Donderdag 20/02/2020

Interview

'The Death of Stalin': te bizar voor woorden maar toch echt gebeurd

Van links naar rechts: Steve Buscemi als Chroesjtsjov, Adrian McLoughlin als Stalin (op de grond), Jeffrey Tambor als Malenkov, Dermot Crowley als Kaganovitsj, en Simon Russell Beale als Beria.Beeld RV NICOLA DOVE

Lachen met Russische politici doe je niet ongestraft. Dat het satirische The Death of Stalin uit de Russische bioscopen werd verbannen, mag dan ook geen verrassing heten. Maar regisseur Armando Iannucci, bekend van tv-series als The Thick of It en Veep, maakt zich weinig zorgen. “De feiten zijn dan wel absurd, maar ze zijn wel echt gebeurd.”

Spitante dialogen, absurde plottwists en een fikse dosis gitzwarte humor: dat zijn de ingrediënten van The Death of Stalin. Wie bij zo'n titel de Russische evenknie van het loodzware Der Untergang verwacht had – de film die de laatste dagen van Adolf Hitler in beeld bracht – komt dan ook bedrogen uit. In de regiestoel zat immers Armando Iannucci, de Brit die in zijn thuisland furore maakte met politieke satires als de tv-reeks The Thick of It en de spin-off-film In the Loop. Om vervolgens aan de andere kant van de oceaan dat trucje nog eens over te doen met Veep, de meermaals bekroonde HBO-reeks die een pijnlijk satirische inkijk biedt in het leven van de Amerikaanse vicepresidente.

Jason Isaacs als veldmaarschalk Zjoekov.Beeld RV NICOLA DOVE

Met The Death of Stalin, gebaseerd op de gelijknamige graphic novel van Fabien Nury en Thierry Robin, trekt Iannucci dus wéér de kaart van de satire, al heeft hij het geweer wel van schouder veranderd: hij legt zijn knetterende dialogen niet meer in de mond van fictieve personages, maar van historische figuren als Nikita Chroesjtsjov en Vjatsjeslav Molotov, en als decor ruilt hij de hedendaagse, westerse politiek in voor de Sovjet-dictatuur. “Ik heb nog nooit een waar gebeurd verhaal verteld, en ik heb nog nooit een bestaand verhaal bewerkt”, vertelt de snel pratende Brit ons. “Maar ik hield van het idee om buiten mijn comfort zone te treden. Ik wilde niet nog eens hetzelfde doen.”

Lees hier de recensie: De meest amusante geschiedenisles die we ooit hebben gekregen

Echte feiten

Tegelijk draagt The Death of Stalin een onmiskenbare Iannucci-stempel: de film speelt zich dan wel af in het Moskou van de jaren 50, maar de bijtende humor kan enkel uit Groot-Brittannië komen. Dus zette Iannucci de Sovjet-geschiedenis naar zijn hand. “Eerst dacht ik aan een hedendaags fictieverhaal. Maar toen kreeg ik The Death of Stalin te pakken – ik was toen nog bezig met Veep. Zodra ik die graphic novel had uitgelezen, wist ik: dit is het verhaal dat ik wel vertellen. Het is waar gebeurd, het is compleet geschift, er zit hysterie én horror in. Ik heb de telefoon gepakt, naar de uitgever gebeld, en gezegd: ik wil het doen, maar ik ben eerst nog een jaar met Veep bezig. Gelukkig waren ze bereid om te wachten. Daar ben ik hen heel dankbaar voor.”

Wat er gebeurde nadat Stalin in zijn kantoor neerzeeg en urenlang in zijn eigen uitwerpselen bleef liggen, was dan ook gevonden vreten voor Iannucci: The Death of Stalin toont de gewetenloze en bovenal absurde methodes van Chroesjtsjov om het laken naar zich toe te trekken. Alleen al de zoektocht naar een dokter is te bizar voor woorden: omdat zowat elke adequate medicus naar de goelags werd verbannen, duurde het een dag vooraleer Stalin ook officieel werd doodverklaard. Het is niet alleen pijnlijk grappig, het is nog historisch correct ook.

“Ik wilde zo veel mogelijk echte feiten gebruiken”, stelt Iannucci. “Het is geen documentaire – de dialogen hebben we zelf geschreven, en de tijdlijn hebben we wat compacter gemaakt, er zijn een paar personages geschrapt. Ik beweer dan ook niet dat elk detail klopt. Maar de fundamentele gebeurtenissen die we tonen in The Death of Stalin, die kloppen wel. Stalin die een dag lang op de vloer van zijn kamer ligt: dat is gebeurd. De paniek om een dokter te vinden: ook gebeurd. De feiten mogen absurd zijn, maar ze zijn wel echt gebeurd."

Humor en horror

Toch, zo willen we weten, moet het riskant zijn om een komedie te puren uit een van de zwartste episode uit de menselijke geschiedenis: historische schattingen over het aantal slachtoffers van Stalins regime lopen uiteen, van 3 miljoen tot 15 miljoen. Maar Iannucci maakt zich sterk dat hij niet de grote grapjas is: hij toont gewoon hoe gewetenloos én zielig de Sovjet-politici waren. "We verzinnen geen grappen om met verschrikkelijke gebeurtenissen te kunnen lachen. Zowel de humor als de horror ontspringen aan dezelfde bron. Ik heb de acteurs dan ook niet gevraagd om op een komische manier te acteren: het grappige is net dat alle personages zo serieus bezig zijn met zo'n bizarre situatie. Daarin zit de grap.”

Toch zien de Russische autoriteiten er de humor niet van in: net voor de Russische release-datum van The Death of Stalin werd de film gebannen uit de bioscopen. De reden? De film maakte deel uit van een “anti-Russische informatie-oorlog” en zou bij “een westers plan om Rusland te destabiliseren” horen. Dat viel een beetje te verwachten, denken wij dan. “Ik denk niet dat ze me zullen vergiftigen, als je dat bedoelt. Ik vermoed dat de film is gebannen omdat hij mensen met macht – en dan specifiek: Russische mensen met macht – belachelijk maakt. Het zet mijn punt net kracht bij: pas op voor politici die niet met zichzelf kunnen lachen. Want zij zijn degenen die voor de grootste problemen zorgen.

Beeld RV NICOLA DOVE

“Toch heeft het me verbaasd dat de film werd gebannen. Het is al even absurd als de gebeurtenissen uit de film. Want de film bestaat nu eenmaal, ook digitaal. Hoe kun je zoiets dan verbannen? Zeker in Rusland: daar zijn ze erg goed om online toegang te krijgen tot eender wat (lacht). Het is nu al een van de meest illegaal gedownloade films in Rusland. Ik denk dat nu méér mensen de film hebben gezien dan wanneer hij simpelweg in een handvol arthouse-bioscopen in Moskou zou zijn vertoond.”

Vanaf 18/4 in de bioscoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234