Woensdag 21/08/2019

Portret Maynard James Keenan (Tool)

Tool-frontman Maynard James Keenan: een duivels buitenbeentje

Maynard James Keenan met Tool in de Amsterdamse Ziggo Dome op 18 juni 2019. Beeld Ben Houdijk

De vorige plaat van Tool? Die dateert alweer van dertien jaar geleden. Eind augustus zou die winterslaap doorbroken worden met een nieuwe plaat. Al weet je natuurlijk nooit met de enigmatische, dwarse frontman. Wie ís Maynard James Keenan eigenlijk?

In januari postte Keenan de onmogelijke hashtag #whenyouwerewhiningiwasworking op Twitter. “Toen jullie aan het dreinen waren, was ik aan het werk.” Dat was zijn antwoord op het eindeloze gezeur van fans die al jarenlang vruchteloos verlangen naar een nieuwe langspeler van Tool. Hij had natuurlijk wel een punt. Maynard James Keenan hield al die jaren genoeg andere ijzers in het vuur, met Puscifer, A Perfect Circle en talloze andere projecten waarin hij verschillende facetten van zijn persoonlijkheid toonde. Daardoor werd je niet noodzakelijk wijzer. Wie is die enigmatische, mediaschuwe en ongrijpbare zanger toch?

Maynard James Keenan wordt wel eens het arty-farty buitenbeentje van de metal genoemd. En eerlijk gezegd: ook op Werchter lijkt Tool weer de zonderling op de affiche. Een rol die ze al sinds hun beginjaren met verve dragen: “We don’t take prisoners”, zei Maynard James Keenan ten tijde van hun debuut. “Als je onze muziek uitstekend vindt, goed zo. Als je Tool de grootste flauwekul in de geschiedenis vindt: des te beter voor jou, aarslikker.” 

In 1994 weerden ze zich als een duivel in een wijwatervat op het toenmalige campingfestival, dat plaatsvond op de vooravond van de (enige) festivaldag. Aan de zanger die als een bultenaar over het podium struinde, leek geen groots frontman verloren gegaan, klonk het toen in recensies. Een paar jaar later revancheerden Keenan en co. zich evenwel door de bühne te transformeren tot een bizarre wereld van psychedelische visioenen, angstdromen, occulte trips en een beklemmende sfeer. 

Keenan cijferde zich daarbij steeds meer weg op het podium, wat zijn ongrijpbare imago alleen maar ten goede kwam. “Door vooraan op het podium de clown uit te hangen zou ik de connectie tussen ons vieren verbreken”, legde hij uit in De Morgen. “Daarom dwing ik je om zelfs geen aandacht te besteden aan de clown achteraan.”

Muzikale veelvraat

“Ik ben fan van AC/DC, Slayer en Motörhead,” zei Keenan onlangs. “Bands die eigenlijk elke keer dezelfde plaat maken en er nog mee wegkomen ook. Maar tot die categorie behoor ik niet, vind ik. Ik moet me ontwikkelen, als mens en als schrijver, om enige geldigheid te behouden. Ik denk dat ik om die reden actief ben in verschillende bands, met wisselende bezettingen.”

Zowel op tekstueel als zangtechnisch niveau heeft Keenan een enorme evolutie doorlopen. De rauwe agressie van de begindagen moet vandaag wijken voor introspectie en songs over transcendentie en zelfbewustzijn. Keenan noemde Tool ooit ook “masculien” en A Perfect Circle “vrouwelijker en emotioneler”.

Maar zo eenduidig zag hij dat niet altijd. “We dénken er met Tool niet aan om je kant-en-klaarmaaltijden voor te schotelen”, vertelde Keenan ons toen we hem een paar jaar geleden op Rock Werchter konden strikken. Zo complex en tegendraads als Tool klinkt, zo is ook hun frontman. “Al maak ik me sterk dat onze muziek duidelijk genoeg is. Zélfs voor de Happy Meal-generatie.” Al moeten ze ook weer niet met hem in gesprek gaan, achteraf. “Het is duidelijk dat ik niet in de geest kan kruipen van een achttienjarige. Ik heb niets met hen. Daarom spreek ik ook niet meer met fans.”

