Dinsdag 22/10/2019

Interview Familieklap

Thomas en Samuel Vanderveken: ‘Wat er overblijft na de dood van vader is mededogen’

De broers Thomas (rechts) en Samuel Vanderveken. Beeld Bob Van Mol

De oudste is 37 jaar en werkt als presentator aan een nieuwe reeks van Alleen Elvis blijft bestaan. De jongste is 36, kunstenaar en curator. Thomas en Samuel Vanderveken, broers.

THOMAS

“Er zijn niet veel mogelijkheden om de familie Vanderveken in deze rubriek op te voeren, want er blijft bijna niemand meer over. Op kerstavond zijn we nog met drie: mijn moeder, broer en ikzelf, afgezien van de partners natuurlijk. Vijftien jaar geleden is vader gestorven, en in een paar jaar tijd overleden nadien ook alle vier de grootouders. De helft van de familiefoto is weggeveegd.

“Mijn broer en ik hebben veel gemeenschappelijke kenmerken. Hem beschrijven is ook een deel van mezelf blootleggen. We komen uit een kunstenaarsnest en zijn beiden betrokken op de wereld. We willen die ook veranderen, of proberen dat althans. We vullen dat elk op een andere manier in. Hij is de kunstenaar, ik de pragmaticus. De keuzes die hij maakt, zijn behoorlijk radicaal. Hij kijkt naar zijn diepste ik en gaat de confrontatie aan. Daar is moed, lef en durf voor nodig. Mijn broer probeert zo weinig mogelijk compromissen te sluiten. Hij woont in Brussel in een gemeenschapshuis, trekt zich terug in zijn atelier en heeft bitter weinig nodig om te overleven. Loopt de verkoop van zijn werk wat stroef, dan neemt hij er gewoon een andere job bij.

“Als kind konden wij het redelijk met elkaar vinden, al gingen de wegen in onze tienerjaren wat uiteen. Je zoekt je eigen weg, vormt je identiteit en hebt elkaar minder nodig. Toen er asbestkanker werd vastgesteld bij onze vader (acteur Ugo Prinsen) veranderde die relatie. Er gingen een paar stevige ruzies aan vooraf, maar we beslisten allebei om opnieuw thuis te gaan wonen om voor hem te zorgen. Die ruzies kwamen er omdat onze identitaire zoektocht werd onderbroken. De rollen werden plots omgedraaid: nu moesten wij voor onze ouders zorgen. Dat was keihard. Stelselmatig takelde onze vader af. Dan zat ik in de coulissen als souffleur en kwam hij tot vier keer toe naar achteren, omdat hij zijn tekst was vergeten. Zijn laatste voorstelling heeft hij halverwege gewoon afgebroken, het ging niet meer. Ik kon hem niet helpen en zat te janken achter het podium.

“Thuis probeerden we de aftakeling zo goed mogelijk op te vangen. Zo aten we eerst allemaal samen op vaders slaapkamer om toch maar samen te zijn, zoals vroeger. Vader zocht ook krampachtig naar oplossingen terwijl die er niet waren. De diagnose was duidelijk: dit lukt niet meer. Hij probeerde nog acupunctuur en kruidenmengsels, en Samuel en ik haalden via via medicinale cannabis in huis. Vader was daar bang voor, dus dronken de broers eerst cannabisthee in de keuken en maanden hem aan het te proberen. Ik hoor het Samuel nog zeggen: ‘Hoe vreemd is dat hier? Weed gebruiken samen met je vader.’ (lacht) Wat er overblijft na zijn dood is mededogen, het mens zijn. De kleine letters tussen mijn broer en ik doen er niet meer toe. Wij gaan altijd met elkaar blijven praten. Ook als we het oneens zijn. Omdat we allebei weten waar het in dit leven om draait.”

SAMUEL

“Aan onze keukentafel is Alleen Elvis blijft bestaan geboren. Iedere avond, na het eten, ontsponnen zich lange discussies, bijna altijd tussen mijn vader en mijn broer. Ze discussieerden over artikels in Knack en toen al wilde Thomas zijn gelijk halen. (lacht) Ik zat in een hoekje, keek toe en mengde mij niet in de discussie. De Knack interesseerde me voornamelijk vanwege de cartoons van GAL. Die anekdote legt onze karakters bloot: hij het woord, ik het beeld.

“Leven als kunstenaar is niet eenvoudig. Ik probeer de essentie van het mens zijn te vertalen naar een beeld, een schilderij. In hoeverre moet ik me daarbij aanpassen aan de markt? Verkoop is een bijproduct van eender welke kunstpraktijk. Kunst is nooit gericht op de markt of zou dat in principe nooit mogen zijn. Ik wil succes vooral afmeten aan het al dan niet stellen van de juiste vragen, het creëren van de juiste spiegels. Maar natuurlijk hoop ik door te breken bij het grote publiek. Mijn broer richt zich ook tot dat publiek, hij is inderdaad pragmatischer, maar stelt in Alleen Elvis toch ook schurende vragen, dus die eigenschap delen we. Maar toen JIM TV me ooit vroeg of ik samen met Thomas Big Brother achter de schermen wilde presenteren, en daarvoor mijn baard moest afscheren, had ik mijn antwoord snel klaar. Het interesseerde mij niet en no way dat ik mijn baard zou afscheren.

“De drang om ons artistiek te uiten is verweven met onze sociale gevoeligheid. Onze moeder werkte in Borgerstein, een instelling voor mensen met een mentale of fysieke beperking. Wij liepen als kind in de gang, zagen mensen in een rolstoel met hun hoofd tegen de muur bonken en leerden de echte wereld kennen. Ik herinner mij dat mijn vader de instelling bezocht en dat alle mensen recht op hem af liepen om hem te knuffelen. Dat greep hem zo aan dat hij een monoloog schreef over mensen met een beperking en daarmee op schooltournee ging. Hetzelfde met de aidsproblematiek in de jaren negentig. Hij liep alle scholen af en maakte het onderwerp bespreekbaar.

“Zijn dood was niks meer dan een trauma, nog altijd doen de herinneringen veel pijn. De dood van vader duwde onze ego’s aan de kant. Op het moment dat zowel Thomas als ik ons losmaakten van thuis, op eigen benen wilden staan, gooide die ziekte het hele proces overhoop.

“Je bent druk bezig om werk te vinden en een eigen leven uit te bouwen en dan word je brutaal op jezelf teruggeworpen. Plots ben je je vader aan het voeden en doet je ego er niet meer toe. Je eigen identiteit wordt tweederangs. Daardoor kom je dichter tot elkaar, begrijp je elkaars pijn, voel je elkaars pijn, en is de rest bijzaak. De daaropvolgende dood van al onze grootouders – wéér die aftakeling, wéér dat rouwproces – heeft het absurdisme in mijn werk aangewakkerd. Het idee dat we hier toch maar wat rondlopen op een ronddraaiende bol. Naast het defaitistische zie ik nu wel ook het positieve en de schoonheid. Want na al wat gebeurd is kunnen we ook cynisch blijven, maar wat ben je daarmee? En vooral: wie help je daarmee?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234