Vrijdag 15/11/2019

Boeken Tips

Uw lichaam is véél geld waard

Beeld Getty Images

Het lichaam. Een reisgids heet het nieuwste boek van Bill Bryson. Een dolle rit op de achtbaan van ons eigen lijf is het geworden, waarbij je voort­durend van de ene verbazing in de andere valt en je beseft dat je nooit meer op dezelfde manier in de spiegel zult kijken.

Wat kost je lichaam?

In 2013 berekende de Britse Royal Society of Chemistry wat een menselijk lichaam kost aan materiaal. Om niet zomaar in het wilde weg wat te zitten abstraheren, werd er uitgegaan van een concreet lichaam, dat van de Engelse acteur Benedict Cumberbatch. Al bij al heb je 59 scheikundige elementen nodig om een mens in elkaar te flansen en die zijn niet allemaal even goedkoop. De twee basiselementen, zuurstof en waterstof, die samen het water vormen waaruit we voor zo’n 70 procent bestaan, vallen wel mee qua prijs: 10,37 euro voor het eerste element en 19 euro voor het tweede. De 2,6 procent benodigde stikstof om Cumberbatch te maken was met 31 eurocent al helemaal een koopje, maar daarmee waren de solden wel voorbij. Er was bijvoorbeeld ook 13,6 kilo koolstof nodig, en die kostte zomaar eventjes 51.600 euro. En de benodigde calcium, fosfor en kalium kwamen samen ook nog eens op 54.700 euro. Het prijskaartje dat Cumberbatch uiteindelijk opgespeld kreeg, gaf 112.458,16 euro aan, zonder arbeidskosten en btw, wat zijn ouders allicht niet beseften toen ze eind 1975 het bed indoken en daarbij in theorie 3 procent kans maakten op een baby – en in de praktijk 100 procent.

Waaruit bestaat het?

Ons lichaam bestaat uit ongeveer 7 quadriljard atomen – een 7 met 27 nullen – die samen 37,2 biljoen cellen vormen die niet alleen in perfecte harmonie met elkaar leven, maar zichzelf ook nog een keer in een rotvaart vernieuwen. Zo maken we bijvoorbeeld iedere seconde 1 miljoen nieuwe rode bloedcellen aan. Iedere cel bevat een meter DNA, de drager van onze erfelijke informatie. Als je al het DNA uit ons lichaam achter elkaar legt, kom je 16 miljard kilometer ver, wat ergens voorbij Pluto is. Alleen zou je dat DNA niet opmerken natuurlijk, aangezien het bijzonder dun is. Twintig miljard strengen DNA samen hebben de dikte van een mensenhaar. Ook al hebben we jaren geleden het menselijk genoom al in kaart gebracht, van het overgrote deel van ons DNA weten we niet precies waarvoor het dient. Slechts 2 procent bepaalt de code voor eiwitten. Daarvan weten we dus precies dat het een praktisch nut heeft. Het nut van de rest blijft in nevelen gehuld en het zou best kunnen dat het er zomaar een beetje bijhangt. De Alu-sequentie, die meer dan een miljoen keer herhaald wordt in ons genoom en zowat overal opduikt, is wellicht niet meer dan wat loos gebrabbel.

Waarschuwing

Bryson is een naar Groot-Brittannië verhuisde Amerikaan, een beweging die hem op het vlak van obesitas en voedingsgerelateerde diabetes van de regen in de drup bracht. Het is daarom te begrijpen dat zijn boek ook een waarschuwing bevat. Een gemiddeld mens verzet tijdens zijn leven 55.000 kilo voedsel, waarvan er 6.500 kilo langs achteren weer uitkomt. En beide getallen stijgen. Tussen 1960 en vandaag is het gemiddelde gewicht van een Amerikaanse vrouw van 63,5 kg gestegen naar 75,3 kg. Mannen zijn van 75,3 kg naar 89 kg gegaan. Tachtig procent van de Amerikaanse mannen en 73 procent van de Amerikaanse vrouwen lijden aan overgewicht – 35 procent zelfs in extreme mate. Jaarlijks kost dat 150 miljard dollar aan de gezondheidszorg.

Te dik? Deze vrouwen hebben er geen probleem mee. Met hun organisatie ‘Will be Fat’ strijden ze tegen vetfobie. Beeld REUTERS

De reden van de gewichtstoename is dat we ons voedsel steeds meer afstemmen op primair genot. Niet alleen de frisdrank wordt zoeter, ook het brood, de ketchup en zelfs de appels. Tussen 2000 en 2010 is de gemiddelde Amerikaan per jaar ook 14 kg groenten minder gaan eten. Maar misschien belangrijker nog is dat we niet meer bewegen. Elf minuten per dag actief zijn verlengt de levensverwachting met 1,8 jaar. Een uur of langer actief zijn zelfs met 4,2 jaar.

