Zaterdag 19/10/2019

interview

Stijn Van de Voorde: "Gebakken lucht verkopen is een kunst op zich"

Stijn Van de Voorde: "Misschien word ik als persoon wel een gimmick, maar het voordeel is dat ik makkelijk te negeren ben." Beeld Stefaan Temmerman

"Fabre? Dat is toch vaak crap waaraan een draai wordt gegeven?" Studio Brussel-presentator Stijn Van de Voorde wil u met zijn spreekbeurt Prachtig in zijn genre warm maken voor hedendaagse kunst. Hoe? Door de onzin ervan bloot te leggen.

Stijn Van de Voorde is van het type dat op vakantie gaat in functie van de musea die hij kan bezoeken, en die het warm krijgt als affiches van exposities de straten opfleuren. "Dan heb ik het gevoel dat er iets gebeurt."

Over zijn wedervaren in de wondere wereld van de hedendaagse conceptuele kunsten bracht hij tot voor kort wekelijks verslag uit in deze kolommen. Met datzelfde idee en onder de naam Prachtig in zijn genre schuimt hij vanaf volgende week culturele centra af. "Ik praat graag over kunstwerken waarvan mensen zeggen: dit kan ik ook. Ja, klopt. Maar je hebt het niet gedaan. Die kunstenaar wel, en hij is er bovendien huge mee geworden."

Ik moest lachen met je column over de berg sinaasappelen van Roelof Louw in Tate Britain.

Stijn Van de Voorde: "Ik ben zelf gaan kijken in Londen. Het concept is: je mag uit de berg een sinaasappel nemen en die opeten. De lastigste vrucht om te eten want je vingers stinken en het sap loopt eruit. Mensen vinden dat spectaculair; ze hebben het gevoel dat ze iets hebben meegemaakt, terwijl ze gewoon een sinaasappel hebben gegeten. Dat zegt meer over musea dan over het kunstwerk. Zo verzin ik er twintig op een dag."

"Maar wat mij interesseert is: hoe wordt zo'n berg sinaasappelen buiten alle proportie opgeblazen tot mensen er miljoenen voor neertellen? Want het gaat ook over geld. Kunstenaars gaan dat nooit toegeven, maar naast uitingen van creativiteit en allerlei gevoelens is geld ook een factor. Zelfs bij de meest geloofwaardige muzikanten die ik heb mogen ontmoeten, voel je: geld is een barometer van succes. Ik vind dat er op die manier niet echt over kunst wordt gepraat, maar dat maakt het verhaal af. De waarde van een schilderij maakt het vaak legendarisch, niet de pure schoonheid."

Roelof Louw, Soul City (Pyramid of Oranges), in Tate Britain. Beeld Photoshot

"Mij stoort het dat er vaak een kenner wordt bijgehaald die er iets van maakt dat het niet altijd is. Ik vind het tof om wat info te krijgen bij een kunstwerk, maar ik hoef niet in elk werk de druk van de grootstad of de rol van de vrouw in de maatschappij aangeklaagd te zien. Dat is me te gemakkelijk. Geef mij twee voorwerpen, ik zet die naast elkaar, desnoods spuit ik er nog een bus ketchup op leeg, en ik vertel je ook een verhaal waarbij de maatschappij op een poëtische manier wordt bekritiseerd."

Er wordt te veel kak aan gehangen?

"Ja, en dat hoeft niet. Ik krijg vaak angstige reacties uit de kunstwereld: je bent er toch niet mee aan het lachen? Dat vind ik vervelend. Soms lach ik er mee, ja. Maar kunstenaars lachen er ook vaak mee. The Beatles wisten heel goed dat de tekst van 'I Am the Walrus' ernstig geanalyseerd zou worden, terwijl ze die gewoon op een avond met hun zatte botten hebben geschreven. Een 'fuck you' aan iedereen die het te serieus neemt. Dat vind ik wel cool: we gaan hier eens iets maken en zien voor hoeveel geld we het kunnen verkopen en in welk museum het terechtkomt."

Geef eens een voorbeeld.

