een ticketingbureau.

Sinds de oprichting van het zeer activistische en vrij kleine festival is er heel wat veranderd. Onder meer The New York Times, CNN en het gespecialiseerde UK Festival Awards rekenen Exit inmiddels tot de absolute top in Europa - met een prijskaartje van 119 euro voor een vierdaags combiticket behoort het bovendien tot de goedkoopste.

Iedereen profiteert mee
De voorbije jaren zorgde Exit voor een enorme economische 'boost' van de Servische toeristische sector. Taxibedrijven, hotels, restaurants en cafés zijn maar enkele van de soorten ondernemingen die hun omzet medio juli flink zien stijgen.

De organisatie rekende uit dat Exit sinds de begindagen al in totaal 200 tot 250 miljoen euro voor de Servische economie genereerde. Niet kwaad voor een land dat het jarenlange monopolie op zijn hele olie-industrie voor 400 miljoen euro verpatste. "Nooit gedacht dat een paar jongeren die graag pinten drinken en geen idéé hadden wat ze met hun leven zouden doen, dit konden bereiken", staan ze er bij de organisatie zelf een beetje van te kijken. Al haasten ze zich wel om er meteen bij te zeggen dat ze bij Exit zelf, ondanks het vele geld dat zo het land binnenstroomt, nog niet rijk zijn geworden. AC/DC had het dus wellicht juist: "The guitar man got famous, the business man got rich" - al moeten we ook in ons land de eerste festivalorganisator nog tegenkomen die niét klaagt over lage winsten en hoge kosten.

Cel en doodsbedreigingen
Niet dat iedereen er zo opgezet was met het festival. De organisatoren werden al met de dood bedreigd door Milosevic-veteranen en lokale maffia, maar moeten niet op veel bescherming van de overheid rekenen. Wel integendeel; zo belandde de kern van de organisatie enkele jaren geleden achter de tralies nadat de conservatieve regering een overwinning wou boeken in de strijd tegen fraude. Toen ze niet achter plaatselijke magnaten durfde of kon aangaan, richtte de regering haar pijlen op de culturele sector en meer bepaald op het in het oog springende Exit. De arrestaties, die met veel machtsvertoon werden uitgevoerd, leidden niet tot vervolging. Na twee weken werd de organisatie wegens gebrek aan bewijzen gewoon weer vrijgelaten, mede dankzij een grootschalige steuncampagne in Novi Sad en ver daarbuiten.

In 2012 is Exit vooral mega geworden. Het recordjaar was 2002 toen er 250.000 bezoekers opdaagden, vorig jaar vonden 210.000 mensen de weg naar het festival in Novi Sad. Topnamen in zowat elk populair genre passeerden de voorbije jaren de revue, van The Sex Pistols tot de Chemical Brothers, van The Beastie Boys tot The Prodigy, van Madness tot The Pet Shop Boys. Dit jaar horen Guns 'N Roses, Gossip, Aviici, New Order, Erykah Badu en Wolfmother tot de grote namen.

Iedereen blinkt!
Op de eerste avond van editie 2012 moest iedereen blinken op het hoofdpodium - en dat mag u letterlijk nemen. Benji Webbe van Skindred daagde op met een gouden jasje en hemd, afgewerkt met enorme Funkadelic-zonnebril, Beth Ditto van The Gossip trok een gouden mini-jurkje aan en Simon LeBon van Duran Duran daagde in een zilverkleurige lange jas op. Vooral die twee eerste groepen maakten een sterke indruk.

Skindred (op vrijdag 17 augustus in The Shelter op Pukkelpop) toonde dat de omschrijving 'dit is wat er gebeurt wanneer je rasta-gasten niet genoeg joints geeft' klopt. De explosieve mix van metal en reggae - waarmee Bad Brains vroeger al scoorden - werkt ook voor de Welshe formatie nog steeds. Webbe deed soms wel héél erg zijn best om een wit voetje te halen bij het publiek, maar als je om 20u een van de allereerste bands bent die het podium op moeten mag je al 's de truken van de foor bovenhalen. In elk geval kreeg Skindred na een warme dag in Novi Sad al een plein aan het 'bouncen' met nummers als 'Trouble' en 'Pressure'. Daarbij speelde de groep ook met uitstapjes naar de bands die Skindred beïnvloed hebben, van AC/DC en Metallica tot Isaac Hayes en zelfs 'The Imperial March' uit 'Star Wars'.

De eerste volle weide van het festival was voor Gossip. Na een flauwe passage op Rock Werchter en een goeie op Roskilde was het duidelijk: met Beth Ditto kan het deze zomer alle kanten uit. In Servië was het duidelijk de goede kant. Ditto speelde met het publiek en begon al meteen met een sneertje naar Madonna en toverde de zomeravond om in een alternatieve disco met onder meer 'Move in the Right Direction' en 'Standing in the Way of Control'. Ditto haastte zich tussen de nummers door naar haar goedgevulde glas en haar handdoek, waarmee ze haar zweet depte en -zo is ze dan ook weer - het publiek koelte toewuifde. "Het is hier gewoon té warm", zei Ditto, maar de wei vond het allemaal best.

Minder verging het de 'not-so-new romantics van Duran Duran. Die lijden aan de Europe-vloek: het commercieel hoogtepunt van de groep ligt al een kwarteeuw achter ons, het publiek wil de hits van toen horen maar de groep zelf wil nillens willens heel wat nieuw werk spelen. Niet dat de Britse groep niet weet hoe ze een publiek moeten bespelen, en met nummers als 'A View to a Kill' of 'The Reflex' krijgen ze nog steeds een weide op hun hand, maar een gratis pint voor wie uit het hoofd vijf nummers uit de jongste platen van Duran Duran kan opnoemen. Simon LeBon en co speelden wel strak - métier hebben ze na al die tijd natuurlijk wel - maar in 2012 is deze groep toch te veel een nostalgie-act om het er warm of koud van te krijgen. Later die avond zouden de spijkerharde beats van Nick Douwma en zijn Sub Focus (op donderdag 16 augustus in de Dance Hall op Pukkelpop) tonen hoe je de weide voor de Main Stage wél inpakt: de groep deed het hele plein - en mensen daar ver buiten - tot op het einde 'apeshit' gaan.

Morgen: waarom Exit zo'n vreemd festival is.

Beeld Ivana Stojanovic / Exit
Beeld Predrag Uzelac/Exit
Beth Ditto van Gossip. De drank was vast écht tegen de warmte. Beeld Jovan Djokic
Benji Webbe van Skindred. Beeld Jovan Djokic
Simon LeBon (Duran Duran) Beeld Exit
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234