Dinsdag 20/10/2020

De 21 beste

Uw keuze: deze Belgische kunstenaars zijn de grootsten van de 21ste eeuw

Een beeld van Stephan Vanfleteren.Beeld Stephan Vanfleteren

De hele zomer lang gaat ‘De Morgen’ op zoek naar de beste 21 cult-items van de 21ste eeuw. U stemde massaal mee om de beste platen, films, boeken, kunstenaars en tv-reeksen van de voorbije decennia te kiezen. Vandaag: de grootste Belgische kunstenaars.

1. Stephan Vanfleteren (°1969, Kortrijk)

“Het is confronterend. Je ziet de triomfen, maar ook de nederlagen. Ik zag alle fouten, de gemiste kansen.” Dat zei fotograaf Stephan Vanfleteren afgelopen najaar in De Morgen over de samenstelling van zijn overzichtstentoonstelling Present. Hij moet zowat de enige zijn die “fouten” en “gemiste kansen” in zijn oeuvre terugvindt. Wat u betreft, beste lezer, is Vanfleteren immers de meest invloedrijke Belgische kunstenaar van deze eeuw. En als u verderop dit lijstje kijkt, weet u dat de concurrentie niet gering is.

Vanfleteren is niet voor één gat te vangen en zit kort op de actualiteit: hij maakte reisreportages en landschapsfoto’s, en breidde de Present-expo uit met foto’s die hij nam tijdens zijn ‘corona walks’. Toch is hij het bekendst om zijn indringende, confronterende zwart-witportretten van nationale iconen als Eddy Merckx, Jan Decleir of Hugo Claus en van internationale vedetten, zoals acteur Joaquin Phoenix en Nick Cave & The Bad Seeds-violist Warren Ellis. Zelfs de Nederlandse koningin Beatrix stond voor zijn lens.

Elk portret lijkt een visueel gesprek met de geportretteerde, waarin Vanfleteren en zijn onderwerp evenveel inbreng hebben. “Veel personen hebben me hun vertrouwen gegeven, hun verhalen met me gedeeld”, aldus Vanfleteren in deze krant, waarvoor hij jarenlang huisfotograaf was. “Ik heb hen in alle intimiteit en weerloosheid mogen weergeven. Bij elk beeld vraag ik me opnieuw af: mag het? Daar kan en wil ik nooit achteloos mee omspringen.”

Stephan Vanfleteren.Beeld Joris Casaer

2. Michaël Borremans (°1963, Geraardsbergen)

“Als jongeman was dat een heel moeilijke knoop om door te hakken. Ga ik door als fotograaf of ga ik door als kunstenaar? Ik wist dat ik geen twee meesters kon dienen. Ik zou moeten kiezen. Ik was nogal asociaal en dus dacht ik: als ik ga schilderen, heb ik niemand anders nodig om een werk te maken. Een fotograaf moet buitenkomen.”

Zijn wij even blij dat Michaël Borremans asociaal is aangelegd. Diende hij in het begin van zijn loopbaan nog ‘meester schilderkunst’, dan is de titel ‘meester’ inmiddels meer van toepassing op de Gentse kunstschilder zelf. Met zijn vitale schilderwerken – telkens weer een prachtig en ijzersterk huwelijk tussen het klassieke en het hedendaagse – maakte Borremans wereldwijd naam als een van de belangrijkste schilders van zijn generatie. Zijn werk is overigens niet alleen in musea en galerijen te zien: hij maakte ook de hoes voor het dEUS-album Vantage Point en voorzag de omstreden Kunsthal in Gent van een beetje broodnodige, kleurrijke levenskracht.

Als het van Borremans afhangt, loopt zijn illustere loopbaan nog lang door. “Zelfs al zitten we nog vijf jaar in quarantaine, dan nog zou mijn inspiratie niet droogvallen. En als de prikkels op zijn, slaat misschien de waanzin toe. Ook dat kan interessant werk opleveren. Kijk naar wat Goya op het eind van zijn leven maakte.” Niet dat we Borremans een portie waanzin toewensen, maar zeg nu zelf: u bent toch ook benieuwd?

Michaël Borremans.Beeld BELGAIMAGE

3. Luc Tuymans (°1958, Mortsel)

Wie denkt dat de hedendaagse schilderkunst zich vooral in een elitaire marge van de samenleving bevindt, moet dringend eens ‘Luc Tuymans’ googelen: Belgiës bekendste kunstenaar valt niet alleen op door zijn indrukwekkende, wereldwijd gerenommeerde oeuvre, maar ook vanwege de politiek-culturele positie die hij de laatste jaren heeft ingenomen. Tuymans, gezien zijn indrukwekkende loopbaan en nog meer indrukwekkende status – de Financial Times omschreef hem vorig jaar als “de redder van de schilderkunst” – bezwaarlijk een beginner te noemen, nam het op voor jonge kunstenaars die voor hun carrière vreesden na de aangekondigde subsidiehakbijl. “Men berooft jonge artiesten van hun toekomst en smoort zo het cultureel erfgoed van morgen in de kiem.”

