Dinsdag 02/06/2020

Expo

Van Christus tot de denker: ‘Rodin, Meunier & Minne’ toont de link tussen moderne beeldhouwkunst en de middeleeuwen

Rodin, Meunier & Minne.Beeld Tim Dirven

De musea mogen weer open en M Leuven beet maandag al de spits af met de nieuwe tentoonstelling ‘Rodin, Meunier & Minne’. Een expo die de weinig beschreven link tussen deze drie beeldhouwers en de middeleeuwen blootlegt.

“Je retrouve dans le gothique une partie des choses que j’applique.” Auguste Rodin (1840-1917) gaf bij leven toe dat de gotiek sporen heeft nagelaten in zijn werk. En dat kan ook gezegd worden van zijn tijdgenoten, de Belgische beeldhouwers Constantin Meunier (1831-1905) en George Minne (1866-1941). Rodin, Meunier & Minne in M Leuven brengt werken van de drie kunstenaars samen, en plaatst ze in dialoog met de religieuze iconografie van de middeleeuwen. De gelijkenissen zijn vaak treffend, maar zelden gedocumenteerd. Wat is daar aan de hand? 

“In ons depot staan beelden van Meunier en Minne gewoon naast collectiestukken uit de middeleeuwen”, legt curator Peter Carpreau uit. “In de eigentijdse kunstkritiek werd de link tussen dat nieuwe werk met de middeleeuwen gelegd, en ik zag dat zelf in ons depot. Maar in de standaardliteratuur is die connectie grotendeels verdwenen. Sommige auteurs zijn hypergespecialiseerd in een bepaalde periode waardoor ze minder snel de vergelijkingen kunnen maken met objecten uit radicaal andere periodes. Door werken van deze drie voortrekkers van de moderne beeldhouwkunst hier te plaatsen tegenover de iconografische thema’s van de middeleeuwen, kan de bezoeker de verbanden zélf leggen. De tentoonstelling is ontworpen om de mensen te doen kijken. Om hen uit te nodigen zelf relaties te leggen.”

Peter Carpreau.Beeld Tim Dirven

Zo wordt de rode draad niet met de paplepel meegegeven. De audioguide is geen kunsthistorisch exposé, maar een poëtische reflectie. De zaalteksten zijn grotendeels vervangen door citaten van de kunstenaars en contemporainen, die hinten naar de link. Enkel in de opstelling wordt de één-op-één vergelijking helemaal duidelijk. En dat sprak ook het Parijse Musée Rodin tot de verbeelding. Zij brachten Carpreau in contact met de Duits-Franse Marthje Sagewitz die momenteel doctoreert op de band tussen Rodin en de middeleeuwen. Zij is co-curator van deze expo, een partnerschap dat ook heeft geleid tot bijzondere bruiklenen zoals ‘Le Penseur’.

Koude steen

Die denker staat meteen in de eerste zaal, naast de bronzen beelden ‘De puddeler’ van Meunier en ‘Treurende moeder met twee kinderen’ van Minne. Alle drie figuren zittend op een steen, net als het vierde beeld, een vijf eeuwen oude ‘Christus op de koude steen’. “In de literatuur staat beschreven dat Meunier voor zijn puddeler allicht was geïnspireerd door ‘De rustende bokser’ in de Capitolijnse Musea van Rome”, zegt Carpreau. “Ik wil dat niet tegenspreken. Het kan best zijn dat Meunier dat specifieke beeld heeft gezien. Maar tezelfdertijd had elke Vlaamse kerk wel zo’n ‘Christus op de koude steen’. Minne werd op zijn beurt een gotische ziel genoemd. En Rodin schreef het boek Les Cathédrales de France waarvoor hij middeleeuwse ornamenten uit het hele land schetste. Welke these ligt dan het meest voor de hand?”

Rodin, Meunier & Minne.Beeld Tim Dirven

Er zijn natuurlijk grote verschillen. Meuniers werk is eerder glad, Minne werkt hoekiger en Rodin is iets sensueler. Maar visueel liggen de beelden dicht bij elkaar en ook iconografisch zijn er duidelijke paralellen, vindt Carpreau. “Deze ‘Christus op de koude steen’ toont Jezus die tijdens zijn passie wacht tot het kruis klaar is, zodat hij verder gemarteld kan worden. ‘De puddeler’ moest vloeibaar erts omroeren, dat was stevig werk. Meunier heeft hem afgebeeld terwijl hij wacht om aan een volgende batch te beginnen. Je kan stellen dat ze allebei wachten tot hun lijden verdergaat. Christus om zich op te offeren voor de mensheid, de puddeler voor de industrialisatie van België. Iconografisch heel gelijklopend, dus.” 

‘Grauwvuur’ van Meunier, waar een moeder zich buigt over haar overleden zoon die ze terugvond na een mijnramp, toont dan weer opvallende gelijkenissen met ‘Christus in het graf’, ook zo’n beeld waar Vlaanderen vol van stond. Rodin zocht dan weer een artistieke vrijheid in de middeleeuwen, wat hij niet vond in de klassieke of academische beeldhouwkunst. “Marthje Sagewitz noemt dat de esthetiek van de lelijkheid”, zegt Carpreau, terwijl hij wijst naar het beeld ‘Balzac’ van de Franse kunstenaar. “Hier toont hij een dikke, schonkige gast, met een grote moustache en ongekamde haren in een morsige monnikspij. Natuurlijk was dat niet het ideaalbeeld wat de opdrachtgevers voor ogen hadden, maar toch doet Rodin het. Via die esthetiek van de lelijkheid vormt hij de schrijver om tot een van zijn personages.”

Rodin, Meunier & Minne.Beeld Tim Dirven

Ondanks het ontbreken van duidelijke literatuur, pleit de scenografie van Rodin, Meunier & Minne duidelijk in het voordeel van de achterliggende stelling. En zo denken ze er ook in Parijs over. Musée Rodin is van plan een 360-gradencaptatie van de tentoonstelling te delen via zijn kanalen. “Ik geef toe, ik had aanvankelijk wat schrik om deze drie beeldhouwers naast elkaar te zetten”, besluit Carpreau. “De vrees bestond immers dat Rodin de rest helemaal zou wegblazen. Dat valt al bij al nog goed mee, de werken zitten op eenzelfde artistiek niveau. We konden hier lelijk mee varen, curatorieel was het een absolute gok. Maar duidelijker dan deze opstelling kunnen we ons punt niet maken.”

Rodin, Meunier & Minne, tot 30/8 in M Leuven, mleuven.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234