Maandag 10/08/2020

Emancipatie

‘The Piano’: nog altijd de beste film ooit door een vrouw gemaakt

Holly Hunter en Anna Paquin als moeder en dochter in ‘The Piano’.Beeld Eye Filmmuseum

The Piano gaat over de stomme Ada die ‘spreekt’ via haar piano. Na zevenentwintig jaar is dit wervelende epos gerestaureerd en opnieuw te zien in de bioscoop. Waarom is dit nog altijd de beste film ooit door een vrouw gemaakt?

Wat zijn de honderd beste films van vrouwelijke makers? De BBC hield afgelopen jaar een enquête onder filmkenners en The Piano van Jane Campion belandde op de eerste plaats. Terecht, Campion schreef filmgeschiedenis met een weelderige, eigenzinnige kostuumfilm waarin twee vrouwen, een moeder en een dochter, de hoofdrol opeisten. The Piano (1993) is ook nog steeds de enige film van een vrouwelijke regisseur die de prestigieuze Gouden Palm won in Cannes. Daarbovenop kreeg de film drie Oscars, voor het beste originele script, voor hoofdrolspeler Holly Hunter en bijrolspeler Anna Paquin, destijds elf jaar.

Maar waarom is The Piano zo goed? Het eerste wat opvalt, is dat Campion zich niet bescheiden opstelt. Ze pakt uit met een groots avontuur: een wervelend epos dat tegelijkertijd focust op de kleinste details. Een hele scène is opgebouwd rond een erotiserend gaatje in een wollen maillot.

Daarmee zijn we meteen bij de opmerkelijke hoofdrol. Die is voor een tengere, stomme vrouw, Ada McGrath, die in het 19de-eeuwse Schotland wordt uitgehuwelijkt aan een kolonist in Nieuw-Zeeland. Samen met haar dochtertje Flora en haar piano arriveert ze per boot in een ruige, dichtbeboste wereld waar haar nieuwbakken echtgenoot weigert haar geliefde muziekinstrument de heuvel op te dragen. Te zwaar. Te veel gedoe.

Man naakt in beeld

Je weet vanaf dat moment dat het huwelijk gedoemd is te mislukken. Ada ‘spreekt’ via haar piano. Haar echtgenoot Alisdair Stewart, gespeeld door Sam Neill, hoort niets, maar buurman George Baines, vertolkt door Harvey Keitel met Maori-tatoeages, des te meer. Hij hoort haar ‘stem’, en zorgt ervoor dat ze kan spelen. Tussen de twee begint een geheim liefdesspel waarbij Campion aloude voorstellingen omdraait: niet de vrouw maar de man verschijnt volledig naakt en kwetsbaar in beeld. Meer dan om seks gaat het om erotiek en verlangen, ook dat maakt The Piano zo speciaal. Je ziet de hartstocht ontbranden en het vuur oplaaien.

Ada is niet stom geboren, ze heeft op haar zesde besloten om niet meer te praten. Zo zorgt Campion ervoor dat het gaat om het ontdekken van Ada’s stem, om haar te leren zien als mens, als vrouw en uiteindelijk als kunstenaar. Van belang is dat Campion antropologie en schilderkunst studeerde voordat ze een filmopleiding volgde. Ze weet iets van mensen en beelden, The Piano is daarvan het zuivere bewijs.

Dramatische jaloezie

Alles heeft betekenis in het drama. Als Ada voor het eerst piano speelt in aanwezigheid van George, beweegt hij tussen moeder en dochter in. Het is een subtiele vooruitwijzing naar de jaloezie die haar heerlijk eigengereide dochter ontwikkelt, en later ook haar man, en die een dramatische uitwerking zal hebben. 

De betoverende beelden van Ada in hoepelrok in het regenwoud en de meeslepende muziek van de Engelse componist Michael Nyman, die deels door Holly Hunter zelf werd gespeeld, voeren je naar een andere wereld, een droom, een fantasie die toch sterk verankerd is in het door Britse kolonisten gestolen land van de Maori’s en de victoriaanse tijd met zijn theekransjes en gearrangeerde huwelijken.

Het aangrijpende slot is – zonder te veel prijs te geven – van een buitenaardse schoonheid: Ada sterft om opnieuw geboren te worden. Zo maak je een film, groots en meeslepend, met een kleine, tengere vrouw, ogenschijnlijk zonder stem, die oerkrachten blijkt te bezitten. En ja, Ada wordt uitgehuwelijkt en aan de andere kant van de wereld op een zwart zandstrand afgezet, maar ze is géén slachtoffer. Campions vrouw mag van alles zijn: ongewoon, gecompliceerd en getalenteerd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234