Wat Tuymans doet of zegt, heeft gewicht. Niemand hoeft een officiële canon van de Vlaamse kunstgeschiedenis op te stellen om te beseffen dat hij daarin een ereplaats krijgt. Ook in het buitenland, van New York over Venetië tot Hongkong, wordt zijn loopbaan nauwlettend gevolgd. In House of Cards werd hij omschreven als “the real thing”. In zijn inmiddels bijna vijftigjarige loopbaan is dat wat hij doet: onverbloemd naar de wereld rond zich kijken, van de lege tentoonstellingszalen die hij schildert tot het bijna pijnlijke schilderij van koning Boudewijn in Congo.

De Ultima voor Algemene Culturele Verdienste die hij kreeg, was eigenlijk overbodig. “Alsof je de Mount Everest een medaille geeft omdat het de hoogste berg is”, zou Leonard Cohen zeggen.

Luc Tuymans.Beeld Thomas Sweertvaegher

4. Anne Teresa De Keersmaeker (°1960, Mechelen)

De uitzonderlijke, nieuwe choreografie die ze de afgelopen jaren ontwierp voor de Broadway-klassieker West Side Story is maar een van de vele hoogtepunten uit Anne Teresa De Keersmaekers loopbaan. Sinds de jaren 80 bouwde ze nationaal en (vooral) internationaal een immense reputatie uit als een van de schitterendste sterren aan het firmament van de hedendaagse dans, met voorstellingen als Fase, Rosas danst Rosas – geplagieerd door Beyoncé –, Mitten wir im Leben sind en nog ontelbaar veel andere meesterwerken.

Anne Teresa De Keersmaeker.Beeld Natan Dvir / Polaris Images

5. Jan Decleir (°1946, Niel)

De Jan Ceulemans van het Belgische acteursgild: iemand die, met aanbiedingen voor James Bond-films en films van Stanley Kubrick, een internationale carrière had kunnen uitbouwen, maar uiteindelijk focuste op eigen land en daar zijn diepe stempel drukte. In films als Daens en De zaak Alzheimer zuigt zijn karakterkop de aandacht op, in toneelstukken als Ten oorlog! en Onvoltooid verleden kreunt de bühne onder zijn présence. De grootste acteur uit de Vlaamse geschiedenis, dat hoeft niet eens een betoog.

Jan Decleir.Beeld Stephan Vanfleteren

6. Rinus Van de Velde (°1983, Leuven)

Hoe omschrijf je het werk van de Antwerpse kunstenaar Rinus Van de Velde? Als immense negatieven uit spectaculaire avonturenfilms? Als de mooiste fragmenten uit een gigantisch beeldverhaal? Of gewoon als ‘het werk van Rinus Van de Velde’? Weinig schilders vinden zo snel hun eigen beeldtaal, hun eigen stempel, hun eigen stijl. Waarmee we maar willen zeggen: Van de Velde is een uniek talent en heeft in zijn betrekkelijk jonge carrière al zijn eigen plaats in het Belgische pantheon opgeëist.

Rinus Van de Velde.Beeld Joris Casaer

7. Tom Lanoye (°1958, Sint-Niklaas)

Geen Belgische pen is scherper dan die van Tom Lanoye. Gooi er een brood naar, zou Michel Wuyts zeggen, en het komt gesneden terug. Maar in magistrale romans als Kartonnen dozen, Sprakeloos en Het goddelijke monster fileert Lanoye vooral zijn eigen jeugd én de staat van de wereld. Dat deed hij ook in magistrale toneelteksten als Atropa en Bloed & rozen, in de columns die hij plengt voor Humo en in de vele interviews waarin hij zijn licht op de zaken laat schijnen.

Tom Lanoye.Beeld Joris Casaer

8. Sidi Larbi Cherkaoui (°1976, Antwerpen)

Hij haalde West Side Story naar de Graslei, hij ontwierp de choreografie voor films als Anna Karenina en hij werkt regelmatig samen met Beyoncé. Dat kun je bezwaarlijk nog een cv noemen, eerder een met goud omkaderde verzameling adelbrieven. In 2011 noemde het invloedrijke Duitse magazine Tanz Sidi Larbi Cherkaoui, tegenwoordig artistiek directeur bij Opera Ballet Vlaanderen, de beste choreograaf van het afgelopen seizoen, waarbij adjectieven als ‘adembenemend’ het juryrapport stoffeerden. Daarvan was geen woord gelogen.

