Zaterdag 28/03/2020

Expo

Tuymans exposeert in Venetië: party in het palazzo

Tuymans’ schilderij ‘Schwarzheide’ (1986) is in het Venetiaanse Palazzo Grassi een reusachtige, grandioze mozaïek geworden.Beeld Palazzo Grassi - Matteo De Fina

‘La Pelle’, de tentoonstelling van Luc Tuymans die morgen opengaat in Palazzo Grassi in Venetië, is volgens onze gezant ‘ijzingwekkend mooi’. En ze onthult dat de schilderijen van Tuymans veel kleurrijker en warmer zijn dan we dachten, en veel minder uitleg behoeven. Volg de gids.

Als je het Palazzo Grassi binnengaat vanaf de aanlegsteiger aan het Canal Grande, is het eerste wat je ziet de grote mozaïek. Hij bestrijkt zowat de hele vloer van de patio. Het zwartgroene marmer rondom gaat haast naadloos over in de blow-up van het schilderij. Alsof hij er al een paar eeuwen ligt.

Luc Tuymans lacht. “Dan moet je aan de Italianen natuurlijk wel even uitleggen dat het niet alleen maar bedoeld is om mooi te zijn.”

‘Schwarzheide’, zo heet het originele schilderij uit 1986. Schwarzheide is een dorp in de Duitse deelstaat Brandenburg waar tijdens de Tweede Wereldoorlog een concentratiekamp gevestigd was. Alfred Kantor, een Tsjechische overlevende van de Holocaust, bracht na de oorlog een boek uit met tekeningen, scènes uit het dagelijkse leven in het kamp. Het schilderij van Tuymans, nu omgezet in deze mozaïek, is een tekening uit dat boek: een vluchtige, haastige schets van het bos rond het kamp.

Loop gerust over die 200.000 blokjes marmer, in de richting van de monumentale trap. Halverwege de trap, in een nis, hangt een klein schilderij. Een portret getiteld ‘Secrets’ (1990). De ogen van de man in het beeld zijn gesloten. Het is Albert Speer, de lievelingsarchitect en vertrouweling van Hitler, die tot aan zijn dood in 1981 is blijven volhouden dat hij niet op de hoogte was van de ‘Endlösung’, het grote plan om de Joden uit te roeien. Speer sluit zijn ogen voor Schwarzheide. Hij hangt daar ongelooflijk trefzeker, maar ook ijzingwekkend mooi. Of om het in de woorden van Tuymans te zeggen: “Alsof het de fucking Mona Lisa is.”

Hedendaagse impressionist

Valser kan een start niet zijn. Vals in de zin van bedrieglijk. En bedrieglijk in minstens twee opzichten. Staande op de vloermozaïek denk je: de hyperactuele beelden van Tuymans in het eeuwenoude decor van het Palazzo Grassi, wat een fantastische osmose van oude glorie en hedendaagse kunst wordt dit. Tot je te weten komt waar die eerste twee beelden over gaan. Dan denk je: wat een moeilijke, zwaar op de maag liggende, cynische bedoening wordt dit. Maar wat je vervolgens te zien krijgt, over twee verdiepingen met meer dan tachtig schilderijen, is gewoon een feest. Een feest van de schilderkunst. Party in het palazzo.

En wanneer het feest afgelopen is, zullen we drie dingen geleerd hebben. Eén: het oeuvre van Luc Tuymans is veel kleurrijker en veel warmer dan iedereen denkt. Dat is een belangrijke vaststelling, want tot nu toe werden zijn schilderijen vaak afgedaan – ook door hemzelf, overigens – als koud en afstandelijk, als minimale, klinische verschijningsvormen van verdachte figuren en zieke ideeën in zieke kleuren. Dat is misschien ooit waar geweest, maar nu niet meer. Nu is het, hij zal het niet graag horen, bij wijlen een wilde, gloedvolle kleurenpracht. 

Twee: je hebt de uitleg van Tuymans niet nodig om van zijn schilderijen te kunnen genieten. Die uitleg is belangrijk, hij verveelvoudigt vaak de waarde en de impact van een beeld, maar hij leidt er soms ook toe dat je het al gaat lezen voor je het goed en wel bekeken hebt. Advies van de gids: als je toch in Venetië bent, ga twee keer naar ‘La Pelle’ kijken. De eerste keer zonder het gratis boekje waarin elk schilderij grondig wordt toegelicht, de tweede keer mét. Dubbele pret verzekerd. 

Beeld Photo News

En les drie: meer dan ooit is Luc Tuymans een virtuoze schilder. Hij spreekt zo uitputtend veel over de inhoud van zijn schilderijen, hij heeft zoveel misprijzen voor schilderkunst die alleen maar ‘mooi’ wil zijn, dat hij daar al te vaak zelf de aandacht van afleidt. Maar doe de test. Ga met je neus op grote recente doeken als ‘Brokaat’ (2016), ‘Big Brother’ (2008) of ‘The Return’ (2018) staan. Van dichtbij is het op die doeken een wemeling van stippen, vegen en kleuren. Er valt met de beste wil van de wereld geen beeld in te herkennen. Je denkt: misschien heeft een kind erop zitten kliederen, of een aap, of misschien had de kunstenaar zo’n enorme kater dan hij geen rechte lijn meer kon trekken. 

