Dinsdag 18/01/2022

KunstexpoSol LeWitt

‘Tentoonstelling van het hart’ van Sol LeWitt: tijdelijke en daardoor tijdloze kunst

 Sol LeWitts Wall Drawings bestaan maar zolang een tentoonstelling duurt. Nadien leven de tekeningen verder als een reeks instructies, om weer door andere handen op een andere muur getekend te worden.  Beeld INSTALLATION VIEWS by Hugard & Vanoverschelde
Sol LeWitts Wall Drawings bestaan maar zolang een tentoonstelling duurt. Nadien leven de tekeningen verder als een reeks instructies, om weer door andere handen op een andere muur getekend te worden.Beeld INSTALLATION VIEWS by Hugard & Vanoverschelde

Denk je aan conceptuele kunst, dan denk je ook aan Sol LeWitt (1928-2007). Het Joods Museum van België eert de Amerikaanse kunstenaar met zijn Wall Drawings, maar ook met een opvallende focus op zijn Joodse roots en de band die hij had met ons land.

Sofie Van Hyfte

De persconferentie in Brussel zette al meteen de toon. Niet alleen door wat verteld werd, ook omdat de contouren van de achtergrond van de sprekers, Wall Drawing #368, me nadien urenlang bleef achtervolgen. Zo intens zelfs dat ik op de terugweg tijdens een telefoongesprek op de trein het werk onbewust begon na te tekenen. Hoewel dat gekrabbel nadien zelfs mijn immer enthousiaste vierjarige dochter steenkoud liet was de idee van collectieve herinterpretatie wel degelijk de bedoeling van de kunstenaar. Die wou na zijn dood zijn werk zien verder leven door de potloden van anderen.

De Wall Drawings hebben dan ook een tijdelijk karakter. Ze bestaan maar zolang een tentoonstelling duurt. Ze worden rechtstreeks op de muren aangebracht en verdwijnen even vlug als ze gekomen zijn. Nadien leven de tekeningen verder als een reeks instructies, om weer door andere handen op een andere muur getekend te worden. De Wall Drawings vormen zo een uitzonderlijk participatief project. Voor de expo in het Joods Museum werden gevestigde Brusselse kunstenaars en kunststudenten samengebracht met professionele tekenaars uit de studio van LeWitt. Per tekening begeleidde een assistent een team van leerlingen.

Gesmolten ijsje

“LeWitt had de geest van een componist en de overgebleven instructies vormen de partituren van zijn oeuvre. Al zijn het geen exacte kopieën”, benadrukt co-curator Stephanie Manasseh, die mee uit de VS is afgereisd. “De omvang van zijn werken varieert steeds weer naargelang de grootte van de muren waarop ze worden aangebracht. De kunstenaar had eigenlijk maar één wens voor na zijn dood: zijn kunst moest beschikbaar blijven voor iedereen. Zo kon hij jongere artiesten de kans geven om eruit te leren. LeWitt was zo een kunstenaar die door zijn genereuze karakter enorm graag gezien werd, niemand kon er een slecht woord over kwijt. Hij had ook een speelsheid in zich die hij nooit verloren is, het geeft zijn werk een tijdloos karakter.”

“Het mag er niet uitzien als een verjaardagstaart, eerder als een gesmolten ijsje, asymmetrisch afhellend naar één kant.” Een uitspraak die van LeWitt zou zijn gekomen, weerklinkt door een zaal van het Joods Museum. Was je vlugger weggelopen van de documentaire, dan had je wellicht nooit geweten dat de uitspraak een beschrijving was van zijn ontwerp van de synagoge in Chester, Connecticut. De roots van LeWitt komen ermee naar boven. De kunstenaar staat niet zomaar opgesteld in het Joods Museum. Zijn Joodse afkomst speelt een belangrijke rol in deze expo.

“Een aspect waar nooit eerder de nadruk op werd gelegd”, vindt Manasseh. “De tentoonstelling is op die manier uniek te noemen. Voor mij betekent het als Joodse vrouw in Amerika erg veel om hier in het Joods Museum van België aandacht te vestigen op zijn achtergrond. LeWitts gemeenschap betekende enorm veel voor hem, maar zelf was hij helemaal niet gelovig. Zijn vrouw verwoordde dat erg mooi: hij was de meest belijdende atheïst die ze kende.”

LeWitt heeft niet minder dan 1.350 muurtekeningen op zijn palmares staan. Alle werken in de tentoonstelling zijn afkomstig van Belgische openbare en privécollecties of uit de LeWitt Collection. Naast vier muurtekeningen zijn er ook enkele sculpturen te zien. De tentoonstelling is thematisch ingedeeld, in elke zaal wordt ingezoomd op een ander aspect, zoals zijn band met België. LeWitt kwam erg vaak naar ons land. Een projectie van enkele brieven en postkaarten in de traphal van het museum illustreren de nauwe relaties die hij onderhield met Belgische verzamelaars, galeriehouders en kunstenaars.

Sol Lewitt had maar één wens voor na zijn dood: zijn kunst moest beschikbaar blijven voor iedereen. Beeld © Estate of Sol LeWitt
Sol Lewitt had maar één wens voor na zijn dood: zijn kunst moest beschikbaar blijven voor iedereen.Beeld © Estate of Sol LeWitt

Eén Belgisch project waar hij aan meewerkte was het Centre Hospitalier Universitaire (CHU) in Luik van de recent overleden architect Charles Vandenhove. Met elf andere kunstenaars, onder wie Daniel Buren, dacht hij meerdere patronen uit om in het ziekenhuis te integreren. Een van de projecten draaide om de lambrisering van de verschillende verdiepingen van het ziekenhuis. LeWitt bracht er een reeks geometrische figuren aan. Ook aan de inkomhal van de Koninklijke Muntschouwburg werkte hij mee. “Kort samengevat tonen we in Brussel een tentoonstelling van het hart. Je ziet de liefde voor zijn gemeenschap en de liefde die hij had voor dit land”, besluit Manasseh.

In de laatste zaal focust de expo op de eerste muurtekening die de kunstenaar ooit in België maakte, in galerie MTL. Hier zie je hoe LeWitt zijn duivels volledig ontbindt in zijn ontwerp, de werken ogen spontaner en kunstiger. Wall Drawing #138 is een combinatie van 59 bogen, cirkels en rasters, Het tekenen van bogen en cirkels op papier was niet zo moeilijk, maar op grotere muren moest een reusachtig kompas worden gemaakt met gaten die op regelmatige afstanden de plaats van de bogen en cirkels aangaven. Zowel op het papier als op de muur levert de opeenstapeling van geometrische figuren een groot aantal optische patronen op. Het geheel vormt een waar kijkplezier, een kunstervaring waar kleuterdochterlief vermoedelijk wel warm voor zou lopen.

Sol LeWitt loopt nog tot 1 mei in het Joods Museum van België

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234