Vrijdag 18/10/2019

Muziek

Thom Yorke en Paul Thomas Anderson: droomhuwelijk tussen twee creatieve genieën

Thom Yorke en Jonny Greenwood, de twee Radiohead-leden die graag de handen in elkaar slaan met regisseur Paul Thomas Anderson. Beeld AP

Donderdag laat Radiohead-zanger Thom Yorke zijn nieuwe album ANIMA op de wereld los. Hij doet dat met hulp van regisseur Paul Thomas Anderson, die een bijbehorende kortfilm regisseerde. De zoveelste stap in de ‘bromance’ tussen twee van de creatiefste artiesten van de laatste decennia.

“Vroeger was ik gefocust op songwriting: ik wilde iets verteld krijgen in een liedje van drie, vier, vijf minuten. Maar ik ben steeds filmischer geworden in mijn manier van schrijven. Ik geniet nu meer van nummers creëren in het abstracte.” 

Dat zei Radiohead-frontman Thom Yorke in september in deze krant. Hij had het over de soundtrack die hij componeerde voor de horrorfilm Suspiria. Maar misschien had hij het ook wel al over ANIMA, zijn nieuwe soloalbum, dat donderdag uitkomt. Op dezelfde dag verschijnt een gelijknamige kortfilm op Netflix, om Yorkes muziek visueel in te kleuren.

Deze ‘one-reeler’ – verwijzend naar de speelduur van één filmspoel, zo’n 12 tot 15 minuten – werd geregisseerd door Paul Thomas Anderson, de bejubelde maker van films als Magnolia, The Master en Phantom Thread. De samenwerking tussen de Amerikaan Anderson en de Brit Yorke komt niet uit de lucht gevallen. De wegen van de filmmaker en de muzikanten van Radiohead kruisen elkaar al meer dan tien jaar.

Regisseur Paul Thomas Anderson. Beeld REUTERS

Toen, in 2007, maakte Jonny Greenwood – multi-instrumentalist bij Radiohead en samen met Yorke de creatieve motor die de band aanstuurt – de soundtrack voor Andersons epos There Will Be Blood. Sindsdien componeerde Greenwood de scores van alle Anderson-films (The Master, Inherent Vice en Phantom Thread), en leende de regisseur zijn camera en zijn talent om drie Radiohead-clips in te blikken (‘Daydreaming’, ‘The Numbers’ en ‘Present Tense’). 

Hij regisseerde ook Junun, een documentaire over de samenwerking tussen Greenwood en de Israëlische componist Shye Ben Tzur. “Een bromance”, zo omschreef de teruggetrokken Radiohead-gitarist zijn band met de regisseur.

De liefde tussen de Radiohead-leden en Paul Thomas Anderson gaat met andere woorden diep. 

Wie terugblikt op de loopbaan van Yorke en Anderson ziet snel waarom: hun manier van werken en hun manier van denken zijn zo gelijkend, dat ze elkaar vroeg of laat wel moesten vinden. Gevraagd welke film de muziek van Radiohead het best belichaamt, antwoordde Greenwood in The Guardian niet toevallig met een titel van Anderson. “Punch-Drunk Love is very Radiohead.”

Wonderkinderen

Toen Radiohead in 1993 zijn debuut Pablo Honey op de wereld losliet, leek het vijftal niet meer dan de zoveelste grungeband die voldoende talent had om met ‘Creep’ één tijdloze hit te scoren, maar verder weinig aan de muziekgeschiedenis had toe te voegen. 

Drie jaar later maakte Paul Thomas Anderson zijn eerste langspeelfilm, Hard Eight, waarin zijn talent sluimerde maar ook leek te verbleken tegenover dat van generatiegenoten als Quentin Tarantino en de Coen Brothers. De Britse band en de Amerikaanse regisseur leken allebei voorbestemd voor een bestaan als noemenswaardige voetnoot in de jaren 90.

Tot in het gezegende jaar 1997 OK Computer, het derde album van Radiohead, werd onthaald als een instant-klassieker, en Boogie Nights, Andersons epische tragikomedie over de porno-industrie, werd beschouwd als het werk van een wonderkind. 

Opvolger Magnolia (1999) werd zo mogelijk nog meer geprezen, terwijl Radioheads dwarse vierde plaat Kid A (2000) zijn reputatie als meest innovatieve band van zijn generatie bevestigde. 

Sindsdien zitten Yorke en zijn compagnons, net als Anderson, in een bevoorrechte positie: die van kunstenaars die binnen de mainstream rustig hun eigen, gedurfde ding kunnen doen en ondertussen worden bewierookt door de critici en hun trouwe, steeds groeiende fanbasis.

Videoclips

In zekere zin werden de kiemen voor het droomhuwelijk tussen PTA en Radiohead al in de jaren 90 gezaaid, het decennium waarin MTV groot was en film en muziek onlosmakelijk met elkaar verbonden leken. 

De hits van toen – denk aan ‘Tonight, Tonight’ van Smashing Pumpkins, ‘Bittersweet Symphony’ van The Verve of, waarom niet, ‘Paranoid Android’ van Radiohead – roepen nog altijd beelden op van de iconische videoclips die on repeat werden uitgezonden in huiskamers wereldwijd. 

De grootste filmsuccessen van die tijd – denk aan Pulp Fiction van Quentin Tarantino, Romeo + Juliet van Baz Luhrmann of, waarom niet, Magnolia van Paul Thomas Anderson – hangen nog steeds samen met de fantastische soundtracks waarop ze steunden.

Kijk maar eens naar de scène in Magnolia waarbij alle personages meezingen met ‘Wise Up’ van Aimee Mann: het is evenveel film als videoclip. Anderson maakte in die periode ook clips voor zijn toenmalige vriendin, Fiona Apple, terwijl songs van Radiohead de soundtrack van Romeo + Juliet sierden. 

Mind-bending

Vandaag, dik twintig jaar later, lijkt dat verbond tussen muziek en film weer springlevend. Anderson maakt tegenwoordig ook clips voor Haim, terwijl artiesten als Beyoncé en The National ‘visuele’ albums uitbrengen, waarbij elke song zijn eigen clip krijgt.

In dat rijtje volgt nu ook ANIMA. Netflix promoot de kortfilm als “een mind-bending visueel werk”, dat “het best luid wordt afgespeeld”. 

Het promoot het idee dat muziek en film elkaar versterken, misschien zelfs onscheidbaar zijn. Niemand lijkt die mening meer toegedaan dan Paul Thomas Anderson, Thom Yorke en de andere leden van Radiohead. “Als die dingen in de juiste plooi vallen,” vertelde Greenwood vorig jaar aan The Guardian, “is dat heel opwindend. Het maakt de muziek veel beter. En de film soms ook.”

ANIMA is vanaf donderdag te zien op Netflix. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234