Gedisciplineerde militair

De frontman van Tool studeerde aan de militaire academie, worstelde in zijn schooltijd en heeft een paarse gordel in Braziliaanse jiujitsu. Dat soort intel is van levensbelang als je vrijdagnacht zo vermetel zou zijn om met uw zatte botten op het podium te klauteren. Eén fan zal het zich nog lang heugen. Tijdens ‘Pushit’ beslist een onhandige jongen op het podium een knuffel te geven aan Keenan. Die laatste houdt zijn armen wijd open, alsof een bear hug zal volgen. Maar dan neemt hij de fan met een heuprol te grazen. De jongen slaat tegen de vlakte, en worden minutenlang in een epische wurggreep gehouden.

Dat Keenan na de middelbare school in het leger ging, lijkt nochtans een bizarre keuze voor iemand die zo anti-autoritair is, en wiegenliedjes zingt voor zijn boezemvriendin Tori Amos wanneer ze zich slecht voelt. “Ik wilde geen mensen doden of sterven voor een of andere klootzak”, verklaarde de frontman. “Ik wilde gewoon zo ver mogelijk tegen mijn persoonlijkheid ingaan, en zien wat het mij zou leren. Uiteindelijk heb ik het drie jaar volgehouden en hééft het me ook veel geleerd. Ik denk niet dat de menselijke natuur nog veel geheimen voor me heeft.”

Acteur met archetypes

Keenan beweerde ooit dat het personage dat hij in Puscifer speelt het dichtst bij zichzelf aanschurkt. Hoe moeten we zijn rol in Tool en A Perfect Circle dan zien? Keenan: “Het zijn verschillende personages, archetypes eigenlijk. Tijdloze karikaturen die al eeuwen meegaan en opduiken in de klassieke verhalen. De personages die ik gebruik, bestaan al veel langer dan ikzelf. In A Perfect Circle, Tool en Puscifer laat ik ze meespelen in telkens een ander muzikaal scenario, ze krijgen een nieuwe rol toebedeeld.”

Op het witte doek en het tv-scherm gleed Keenan net zo goed al vaker in een ander personage. Onvergetelijk is de scène waarin je hem de kont van een gordeldier ziet likken, in de film Sleeping Dogs Lie. In Bikini Bandits kroop hij dan weer in de rol van Satan. Wist hij vooraf niet hoe debiel die film ging worden? “Oh, toch wel. Het is inderdaad een gruwelijke film, maar dat is net de sterkte. De regisseur gaf me pas mijn tekstregels vóór elke opname omdat hij wilde voorkomen dat de scène góéd werd. (lacht) Doe jezelf een plezier en bekijk de hele film nog eens opnieuw, maar nu met een sixpack binnen handbereik: it’s a great, big shit sandwich.”

Onbegrepen grapjas

Na het album 10,000 Days (2006) en de daaraan gekoppelde tour werd het stil rond Tool. Slag om slinger liet een bandlid zich wel eens ontvallen dat er naarstig gewerkt werd, en in 2016 speelden ze zelfs weer enkele optredens die de geruchtenmolen op volle toeren lieten draaien. Maar Keenan drukte dat gegons op fanfora meteen de kop in: “Tool is lastig. We vinden de tijd maar niet om het album af te maken.” Om dan droog te melden: “Maar het komt. Dit jaar nog.” Fans werden gék van de spottende mindfuck van hun idool.

Natuurlijk kun je iets anders niet verwachten bij Maynard James Keenan. In het cd-boekje van Ænima (1996) liet hij een nepdiscografie publiceren, waarna niet al te snuggere fans vruchteloos op zoek gingen naar die onbestaande Tool-platen. In pre-internettijden kon je met dat soort geintjes nog wegkomen. Al had je zelfs toen wel kunnen verwachten dat Tool géén albums maakte met titels als Iced Pee, Bethlehem Abortion Clinic of Gay Rodeo. Een andere keer zette Keenan zijn fans op het verkeerde been met de boodschap dat hij “het pad van Jezus had gevonden, waardoor het bestaan van Tool aan een zijden draadje hing”. Dat was in 2005, toen de band al vier jaar niets van zich had laten horen. “Ik heb er geen idéé van waarom fans mij serieus zouden nemen,” vertelde hij ons op Rock Werchter. Vroeger trad ik al eens op als een halve smurf, of met een pruik, nepborsten en hoge hakken. Dan wéét je het toch ook wel?”

Funfacts in dat verband: voor Tool doorbrak, zong Keenan met een falsetstem de songregel “Not by the hair of my chinny chin chin” in ‘Three Little Pigs’ van de comedy rockband Green Jellÿ. En in een comedy club in Los Angeles speelde hij ook al eens een typetje, dat hij ‘metal douche’ noemde, waarmee hij zichzelf al te serieus nemende metalheads parodieerde.