Besturingssysteem

Als het lichaam een machine is, een metafoor waar Bryson trouwens niet mee akkoord gaat omdat het lichaam zoveel dynamischer is dan een machine, dan zijn de hersenen het besturingssysteem. Die 1,35 kilo grijze materie is de best functionerende massa uit het heelal. Fysiek is ze niet echt indrukwekkend aangezien ze voor 75 tot 80 procent uit water bestaat en voor de rest uit vet en eiwit, maar de opslagcapaciteiten van dat handvol zachte boter zijn ronduit indrukwekkend. Een kubieke millimeter hersenschors kan 2.000 terabyte informatie bevatten, wat het equivalent is van zowat alle films die ooit gemaakt zijn of 1,2 miljard boeken.

Een kubieke millimeter hersenschors kan 2.000 terabyte informatie bevatten, het equivalent van zowat alle films die ooit gemaakt zijn. Beeld RV

De opslagcapaciteit van de volledige hersenen wordt geraamd op 200 exabyte, ruwweg de totale digitale content van de huidige wereld. Opvallend daarbij is dat alle hogere processen, zoals denken, zien en horen, in de 4 millimeter dunne buitenste laag van de hersenschors gebeuren, de grijze massa dus, die in werkelijkheid roze is. Daaronder zit de witte massa, die veel vettiger is en beter geleidt. Misschien vandaar dat men wel eens zegt dat een mens slechts 10 procent van zijn hersenen gebruikt, wat niet meer is dan een legende. “We gebruiken onze hersenen misschien niet altijd even verstandig”, aldus Bryson, “maar we gebruiken ze wel helemaal.” Al wordt dat op evolutionaire schaal gezien wel steeds minder. Tienduizend jaar geleden waren onze hersenen zo’n 10 procent groter dan vandaag en was onze schedel ook heel wat dikker. Waarom daar verandering in is gekomen, weet niemand.

Op twee benen

Van de 250 soorten primaten die er op aarde rondlopen, doet er dat maar een op twee benen, wij dus. Waarom we dat doen, weten we niet, maar makkelijk is het allerminst, zoals makers van tweebenige robots weten. Door rechtop te lopen heeft ons lichaam een hele reeks veranderingen ondergaan. Zo hebben we een langere en rechtere hals gekregen, met eraan gekoppeld een nekligament dat ons hoofd recht houdt tijdens het lopen. We hebben grotere knieën dan andere primaten en een soepeler rug. Onze dijbenen staan ook schuin onder ons bekken, waardoor onze benen parallel lopen, en we niet ‘schommelen’, zoals een chimpansee bijvoorbeeld doet wanneer hij ook eens op twee benen loopt. Niets dan goed nieuws, dus, lijkt het, ware het niet dat we ook onze frequente rug- en knieproblemen te wijten hebben aan het grote gewicht dat deze te verduren krijgen door ons bipedalisme.

Seks

Vrouwen hebben 50 procent meer vetreserve, lopen meer kans op levercirrose en dragen hun boodschappentas met de handpalm naar voren. Mannen krijgen dan weer vaker parkinson, plegen ook meer zelfmoord en dragen hun boodschappentas met de handpalm naar achteren. Het heeft allemaal met biologie te maken. Vrouwen hebben twee X-chromosomen en mannen een X en een Y, die er onder de microscoop trouwens als een soort verhakkelde X uitziet. Al 160 miljoen jaar is die Y zachtjesaan aan het verdwijnen. Momenteel liggen er nog een stuk of 70 genen op terwijl dat voor andere chromosomen wel 2.000 is. Als dat zo doorgaat, is de Y over 4,6 miljoen jaar gewoon weg.

Seks? Bij de gekko’s bestaan de mannetjes helemaal niet meer! Beeld RV Thomas Calame

Niet dat er dan geen mannen meer zullen zijn, want de mannelijke geslachtskenmerken zullen dan door een ander chromosoom overgenomen zijn. En seks is ook niet überhaupt noodzakelijk voor het voortbestaan natuurlijk. Bij de gekko’s bestaan de mannetjes bijvoorbeeld niet meer. Uit de eitjes komen baby’s die klonen zijn van hun moeder. Lekker makkelijk, maar van survival of the fittest is dan geen sprake meer. Seks brengt variatie in een soort, klonen doen dat niet. Of zoals Bryson schrijft: ‘Met seks krijg je Einstein en Rembrandt – en uiteraard ook een hoop prutsers.’

En zo heeft hij nog wel meer interessante weetjes over seks. Dat mannen nergens zoveel liegen als in enquêtes over hun seksueel gedrag of de lengte van hun geslachtsorgaan bijvoorbeeld, en dat vrouwen op dat vlak heel erg op mannen lijken. Wat wel wetenschappelijk bewezen is, is dat mensen op leeftijd tot drie uur na een vrijpartij een verhoogde kans op een hartinfarct hebben. Maar dat geldt blijkbaar ook voor sneeuwschuiven, en als Bryson mag kiezen tussen vrijen of sneeuwschuiven, dan weet hij het wel.

De Morgen-journalist Dirk Leyman interviewt Bill Bryson op zaterdag 2 november tijdens het exclusieve Bryson-event op de Antwerpse Boekenbeurs dat om 14 uur start.

Bill Bryson, ‘Het lichaam. Een reisgids’, Atlas Contact, 447 p., 29,99 euro. Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234