Dinsdag 21/05/2019

Film Fest Gent

Van migrant tot succesregisseur: dit zijn de grote beloftes van de Vlaamse film

Filmmakers Bülent Oztürk en Sahim Omar Kalifa. Beeld Eric de Mildt

Ze zijn allebei grote beloftes van de Vlaamse film. Ze stellen allebei hun eerste langspeelfilm voor op Film Fest Gent. En ze zijn allebei geboren in Koerdistan. Maak kennis met Sahim Omar Kalifa en Bülent Öztürk, migranten die de wereld veroveren.

Kalifa is 37, Öztürk 42 – officieel toch, want de geboortedatum op zijn paspoort klopt niet, zegt hij. In Turks Koerdistan, waar Öztürk vandaan komt, wordt al eens creatief omgesprongen met verjaardagen. Kalifa, die nauwelijks 150 kilometer verderop geboren werd, net over de Iraakse grens, knikt instemmend. “Mijn verjaardag is 21 maart, ‘toevallig’ de datum van het belangrijkste nationale feest: het Koerdische nieuwjaar. Half Koerdistan is zogezegd op die dag geboren”, lacht hij.

Het is maar een van de vele dingen die Kalifa en Öztürk binden – ook al maken ze heel verschillende films. Allebei maakten ze grote sier met hun kortfilms: Özturk werd in Venetië bekroond voor Houses With Small Windows, Kalifa won op de Berlinale een prijs met Land of the Heroes en verzamelde met Baghdad Messi en Bad Hunter zoveel festivalselecties dat ze haast niet meer te tellen vallen. Vorig jaar werd hij zelfs lid van de Academy – hij mag dus meestemmen voor de Oscars.

Nu presenteren beide regisseurs op Film Fest Gent hun allereerste langspeelfilm. Kalifa’s Zagros gaat over een Koerdische man die naar België trekt om zijn gevluchte vrouw te zoeken, Öztürk doet in Blue Silence het verhaal van een Turkse soldaat die met een ernstige posttraumatische stressstoornis worstelt.

Helletocht

“Ik kwam naar België toen ik 21 was”, vertelt Öztürk. “En jij?”, wil hij van Kalifa weten. “Ook op mijn 21ste!” Kalifa ontvluchtte Irak in 2001. Zijn familie was al enkele jaren eerder naar België vertrokken, nadat de Turkse geheime dienst drie van zijn broers vermoord had. “Mijn vader was politiek geëngageerd, hij werkte voor de Koerdische partij. Dat maakte het erg gevaarlijk voor ons.” 

Toch kreeg Kalifa geen visum om zijn familie achterna te reizen. “Ik ben dan maar zonder papieren vertrokken, verstopt in het laadruim van een vrachtwagen. Precies zoals het hoofdpersonage in Zagros. De reis duurde een kleine week, het was een helletocht. Al na een paar dagen was er geen eten of drinken meer. Toen ik eindelijk aankwam, kon ik nauwelijks nog stappen. Als ik op voorhand had geweten dat het zo erg zou zijn, was ik nooit vertrokken. Maar nu ik zie waar het me gebracht heeft, is het allemaal de moeite waard geweest.”

Özturk kijkt mijmerend voor zich uit terwijl Kalifa zijn verhaal doet. Ook hij kwam illegaal naar ons land, in 1995. “Het afscheid was heel moeilijk, vooral omdat mijn acht zussen van niets wisten. Daar word ik nog altijd verdrietig van.” 

Maar vertrekken was een noodzaak, zegt Öztürk. “Turkije is een land van geheimen en verboden. Van kindsbeen af krijg je op school een militaire structuur ingepeperd en moet je iedere ochtend het Turkse volkslied zingen. En als je ouder wordt, zijn er overal taboes. Religie, familie en leger mogen niet in vraag gesteld worden. Het was verstikkend om in zo’n gesloten gemeenschap te leven. Ik wou de echte Bülent worden, en dat kon niet in Turkije. Toen ik uiteindelijk een oproepingsbrief voor het leger kreeg, was dat de druppel: ik ging voorgoed weg.”

In hun films blijven beide filmmakers nochtans terugkeren naar hun geboortegrond. “De interessante onderwerpen liggen er voor het rapen”, weet Kalifa. “Ik probeer in mijn films altijd verhalen te vertellen die voor iedereen te begrijpen zijn, maar ik wil ook situaties tonen die de kijker verrassen, en die vragen oproepen.” 

Voor Öztürk gaat het nog verder: sommige verhalen uit zijn geboorteland móét hij gewoon vertellen, vindt hij. “Geloof me, ik zou niets liever doen dan gewoon in alle comfort een film draaien in België. Ik wil eigenlijk helemaal niet meer in Turkije gaan filmen – ik ben er helemaal grijs van geworden, zo moeilijk is het om daar te draaien. Maar met je emoties kun je geen afspraken maken. Als ik kijk naar wat er in Koerdistan gebeurt, dan raakt me dat enorm. We hebben het over een volk dat geen stem heeft, en op de wereldkaart niet eens bestaat. Koerdische kinderen kunnen niet in hun eigen taal naar school. Het Turkse leger heeft 3.600 Koerdische dorpen met de grond gelijk gemaakt. Die vreselijke onderdrukking laat me niet los.”

Vlaamse klei

Toch voelen ze zich Belgische filmmakers. Met de blik op de wereld, dat wel, maar met hun voeten in de Vlaamse klei. “Ik heb intussen bijna de helft van mijn leven in België doorgebracht”, zegt Kalifa. “Ik ben hier naar de filmschool gegaan, ik heb altijd geld gekregen van het Vlaams Audiovisueel Filmfonds, en meestal met Vlaamse crews gewerkt. Mijn films zijn dus meer Belgisch dan Koerdisch. Ook mijn manier van vertellen, regisseren, fotograferen is Europees.”

Op de vraag of ze ooit een volledig Nederlandstalige film zouden willen maken, antwoorden ze allebei volmondig ja. “Ik ben zelfs al een jaar research aan het doen voor een Nederlandstalige film”, zegt Öztürk. “Mensen zeggen soms ook dat er hier geen drama meer is. Maar dat klopt niet. In ieder kind en iedere volwassene zit drama. Wat mij bijvoorbeeld fascineert, is hoe we hier enorm veel praten, maar toch allemaal onze geheimen hebben.”

Kalifa heeft tijdens zijn filmstudies aan Sint-Lukas zelfs al een volledige kortfilm in het Nederlands gedraaid, zo blijkt. “Ik wil absoluut niet gelabeld worden als ‘Koerdische filmmaker’. Nee, ik ben filmmaker, punt. De codes en de technieken zijn overal ter wereld hetzelfde. Ik zou zelfs in het Nepalees kunnen regisseren, als het moet. (lacht)

Blue Silence’ en ‘Zagros’ zijn te zien op Film Fest Gent, en komen in de bioscoop op respectievelijk 1/11 en 15/11.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.