Zondag 16/06/2019

Expo

Twee enfants terribles van de schilderkunst verenigd: "Schiele was een meester in selfies"

Zelfportret van Egon Schiele uit 1911. Beeld Courtesy of Ernst Ploil, Vienne

Ze hadden het wellicht goed kunnen vinden met elkaar, Egon Schiele en Jean-Michel Basquiat. De Fondation Louis Vuitton in Parijs plaatst de twee enfants terribles van de schilderkunst deze herfst tegenover elkaar.

De een leefde in de straten van New York in de jaren 80 en liep er geregeld Andy Warhol en Madonna tegen het lijf. De ander vertoefde in het gezelschap van Gustav Klimt en beleefde de horror van de Eerste Wereldoorlog. Vandaag staan de twee kunsticonen, Jean-Michel Basquiat en Egon Schiele, schouder aan schouder in de Fondation Louis Vuitton in Parijs.

“We hebben het de bezoeker niet altijd even eenvoudig gemaakt”, geeft curator Dieter Bucchart toe, terwijl we naar mogelijke aanknopingspunten zoeken tussen beide artiesten. “De tentoonstellingen zijn twee duidelijk afgescheiden gehelen, maar dat neemt natuurlijk niet weg dat er geen parallellen te vinden zijn. We zijn zelf vertrokken vanuit de gemene delers.”

“Wat Jean-Michel Basquiat en Egon Schiele nog het meest verbindt hier in Parijs, zegt meteen veel over het tijdloze karakter van hun kunst: ze voelen erg hedendaags aan. Schiele hanteerde erg actuele thema’s als gender en identiteit. Hij maakte ook enorm veel zelfportretten. Hij was, om het met hedendaagse termen te benoemen, een meester in selfies nemen. Het is boeiend om te zien hoe hij nog steeds aansluiting vindt bij de jongerencultuur, al waren de filters die hij toen gebruikte niet te vergelijken met die van vandaag”, zegt Bucchart lachend.

Jean-Michel Basquiat. Untitled (Word on Wood), 1985. Beeld © Estate of Jean-Michel Basquiat. Licensed by Artestar, New York.

“Ook Basquiat maakte zelfportretten. Hij zette er zaken als racisme en uitsluiting mee in de verf. Een verwijzing naar de ontelbare keren dat hij als zwarte artiest gediscrimineerd werd. Hij communiceerde onder meer via zijn knowledge rooms, zijn gigantische schilderijen vol tekst en hiërogliefachtige symbolen en doet dat zoals wij het vandaag ook doen, switchend van het ene platform naar het andere.”

Basquiat en Schiele zijn geen artiesten die vaak in één adem worden vernoemd. Ze passen in een steeds verder groeiend rijtje van opvallende dubbeltentoonstellingen. Denk aan Caravaggio en Rembrandt of Van Gogh en Munch in het Van Gogh Museum, Picasso en Matisse in het Tate en recent nog in de National Gallery: de Renaissance-rivalen Mantegna en Bellini.

Terwijl de meesten van bovenstaande namen tijd-, stijl- of landgenoten zijn, is dat bij Basquiat en Schiele niet het geval. De kunstenaars zijn verbonden door hun maatschappelijke wortels. Die raken dezelfde voedingsbodem. Beiden probeerden de noden van de maatschappij uit te drukken met een uiterst expressieve vormentaal. Hun denkbeeld zit mee geworteld in een wereld van censuur, oorlog, uitsluiting en racisme. En ze waren even radicaal in hun kunst als in hun leven. Schiele maakte gewaagde naaktportretten van erg jonge modellen. Basquiat worstelde met drugsproblemen, wat na 27 jaar zijn vroege dood opleverde. Op meedogenloze wijze verbrijzelden ze elke traditionele vorm van denken in hun zoektocht naar identiteit.

Ritme van de stad

Schiele, die op erg jonge leeftijd in de leer ging bij leermeester Gustav Klimt en ondergedompeld werd in een wereld vol kleurrijke en luxueuze ornamenten, scheurde zich algauw af van het art-nouveaudenken. Hij ging een meer expressionistische stijl hanteren. Hij schilderde straatkinderen en hoeren en bedeelde hen dezelfde status toe als Klimt gaf aan zijn vaak met goud beklede portretten van de Weense bourgeoisie.

Schiele verachtte het traditionele denken in het vooroorlogse klimaat en hekelde de hypocrisie en het verbod op het anders zijn. De toon van zijn werk sloeg om en Freudiaanse thema’s als identiteit en gender doken steeds meer op. Zijn ultieme doorbraak vond plaats in 1980 en op dat moment kruist Jean-Michel Basquiat zijn geestelijke pad.

Basquiat leefde van jongs af aan in uitersten. Hij liep als tiener weg van huis en ging op straat wonen. Een straatjongen, maar dan een geletterde. Zijn moeder nam hem geregeld mee naar musea. Hij kende elke hoek van het MOMA, verklaarde zijn vriendin later. Rond 1977 startte hij met Al Diaz zijn collectief SAMO op, later ging hij solo verder. Hij zweefde met zijn werk tussen graffiti en conceptuele kunst. Basquiat ving het ritme van de stad op in zijn combinaties van symbolen en tekst en linkte hen aan thema’s als racisme en uitsluiting.

Jean-Michel Basquiat. Untitled, 1982. Beeld RV

“Basquiat was een kunstenaar die je overal terugzag”, zegt Bucchart. “Elke hotspot in de stad droeg zijn handtekening. New York was in die tijd een vruchtbare bodem voor artiesten. De president had net verkondigd dat de stad bankroet was. De underground scene was er een om vingers en tenen van af te likken."

“Wat Schiele deed met zijn getorste lijnen, zo benaderde Basquiat op expressieve wijze thema’s die vandaag nog altijd brandend actueel zijn. Hij communiceerde op een chaotische wijze die je vandaag terugvindt op social media, ergens balancerend tussen banale argumenten en wetenschappelijke onderbouwing.”

Drie verdiepingen

De twee expo’s zijn op verschillende wijze opgebouwd. Bij Schiele volg je als bezoeker vier assen die zijn werk en leven mee uiteenzetten. Bij Basquiat draait het meer om het werk zelf. Er wordt weinig achtergrond gegeven, maar dat deert niet. Er zijn enorm veel stukken te zien, verspreid over drie verdiepingen. Zijn schilderijen lenen zich tot absolute denkvrijheid. Bij momenten lijkt het zelfs alsof de kunstenaar nog maar net de zaal is uitgewandeld.

Tot 14/1 in Fondation Louis Vuitton, Parijs.

Egon Schiele. Standing Female Nude with Blue Cloth, 1914. Beeld © Germanisches Nationalmuseum, Nürnberg
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden