Dinsdag 24/11/2020

VideogamesDigitale lsd

Trippen kan nu ook gewoon in virtual reality

Screenshot uit 'Visionarium', een van de psychedelische vr-toepassingen die al verkrijgbaar zijn voor de pc.Beeld Sander Bos

Om in hogere sferen raken hoef je niet langer je toevlucht te nemen tot verboden stoffen of andere hallucinogene planten. Trippen kan nu ook met een virtualrealityhelm op het hoofd. Een groeiend aantal techneuten en kunstenaars experimenteert met de psychoactieve mogelijkheden van de technologie. 

Symmetrische, vaagjes plantaardige vormen kronkelen over elkaar heen. Je ziet de veelkleurige objecten in je gezichtsveld op een behaaglijke manier pulseren, dansen, zachtjes veranderen van kleur. Er nestelt zich een vreemde rust in je hoofd. Dit is hoe gebruikers van het Zuid-Amerikaanse plantenbrouwsel ayahuasca ongeveer hun ervaring zouden kunnen beschrijven. Maar iemand die dat goedje inneemt is voor een uur of zes vertrokken voor een trip waar hij niet meer uit geraakt totdat de stoffen zijn uitgewerkt, terwijl computertoepassing Ayahuasca (Kosmik Journey) een minuut of twintig duurt, en het voor de gebruiker volstaat om zijn vr-bril af te zetten om ook meteen een einde te maken aan de ervaring.

Ongeveer hetzelfde geldt voor Visionarium, een andere vr-toepassing die lijkt op een felle lichtshow met elektronische muziek, en die eveneens gericht is op het induceren van een trance bij diegene die ze ondergaat. De twee trip-ervaringen, die ondergetekende thuis uittestte met een Oculus Rift S-vr-bril, behoren tot een groeiende golf van vr-toepassingen die cyberdelics worden genoemd, en die meer en meer aandacht krijgen onder een publiek van visionaire techneuten, onderzoekers en kunstenaars.

Niet hetzelfde

Op Breaking Convention, een conferentie over psychedelisch bewustzijn die tweejaarlijks wordt georganiseerd aan de universiteit van het Britse Greenwich, werden de afgelopen jaren al vr-tripinstallaties als de Hallucination Machine getoond, een creatie van onderzoekers aan de universiteit van Sussex die eveneens het effect van hallucinogene middelen probeert te simuleren in vr. Op een andere conferentie stond Dionysia centraal, een vr-ervaring die de effecten van een lsd-trip probeert te simuleren. En het Mexicaanse start-upbedrijf Virtual Awakening toonde op dat soort gelegenheden al flarden uit het in ontwikkeling zijnde Death Is Only the Beginning, een simulatie van een bijna-doodervaring.

De auteur van dit artikel heeft – zij het lang geleden en vrij summier – eigen ervaringen achter de rug met één vorm van natuurlijke psychedelica: zogeheten magic mushrooms, gedroogde psilocybine- en psilocinehoudende paddenstoelen die zintuiglijke hallucinaties opwekken. En kan u dus vertellen dat de virtuele varianten, hoe verdienstelijk de poging ook is, niet echt vergelijkbaar zijn. Wat je erin ziet komt, vooral, niet van jezelf: je ziet wat de auteur van de ervaring heeft gecreëerd, er is geen directe link met wat je eigen brein produceert.

“Natuurlijk is het niet hetzelfde”, zegt Jonathan Weinel, die het fenomeen bestudeert aan de universiteit van het Deense Aalborg. “Het is er hoogstens een representatie van. Maar ik wil daarmee niet gezegd hebben dat er geen énkele link is met wat er in het hoofd van de gebruiker gebeurt. Alle media-ervaringen tout court spreken de visuele en auditieve zintuigen aan, en hebben het potentieel om potente reacties uit te lokken op gebied van emoties en verbeelding. Er bestaan ook trance-ervaringen die worden opgedaan door middel van muziek of meditatie, er hoeven niet noodzakelijk drugs in het spel te zijn.”

Tafereel uit 'Ayahuasca (Kosmik Journey)'.Beeld Jan Kounen

Therapeutische werking

Het principe van cyberdelica wordt al dertig jaar uitgetest. Het gaat helemaal terug tot Timothy Leary, een Amerikaanse psycholoog die in de jaren 60 een prominente figuur in de Amerikaanse tegencultuur werd omdat hij een heftige voorstander was van lsd-gebruik voor therapeutische doeleinden. In 1989 zette hij zijn zinnen op de therapeutische, psychoactieve kracht van de eerste golf van vr-apparatuur, en stelde hij aan een select publiek zijn eerste cyberdelica-toepassingen voor in zijn landhuis in de heuvels boven Los Angeles. Was daar aanwezig: Luc Sala, een Nederlandse technologieondernemer die zelf pas het pad van de geestverruiming was beginnen te verkennen, en mee had geïnvesteerd in Leary’s eerste vr-triptoepassingen.

“De toepassingen die Leary liet maken gaven al een 3D-ervaring die min of meer vergelijkbaar was met die van nu”, zegt Sala. “Toen ik na een kwartier de vr-helm afzette en naar een abstract schilderij keek, leek het eventjes alsof ook dat in drie dimensies was: mijn bewustzijn en perceptie waren even misleid. Leary’s onderzoek is uiteindelijk op niets uitgedraaid, maar de principes waarop zijn studies steunden kloppen volgens mij nog steeds. De psychoactieve kracht van psychedelica vloeit voort uit de dissociatie, het vervreemdende effect dat ze veroorzaken. De manier waarop we naar de wereld kijken, bepaalt voor een niet onbelangrijk stuk wie we zijn. Ik ben er nog altijd van overtuigd dat dat effect net zo goed via elektronische weg te bereiken is.”

Los nog van de aanhoudende groei in de technologie en de toepassingen die ervoor worden gemaakt, hebben cyberdelicatoepassingen vandaag al hun merites, zegt ook Weinel. “Representaties van psychedelische ervaringen vind ik ook interessant op zichzelf, en kunnen op hun eigen manier een positieve impact hebben op de gebruiker. Omdat ze bijvoorbeeld toegankelijker zijn. Een ayahuascatrip is een heftige ervaring, waarvan gebruikers flink onwel kunnen worden. Dat heb je toch iets minder bij vr.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234