Sidi Larbi Cherkaoui.Beeld Photo News

9. Jean-Pierre en Luc Dardenne (°1951, Engis; °1953, Arwis)

Francis Ford Coppola, Michael Haneke, Ken Loach: in dat rijtje van tweevoudige Gouden Palm-winnaars horen ook Jean-Pierre en Luc Dardenne thuis. De Luikse broers zetten met hun sociaal-realistische parels als Rosetta en Le fils België op de internationale filmkaart, nog voor Rundskop en The Broken Circle Breakdown. Als ze op het Filmfestival van Cannes nog één keer de hoofdvogel afschieten, spelen ze overigens in hun eigen competitie: dan worden zelfs Coppola, Haneke en Loach tot tweedeklassers gedegradeerd.

De broers Dardenne.Beeld Photo News

10. Berlinde De Bruyckere (°1964, Gent)

Het woord ‘lichamelijk’ is op geen oeuvre zo toepasbaar als op dat van Berlinde De Bruyckere. De veelzijdigheid van haar werk, waarmee ons land twee keer uitpakte op de Biënnale van Venetië, is moeilijk in een kort tekstje als dit te vatten. Het zijn vooral de levensechte en vaak gruwelijke beelden van paarden en mensenlichamen die een diepe indruk nalaten. “Ik weet dat mensen zich soms afkeren van mijn werk, maar ik hoop toch dat de beelden houvast bieden tegenover een realiteit die nog veel wreder en heftiger is.”

Berlinde De Bruyckere.Beeld Getty Images

11. Adil El Arbi en Bilall Fallah (°1988, Edegem; °1986, Vilvoorde)

De best verdienende Hollywood-film van dit jaar? Dat is Bad Boys for Life, geregisseerd door twee streetwise Belgen: Adil El Arbi en Bilall Fallah. Al met hun bescheiden debuut Image brachten de homies de trend om de kerktoren af te breken in een stroomversnelling. Met het Brusselse Romeo & Juliet-verhaal Black en het Antwerpse drugsepos Patser vonden ze het genre van de Belgische gangsterfilm uit en kochten ze een gouden ticket naar Hollywood. Geloof ons, Bad Boys for Life is nog maar het begin.

Adil El Arbi en Bilall Fallah.Beeld Photo News

12. Ivo van Hove (°1958, Heist-op-den-Berg)

Een halve Nederlander, een halve wereldburger, maar vooral de trots van de Belgische podiumkunsten. Sterren als Bryan Cranston, Juliette Binoche en Jude Law schuiven aan om  te kunnen samenwerken met Ivo van Hove, de directeur van Internationaal Theater Amsterdam en regisseur van meesterwerken als Een klein leven, De stille kracht en de geüpdatete versie van Broadway-klassieker West Side Story. Logisch ook, de gestileerde klassiekers die Van Hove brengt leiden doorgaans tot volle zalen en lyrische recensies.

Ivo Van Hove.Beeld ANP

13. Sam Dillemans (°1965, Leuven)

“Het zijn er duizenden”, antwoordde Sam Dillemans toen deze krant hem vroeg naar de omvang van zijn oeuvre. “Ik ben zeer gretig – om niet te zeggen: monsterlijk gulzig – van aard.” Voor streng katholieken is gulzigheid een hoofdzonde, maar voor Belgische kunstliefhebbers is die van Dillemans een zegen. Want zijn oeuvre, aanvankelijk geïnspireerd op oude meesters en gaandeweg steeds meer onmiskenbaar Dillemans, is onmisbaar voor eender wie onze nationale schilderkunst een warm hart toedraagt.

Sam Dillemans.Beeld Photo News

14. Dimitri Verhulst (°1972, Aalst)

“God schiep de dag, en wij sleepten ons erdoorheen”, staat te lezen in De helaasheid der dingen. Die sleeptocht is een stuk aangenamer als je de romans van Dimitri Verhulst binnen handbereik heeft. Verhulst is nooit bang om te choqueren, maar hij koppelt het vulgaire aan het poëtische, het alledaagse aan het tijdloze, het lokale aan het universele. Hij is niet bang om daarbij vijanden te maken – zijn De Morgen-column over Israël zette kwaad bloed in de Joodse gemeenschap en daarbuiten – maar zijn compromisloze karakter is net zijn sterkte.

Dimitri Verhulst.Beeld Johan Jacobs Humo 2020

15. Dries Van Noten (°1958, Antwerpen)

De bekendste naam uit de toch behoorlijk bekende Antwerpse Zes, dat is Dries Van Noten. Als vaste couturier van koningin Mathilde en van filmster Cate Blanchett is de Antwerpse modeontwerper een wereldwijde beroemdheid. Zijn stijl is excentriek, maar niet aanstellerig; opvallend en eigenzinnig, maar ook functioneel en subtiel. Het is slechts weinig ontwerpers gegeven om die paradoxen in hun ontwerpen te combineren. Van Noten doet het met een vanzelfsprekende panache.

Dries Van Noten.Beeld AFP

16. Stefan Hertmans (°1951, Gent)

Met Oorlog en terpentijn beukte auteur Stefan Hertmans zeven jaar geleden de deur naar het grote publiek open. Al is het ook jammer dat dat meesterwerk (want dat is het wel degelijk) zijn voorgaande titels, zoals het fantastische Naar Merelbeke, een beetje in de schaduw zet. Tegelijk is het hoopgevend dat de auteur steeds hogere pieken verkent, met pareltjes als De bekeerlinge. Het doet vermoeden dat, na een loopbaan van veertig jaar, het beste nog moet komen.

Stefan Hertmans.Beeld Bob Van Mol

17. Josse De Pauw (°1952, Asse)

Van de oprichting van theatergroep Radeis over ontelbaar veel rollen op televisie tot enkele Belgische filmklassiekers, waaronder het Oscargenomineerde Iedereen beroemd!: acteur Josse De Pauw heeft meer dan een steen verlegd in de Belgische kunstgeschiedenis. Hij is geboren met een natuurlijke présence, een bak vol talent en een stemtimbre waarvan elke theaterliefhebber, tv-kijker of bioscoopbezoeker warm wordt, en wendt die Heilige Drievuldigheid keer op keer opnieuw aan. 

Josse De Pauw.Beeld BELGA

18. Francis Alÿs (°1959, Antwerpen)

El gringo’: zo noemden ze Antwerps kunstenaar Francis Alÿs toen hij in 1986 verhuisde naar Mexico-Stad om als architect de stad mee herop te bouwen na een aardbeving. Vanuit de Mexicaanse metropool, zijn belangrijkste inspiratiebron, werkte Alÿs aan een oeuvre waarin verwondering centraal staat: hij liep met een ijsblok door de straten tot het smolt en probeerde in Peru een zandduin 10 centimeter te verplaatsen. Alÿs is altijd verrassend.

Francis Alÿs.Beeld Francis Alÿs

19. Jan Fabre (°1958, Antwerpen)

Niemand heeft het concept van de multidisciplinaire kunstenaar zo gedefinieerd als Jan Fabre, de eerste levende kunstenaar die in het Louvre exposeerde. Zijn werk was altijd al controversieel en grensverleggend; door beschuldigingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag tuimelde hij van zijn voetstuk als theatermaker en choreograaf. Maar zijn weergaloze bictekeningen, zijn immense sculpturen en zijn met keverschilden getooide kunstwerken boeten daardoor niet aan kracht in. 

Jan Fabre.Beeld BELGAIMAGE

20. Koen Vanmechelen (°1965, Sint-Truiden)

Hij kweekt al 22 generaties aan ‘kosmopolitische’ kippen, laat zich niet tegenhouden door de beperkingen van een medium – installatie, fotografie en video zijn maar enkele vormen in zijn bodemloze gereedschapskist – en werkt op het kruispunt van kunst en wetenschap. Kippen en eieren zijn een rode draad doorheen zijn oeuvre. Dat is verder moeilijk in een paar woorden te vatten, maar focust vaak op ecologie en biodiversiteit en houdt zo perfect de vinger aan de 21ste-eeuwse pols. 

Koen Vanmechelen.Beeld BELGA

21. Lize Spit (°1988, Viersel)

Het zegt veel over de kracht van haar debuutroman Het smelt dat Lize Spit, samen met Adil El Arbi de jongste kunstenaar in deze lijst, meteen een plekje krijgt in dit pantheon. Naar haar tweede roman wordt hoopvol uitgekeken, net als naar de verfilming van haar debuut. Ondertussen kunt u zich laven aan de columns die ze schrijft en kunt u altijd Het smelt nog eens herlezen: 480 zinderende pagina's waarmee een nieuwe stem zich krachtig inschreef in de Nederlandstalige literatuurgeschiedenis. 

Lize Spit.Beeld Bob Van Mol
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234