Maandag 08/08/2022

AchtergrondKunst

Tweede kunstrecord in een week tijd: wordt dit de duurste foto ooit?

De beroemde foto ‘Le Violon d'Ingres’ van Man Ray. Beeld ANP / EPA
De beroemde foto ‘Le Violon d'Ingres’ van Man Ray.Beeld ANP / EPA

Na het recordbedrag voor Andy Warhols portret van Marilyn Monroe is de kans groot dat er deze week nog een veilingrecord wordt gebroken. Le Violon d’Ingres, een van de meest iconische foto’s van kunstfotograaf Man Ray, zou wel eens de duurste foto ooit kunnen worden.

Jonas Mortier

Tweehonderd werken gaan zaterdag onder de hamer bij veilinghuis Christie’s in New York. De collectie van Rosalind Gersten en Melvin Jacobs, twee verzamelaars die hun fortuin maakten in de modewereld, puilt uit van de surrealistische en dadaïstische grootmeesters zoals Salvador Dalí, Marcel Duchamp en René Magritte, maar de best vertegenwoordigde kunstenaar is Man Ray. Gersten en Jacobs waren intimi van de Amerikaanse fotograaf en verzamelden een unieke selectie van zijn foto’s, schilderijen en juwelen.

De blikvanger op de veiling is is Le Violon d’Ingres uit 1924, een portret van de rug van Rays toenmalige muze en vriendin Kiki de Montparnasse. Bij Christie’s noemen ze het werk “net zo iconisch als de Mona Lisa of de soepblikken van Andy Warhol”.

Inge Henneman, docent kunst- en fotogeschiedenis aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen, beaamt: “Dit is een van de belangrijkste foto’s van een van de grootste kunstenaars uit de avant-garde. Het is niet alleen een belangrijk werk binnen zijn oeuvre, maar ook binnen de dadaïstisch-surrealistische traditie.”

Tovenaar

Net als Warhol was Man Ray een migrantenzoon. Geboren te Philadelphia als Emmanuel Radnitzky, begon hij zijn carrière in de kunsten als schilder. Onder invloed van onder andere de Europese avant-garde stampte hij een Amerikaanse uitloper van het dadaïsme, de kunststroming die komaf wilde maken met traditionele kunst, uit de grond. Na enkele jaren bleek de roep van de Parijse scene, toen het kloppende hart van de kunstwereld, echter te aanlokkelijk. Hij verhuisde, vond een kamer die dienst kon doen als atelier en begon aan zijn steile klim naar de roem.

“Man Ray werd al snel opgenomen in de Parijse kunstenaarskliek te Montparnasse”, zegt Henneman. “Hij was dan ook op veel vlakken virtuoos: niet alleen was hij een vernieuwende fotograaf, schilder en filmmaker, hij werkte ook voor modetijdschriften en maakte zo portretten van alle grote kunstenaars van dat moment. Hij was een echte societyfiguur, met de ene mooie muze na de andere aan zijn zij.”

Een van die muzes was Kiki de Montparnasse. Het verhaal wil dat de twee op café aan elkaar voorgesteld werden door een gezamenlijke vriend, die Man Ray introduceerde als ‘tovenaar’. Enkele dagen later poseerde ze een eerste keer voor hem en nog enkele dagen later trok ze al bij hem in. Hun verhouding zou zes jaar standhouden en Kiki zou de inspiratie vormen voor enkele van zijn beroemdste werken, waaronder Le Violon d’Ingres.

De compositie en titel van Rays bekendste foto verwijzen naar het schilderij De baadster van Valpinçon van de negentiende-eeuwse schilder Jean-Auguste-Dominique Ingres. De houding van de rug, het afgewend gelaat en de tulband op het hoofd zijn nagenoeg identiek. Alleen heeft Ray, met een vernieuwende techniek waarmee hij licht in de donkere kamer gebruikte om vormen op het fotopapier te branden, twee f-sleutels als van een viool aan de rug van zijn model toegevoegd, een ingreep die van een eerder klassiek vrouwelijk naakt een surrealistisch hoogtepunt maakt.

Henneman: “De foto is een ode aan Ingres, die hij bewonderde, maar tegelijkertijd lacht hij er een beetje mee. Ook in de titel zit een dubbele bodem. ‘Un violon d’Ingres’ betekent in het Frans zoveel als ‘iemands hobby’. Blijkbaar speelde Ingres zo graag viool dat hij elke keer dat er mensen naar zijn schilderijen kwamen kijken voor hen speelde. Zoals de viool een hobby was voor Ingres, was het vrouwelijk lichaam of, in een andere lezing, de fotografie dat misschien voor Man Ray.”

Reproductie

De foto verscheen voor het eerst in André Bretons tijdschrift Littérature in 1924, werd daarna ontelbare keren gereproduceerd en veroverde zo een plaats in ons collectief bewustzijn. Daarom is het zo bijzonder dat deze verkoop de allereerste afdruk van het originele negatief betreft, die de kunstenaar zelf in 1962 aan de het koppel Jacobs-Gersten zou toevertrouwen.

“De reproduceerbaarheid zorgt ervoor dat een foto een andere status heeft dan bijvoorbeeld een schilderij”, zegt galeriste Ingrid Deuss. “Maar dat dit de allereerste afdruk is, maakt het werk toch uniek.”

Dat valt te merken aan de prijs. Geschat wordt dat het werk zo’n 5 à 7 miljoen euro zou opbrengen en daarmee de vorige recordhouder, Rheine II van de Duitse fotograaf Andreas Gursky, van de troon zou stoten. Galerist Roger Szmulewicz van Gallery FIFTY ONE vindt de schatting niet overdreven. “Ik heb de mensen van Christie’s gecontacteerd en gevraagd hoe ze tot hun prijs zijn gekomen. Ik vond hun uitleg heel rationeel klinken. Zo’n vier jaar geleden verkochten ze een ander belangrijk werk van Ray, Noire et Blanche, voor 3,5 miljoen. We zijn nu zoveel jaren later en de prijzen stijgen natuurlijk mee.”

Ook Henneman vindt argumenten voor de hoge prijs: “Ik denk niet dat een foto zo’n prijzen zou kunnen halen als het er een was van een fotograaf pur sang, zoals pakweg Brassaï of Kertész, maar Man Ray was een kunstenaar met een ruime praktijk. Ook dat het om een bewerkt beeld gaat, maakt het meer een kunstwerk dan een foto en dus ook prijziger.”

Ingrid Deuss is er alvast niet rouwig om. “Ik zie de interesse toenemen, ja. Ik kan dat alleen maar toejuichen, gezien de nog al te vaak ondergewaardeerde positie van fotografie binnen de kunstwereld.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234