Gitarist Adam Jones, zanger Maynard James Keenan en drummer Danny Carey op 18 juni 2019 in Amsterdam. Beeld Ben Houdijk

Stand-upcomedian Bill Hicks beïnvloedde trouwens de tekst van de song ‘Ænema’, over onzekere actrices, junkies en religieus gespuis. Het eind der tijden kon voor hen beiden geen moment te vroeg komen. “Die tekst is de neerslag van een gesprek dat ik op een avond had gevoerd met hem. Volgens ons zal Californië op een dag gewoon in de oceaan verdwijnen door een vloedgolf. Bill en ik hebben elkaar dagelijks bestookt met allerhande filosofieën. Hij was een van de puurste artiesten die ik ooit heb gekend. De reden waarom ik zijn gezicht op de platenhoes van Aenema zette, was omdat ik wilde dat de wereld zijn humor en zijn inzichten beter leerde kennen.”

De geestigste bindtekst die we hoorden op Rock Werchter kwam trouwens ook van Keenan: “Tonight is the last show for our roadie Slim. Turns out he has an incurable and contagious butt-rash. At night he sleepwalks around, rubbing his but against those of others.”

Duivel met religieus verleden

In de dwaze comedy Bikini Bandits speelde Keenan Satan, schreven we hierboven al. Een opmerkelijke afrekening met zijn eigen religieuze verleden. Zijn opvoeding in Ohio bij de baptisten omschreef hij ooit als “een bijbel in de ene hand en een machinegeweer in de andere, klaar om te vernietigen”. Daar kwam zelfs geen humor bij kijken: “Ik heb predikers moeten aanhoren die spraken over het vernietigen van een bepaalde groep mensen, degene die op dat moment op de radar verscheen. Ze hadden niet letterlijk een pistool, maar ze waren duidelijke voorstanders van our way or the highway.”

Eerder zei hij ook “We geloven in God en Mohammed in plaats van zelf zin te geven aan ons leven. Sta daar maar eens bij stil. Hoe ironisch is het niet dat we verdieping zoeken in georganiseerde religie, terwijl we met elkaar communiceren via sms’jes? Georganiseerde religie, my ass. We moeten gewoon weer gaan léven. Het ligt echt allemaal voor het grijpen.”

Keenan met Puscifer op het Nederlandse Pinkpop-festival (11 june 2016). Beeld Alex Vanhee

Vorig jaar leek het even of Keenan echt de duivel kon zijn. Hij werd beschuldigd van verkrachting, nadat een anonieme vrouw die aantijgingen op Twitter plaatste. Ze vertelde hoe ze op haar zeventiende door Keenan verkracht werd op zijn tourbus. Keenan deed de beschuldiging toen droog af als ‘clickbait’. Het leverde hem serieus wat tegenwind op, maar na maanden stilte heeft het er alle schijn van dat hij het wel eens bij het rechte eind kon hebben.

Toegewijde wijnboer

“Wijn maken is een les in nederigheid”, zei Keenan vorig jaar aan de Volkskrant. Sinds 2004 is hij wijnboer in Arizona. Zijn wijnen uit de Caduceus Cellars zijn inmiddels aardig in trek bij restaurateurs, critici en – natuurlijk – fans. “Je verdiept je in het ambacht, je steekt er liefde en creativiteit in, maar of het lekkere wijn oplevert, hangt toch vooral af van factoren waarop je geen invloed hebt: de hoeveelheid zon en regen, de medewerking van de natuur. Garanties zijn er niet.” Een beetje zoals met de releasedatum van een nieuwe Tool-plaat, dus.

De overeenkomst met muziek maken, vindt hij ook best groot. Ervaring en liefde voor het ambacht zijn noodzakelijk. “Maar of het iets waarachtigs oplevert, is elke keer weer onzeker. Je kunt hooguit toegewijd zijn. Daarna kun je er alleen nog het beste van hopen. Ik kijk uit naar de dag dat ik grip krijg op dat hele proces. Ik zou een wijn willen scheppen die mijn karakter reflecteert. Of net omgekeerd. Die tegenstelling is misschien zelfs boeiender.”

Tool op Rock Werchter: furieus, fanatiek, fantastisch ★★★★★

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden