Zaterdag 25/01/2020

Achtergrond Uitgezongen

‘Tom Traubert’s Blues’ van Tom Waits: braken in het buitenland

Tom Waits: ‘Ik schreef het nummer na een ontmoeting met een meisje. Ze heette Mathilde. En, euh, ik heb die nacht te veel gezopen...’ Beeld Redferns

Zuipen en kotsen in een nieuwe stad. Soms noemen wij dat dinsdagochtend, Tom Waits, die vandaag 70 wordt, zegt er ‘Tom Traubert’s Blues’ tegen.

Van Waits’ gruizige stem wordt al eens beweerd dat die boter spontaan ranzig maakt. Toch kun je niet anders dan smelten bij zijn gekwetste en terminaal eenzame voordracht in ‘Tom Traubert’s Blues’ –beter maar ook ten onrechte bekend als ‘Waltzing Mathilda’. De legendarische liedjestekst is een slotsom van “een kwalijke lever en een gebroken hart”, zei Waits ooit. Vandaag staat de Amerikaanse songsmid al zo’n drie decennia droog, maar deze song blijft onveranderd gemarineerd in illegaal gestookt spul.

Waits schreef de tekst in 1976, toen hij in Londen woonde. Volgens hem is het titelpersonage “een vriend van een vriend”, die overleed in de gevangenis. Maar of Traubert écht heeft bestaan, betwijfelen veel biografen. De sukkelaar achter die naam is nooit achterhaald.

De ondertitel van de song – (‘Four Sheets to the Wind in Copenhagen’) – verwijst op zijn beurt naar een bezoek van Waits aan Kopenhagen. Daar leerde hij de Deense zangeres en violiste Mathilde Bondo kennen. Bondo speelde viool tijdens Waits’ optreden in een tv-programma, en leidde de beruchte barvlieg rond in Tivoli en Christianshavn. De avond vergleed al gauw in een kroegentocht. “Het was een heerlijke nacht”, herinnert zij zich nog. “We walsten de godganse tijd. Ik ben trots dat ik de muze voor die prachtige song mocht zijn.”

Tijdens een optreden in Sydney, Australië had Waits een minder romantische lezing van diezelfde avond: “Ik leende jullie ‘Waltzing Mathilda’ (officieus volkslied van Australië; GVA) voor deze song. Wees gerust: ik geef haar terug wanneer ik er klaar mee ben. Ik schreef het nummer na een ontmoeting met een meisje. Ze heette Mathilde. En, euh, ik heb die nacht te veel gezopen... Dit gaat over braken in het buitenland.” Met krakende stem zingt hij daarop: ‘Wasted and wounded / And it ain’t what the moon did /Got what I paid for now.’

Zoals elke rechtgeaarde bluesman walste Waits natuurlijk rond de waarheid. Zijn producer Bones Howe dist namelijk een andere origin story op. “Tom vertelde me ooit over een middag in een beruchte achterbuurt in Los Angeles. Hij was erheen getrokken voor inspiratie. Iederéén heeft daar immers een verhaal. Hij kocht een fles sterke drank in een bruine papieren zak, hurkte neer op straat en zette het op een zuipen. Terug thuis plamuurde hij het toilet vol met zijn eigen kots. En tóén schreef hij ‘Tom Traubert’s Blues’.”

De song vertelt het verhaal van Traubert die berooid strandt in een vreemd land. Een biograaf van Waits omschreef het titelpersonage ooit als “een sympathieke vent, maar ook de architect én bewoner van zijn eigen hel. Hij vindt de weg naar huis niet meer, omdat alle geld dat binnenstroomt meteen verkwanseld wordt aan drank.” Of zoals Waits het lot van Traubert zo pijnlijk mooi verwoordde: “A battered old suitcase to a hotel someplace / And a wound that will never heal.”

Daar slaat ‘Waltzing Matilda’ in het refrein ook op: een matilda is een plunjezak. ‘Waltzing’ zou dan weer afgeleid zijn van de verouderde Duitse uitdrukking ‘Auf die Walz gehen’: op pad gaan. “Een ‘matilda’ is altijd op de dool,” zei Waits. “Zo voelde ik me toen ik voor het eerst in Europa belandde. Daar zat ik dan: weg van de wereld, zonder centen, verloren. Ik voelde me een soldaat ver weg van huis.” Mogelijk is de heimelijke betekenis van ‘Waltzing Matilda’ bij Waits dan ook zelfs het spuiten van heroïne, zoals militairen die term gebruikten in Vietnam: “I’m an innocent victim of a blinded alley / And tired of all these soldiers here / No one speaks English and everything’s broken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234