Neem dan afstand. En je zult zien, voor je ogen voltrekt zich iets zeer bijzonders. Het beeld ontstaat. Al die stippen en vegen gaan samen een wonderlijk stabiele en wonderlijk subtiele constructie vormen, die nog zindert van betekenis ook. De schilder die uit ‘La Pelle’ oprijst, zeker in de werken uit het jongste decennium, is gewoon een hedendaagse impressionist.

iPhone

In de catalogus van ‘La Pelle’ staat een interessant essay van de Amerikaanse schrijver en kunstcriticus Jarrett Earnest. Dat laat vermoeden dat de mythevorming rond Tuymans nu pas goed op gang gaat komen. Earnest omschrijft hem als ‘de filosoof-gangster van de hedendaagse schilderkunst, die zich beelden toe-eigent om ze vervolgens deskundig de nek om te draaien.’ Cool. 

Maar het essay bevat ook een interessante passage over de invloed van de iPhone op zijn schilderijen. Tuymans is een fervente iPhone-gebruiker. Hij heeft de vaste gewoonte om zijn beelden te bewerken – te versimpelen, te verdoezelen, te vervagen, te laten verkleuren – voor hij ze schildert. Vroeger deed hij daarvoor een beroep op een Polaroid-camera, nu doet hij dat meestal met zijn telefoon. En zijn bronmateriaal haalt hij steeds vaker van het internet, die onuitputtelijke vuilnisemmer vol visueel restafval van deze tijd. Zo krijgen zijn beelden de cheape, onduidelijke, verdachte kwaliteit die ze zo kenmerkt. Dat is in veel gevallen schermkwaliteit.

Doe de test. Ga voor schilderijen als ‘Turtle’ (2007), ‘Against The Day’ (2008), ‘Issei Sagawa’ (2012) of ‘Technicolor’ (2012) staan. Kijk traag en goed en ontdek hoe Tuymans eigenlijk hyperhedendaagse ‘schermbeelden’ construeert met de technische middelen waarvan de zich artistiek uitdrukkende mens zich al in de oertijd bediende: penseel en pigment. ‘Instant’ (2009) slaat in dat opzicht alles: een schilderij van een selfie.

We zouden Luc Tuymans, van wie vaak wordt gezegd dat hij ‘de meest invloedrijke schilder van zijn generatie’ is, voortaan beter de impressionist van het digitale tijdperk noemen.

Aha!

Het heeft er ondertussen alle schijn van dat ‘La Pelle’ aanslaat. Om het zacht uit te drukken. Zowel de New York Times als de Financial Times publiceerden gisteren in primeur een uiterst lovende recensie annex interview. Le Monde gaat in zijn weekendmagazine twaalf weken lang een schilderij uit de tentoonstelling in de diepte belichten.

Een vrouw neemt een foto van het schilderij ‘München’ (2012).Beeld Photo News

Naast de kwaliteit van het getoonde werk en het feit dat de tentoonstelling weer een nieuwe, unieke inkijk biedt in het stilaan indrukwekkende oeuvre van Tuymans, zijn er nog twee redenen waarom ‘La Pelle’ werkt.

Eén: omdat Luc Tuymans veruit de beste curator is van het werk van Luc Tuymans. De maquette van ‘La Pelle’ stond een jaar geleden al in zijn kantoor. Tot op het allerlaatste moment, tot vorige week, is hij blijven werken aan het parcours en blijven schuiven met de werken. Om in elke zaal en met elk schilderij het maximale effect te sorteren. Om de toeschouwer na elke hoek die hij omslaat te verrassen en zo mogelijk te choqueren. Uw aha-erlebnis is ingecalculeerd, zelfs tot na de komma berekend. Maar dat maakt ze niet minder aha.

Tuymans slaagt er ook met elke tentoonstelling in om werken die tot gisteren nog van ondergeschikt belang leken, plots een cruciale rol en betekenis binnen zijn oeuvre te geven. ‘Schwarzheide’ is een goed voorbeeld. Het stond lange tijd in de schaduw van ‘Our New Quarters’ (1986), de postkaart uit Theresienstadt. Het is Tuymans zelf die er voor zorgt dat je Tuymans elke keer anders bekijkt.

En de tweede reden is het decor: Palazzo Grassi. Hoe ouder het gebouw is waar zijn werk hangt, hoe beter het tot zijn recht lijkt te komen. Dat was al eens het geval in 2011 met de retrospectieve in Bozar, toen zijn schilderijen verrassend goed bleken te sporen met de architectuur van Victor Horta. Dat effect is nog tien keer sterker in Palazzo Grassi. Vooral in de zalen aan de kant van het Canal Grande, waar tijdens de persopening het heldere lentelicht royaal naar binnenviel, is het alsof je sommige schilderijen opnieuw geboren ziet worden. De schone, valse schijn van Tuymans in de vergane glorie van Venetië: het is een killer. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234