Woensdag 29/01/2020

Class of 2000

Superhelden breken uit hun spandexpakjes

'X-Men'-personage Mystique. Beeld Collection Christophel

Ondanks de spandexpakjes en gedateerde kapsels mag je X-Men best serieus nemen. Voor het eerst werd een superheldenfilm gemaakt waarin het onderliggende verhaal ook belangrijk én relevant was.

Of je nu fan was of niet, superheldenfilms werden tot de millenniumwissel gezien als plastieken rotzooi waarvan het verhaal op niet veel meer leek dan de koortsdroom van een zesjarige met de waterpokken. Denk aan de kneuterige Superman III (1983), die boordevol fouten zat, of het latexpak met tepels uit Batman & Robin (1997): dat soort films zijn vooral memorabel door hun onbedoeld hilarische kitscherigheid. En toen was daar plots X-Men (2000) van regisseur Bryan Singer, een film waarin de kostuums achttien jaar later misschien enorm gedateerd lijken, maar waarvan de plot en de boodschap nog altijd relevant zijn.

In de eerste scène zien we een joodse jongen die in een concentratiekamp wordt weggesleurd van zijn ouders. Hij probeert de hand te grijpen van zijn schreeuwende moeder en trekt vanuit het niets met zijn magnetische krachten een hek kapot, tot een van de kampbeulen het licht uit zijn ogen slaat met een geweer. Deze grimmige wereld kan niet méér verschillen van de typische setting die superheldenfilms hiervoor bouwden. Een man met een onderbroek over zijn pantalon getrokken en een tandpastaglimlach op zijn gezicht zou hier ongelooflijk misplaatst zijn. 

In
X-Men zijn superkrachten meer dan een manier om de wereld of een vrouw in nood te helpen. Politieke ideeën en maatschappelijke verschillen botsen even hard als vuisten – je mag de complexe wereld van X-Men gerust serieus nemen.

Zoals een hoop andere grote superheldenfilms is X-Men gebaseerd op een populaire comicreeks van uitgever Marvel uit de jaren 60. De reeks vertelt het verhaal van een groep mutanten die door hun bijzondere gaven gewantrouwd wordt door de rest van de bevolking. Hierdoor zijn ze gedoemd om te leven in de marge, en als het aan de overheid ligt, worden ze best volledig uitgeroeid. Ook tussen de mutanten zelf ontstaat verdeeldheid: terwijl de ene groep vooral de hand wil reiken aan de mensheid om ze ook te beschermen, wil de andere vechten tegen de onderdrukking.

Heiligschennis

Singer wachtte met het maken van X-Men een grote taak. Hoe zet je mensen hun favoriete comic om in een geslaagde film? Hoe voorkom je dat de cultfans bij enkel het zien van de trailer al roepen dat de comics beter zijn dan deze heiligschennis? Hoe zet je de theatrale dialogen uit een tekstballonnetje om naar film? “Ik dacht eraan hoe ik zou willen dat mensen mijn favoriete comic zouden behandelen”, vertelde Singer. “En dat was hem 100 procent serieus nemen.” Dat deed hij ook. Voor een superheldenfilm was dit destijds een megaproductie, van 53 miljoen dollar (43 miljoen euro) om precies te zijn. Achttien jaar later zijn we negen delen verder.

Jens Lambrigts van de Antwerpse comicwinkel Mekanik Strip is al een fan van Marvel zolang hij zich kan herinneren, en keek dus al jaren uit naar een verfilming. “Ik zag X-Men in de cinema, en het was destijds echt een ophefmakende film. Alle superheldenfilms die ik ervoor zag, waren met een zeer beperkt budget gemaakt. Terwijl comics kleurrijk zijn, was deze film enorm serieus en een stuk donkerder.” 

Ook Matti Meurisse van het mediaplatform Geekster noemt X-Men een cruciale film. “Deze film was het startschot van een overvloed aan vernieuwende superheldenfilms,” vertelt hij. Steven Tuffin van filmblad Vertigo zag de eerste X-Men in een bioscoop in Antwerpen. “Er was heel veel negatieve pers rond verschenen, maar de film was verrassend goed. De sterkte zat vooral in het feit dat het een metafoor is voor de verschoppelingen. Het was herkenbaar voor minderheden en iedereen die zich buitengesloten voelde.” 

Het is dus niet vreemd dat er destijds artikels verschenen over het politieke belang van de film, en er essays geschreven werden met de titel ‘Zijn de X-Men eigenlijk de joden?’ Acteur Ian McKellen, die de rol van de kwaadaardige Magneto speelde, zag een parallel tussen de verstoten mutanten en hoe het voelt om homoseksueel te zijn in het echte leven. Dat was exact het idee van Singer: “Onder de kostuums, de actie en het plezier van de superheldenfilm, ligt een verhaal over vooroordelen en buitenstaander zijn, een angst voor het onbekende, je plek willen zoeken in de wereld.”

Seksisme

X-Men zit ook boordevol ijzersterke vrouwen, die niet afhankelijk zijn van de liefde of genade van een man. Mystique, een mutant die in haar natuurlijke staat vol met blauwe schubben zit, wordt in alle delen van de filmreeks geconfronteerd met seksisme. Maar bovenal toont ze, samen met Beast, aan de wereld hoe je behandeld wordt, als je niet voldoet aan de sociale normen van schoonheid. Uiteindelijk besluit ze zich voor niets of niemand nog te schamen. Ze beseft dat niet zij, maar de kortzichtigheid van de wereld het probleem is. De oplossing? Mensen tonen waar ze fout zitten.

“Dankzij
 X-Men leer je als jonkie dat het belangrijk is om een gulden middenweg te vinden en vreedzaam te blijven, ondanks wat je is aangedaan”, vertelt Lambrigts. ”Door de mutantenschool van Professor X leer je dat het ook ongelooflijk belangrijk is om conflict op te lossen door te onderwijzen.”

Wolverine. Beeld Collection Christophel

Helaas haalden niet alle delen het niveau van de eersteling. “De films faalden wanneer het thema verloren ging", vindt Meurisse. "Een wereldvernietigende dreiging zoals in X-Men: Apocalypse heeft niet dezelfde kracht als het verzet van een onderdrukte bevolkingsgroep." En laten we de verschrikking van X-Men Origins: Wolverine (2009) niet vergeten, waarmee publieksfavoriet Wolverine een film kreeg die hij absoluut niet verdiende. 

Disney

Vorig jaar kwam de cirkel rond met Logan. Jongeren die in 2000 hun helden tot leven zagen komen, zijn nu volwassen. Hun blik op de wereld is volwassen. Wolverine is volwassen en Hugh Jackman brengt een laatste ode aan het personage waar hij zich jarenlang in verdiepte. Logan is de meest rauwe, bloederige en triestige film in de reeks. Geen spandexpakjes meer, of overdreven special effects, maar een dystopische toekomst die toont hoe de wereld er zal uitzien als haat en angst de overhand nemen.

Buiten enkele vervolgen die al zijn aangekondigd – waaronder een horrorfilm binnen het X-Men-universum – is het nog onduidelijk hoe het precies verder gaat met de serie. Nu Disney (eigenaar van reeksen als Iron Man, Thor en The Avengers) op het punt staat Fox te kopen (dat tot voor kort het alleenrecht had op Marvel-films als Deadpool, X-Men en Spider-Man), bestaat er een kans dat de X-Men samenkomen met al die andere helden. Het zou de ultieme natte droom zijn van elke comicliefhebber. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234