"Earth Room in New York, dat is een loft van 300 vierkante meter in Soho, de duurste plek van de stad. Die loft is al veertig jaar gevuld met een halve meter zand. Je kunt er aanbellen en in de lift stappen en even gaan kijken. Waarom? Er is geen echte reden voor. Of de Oil Room van Richard Wilson, een vaste installatie in de Londense Saatchi Gallery. Daar hebben ze een witte ruimte volgespoten met olie omdat je dan een mooie weerspiegeling krijgt. Dat concept is bovendien voor veel geld verkocht, dus je hebt ook een Oil Room in pakweg Tokio. En ja, dat is mooi. Maar om daarvoor een perfecte, peperdure ruimte vol olie te gieten? Dat zoiets pakt, dat vind ik spectaculair. Misschien zelfs wat ontroerend."

Richard Wilson, 20:50, Saatchi Gallery Londen. Beeld Richard Wilson20:501987Used sump oil, steelDimensions variable©Richard Wilson, 2016Image courtesy of the Saatchi Gallery, London

Waarom pakt zoiets?

"Ik kan het niet verklaren. Soms omdat het kwaliteit is. Bij nieuwe kunstenaars gaat het er niet om of iets mooi is of niet, maar welke collectioneur al iets heeft gekocht. En het helpt als je een grote naam bent. Een Gerhard Richter droeg genoeg geschiedenis met zich mee om plots heel minimalistisch te gaan schilderen. Als hij dan plots een gewoon grijs vlak schildert, geloven mensen dat ze toch iets prachtigs zien."

"Jan Fabre geraakt ook vaak weg met dingen die nergens op slaan of die doen denken aan Jackass. Hij kan blijkbaar niet slapen 's nachts en schildert dan maar iets met zijn eigen sperma dat dan voor gigantische bedragen wordt verkocht. Laten we daar niet flauw over doen: dat is vaak een hoop crap waar een draai wordt aan gegeven en een artistiek verantwoorde naam op plakt. En hij kan dat dankzij een paar werken die echt goed en spectaculair zijn."

"Zeker bij de performance-art zie je onwaarschijnlijke taferelen. Ik maak mij daar nooit kwaad om, want die onzin is interessant. Maar je moet wel eerlijk durven zijn, en je hoeft niet alles goed te vinden. Je mag kritisch zijn, dat zijn kunstenaars zelf ook."

Gebakken lucht wordt overal verhandeld.

"Natuurlijk. Zoals mensen die zichzelf influencers op sociale media noemen. Of managers van wie je je afvraagt wat die eigenlijk heel de dag doen. Ik erger mij daar helemaal niet aan, tenzij ze door anderen als belangrijk worden omschreven. Lucht verkopen is een kunst op zich."

"Maar als het in een museum terechtkomt, dan valt het op. Carl Andre is een Amerikaan die 120 stenen in twee rijen legt. En het kost een museum een miljoen om die installatie te mogen tonen. Dat is op zich zever, maar het is wel cool als je die zever in een museum krijgt en mensen betalen om daar minutenlang naar te kijken. Dat vind ik fantastisch. Ik heb die stenen gezien in Lissabon. De kunst zit niet in de stenen, maar wel in de mensen die er foto's van namen."

Stijn Van de Beeld Stefaan Temmerman

"Het is ook altijd goed om een kind mee te nemen. Die zijn eerlijker, durven vragen te stellen en hun bullshitdetector is anders ingesteld."

Als het over kunst gaat, durven mensen niet snel toegeven dat ze het niet begrijpen.

"De kleren van de keizer, ja. Je hebt de kunstwereld ook zo makkelijk liggen. Pierre Brassau was zo'n naam rond wie in de jaren 60 een buzz hing. De ene vond dat hij schilderde met de precisie van een balletdanser, de ander vond dat het leek op een schilderij van een aap. Pierre was ook een aap, een vierjarige chimpansee die wat verf op een doek had geknald. Het is een flauw trucje maar ik gebruik het ook in mijn voorstellingen: vier schilderijen die voor een miljoen zijn verkocht, en eentje van mijn dochter. Na vier try-outs heeft nog niemand dat van mijn dochter er uitgehaald."

Wil je de kunstwereld te kijk zetten?

"Dat is echt niet mijn bedoeling. Ik hou oprecht van kunst. Naast de vreemde toestanden zijn er ook een hoop dingen die ik ook gewoon echt heel schoon vind."

"Ik zal nooit zomaar zeggen dat iets belachelijk is, maar ik wil wel weten wat het verhaal achter het kunstwerk is. Bovendien, bepaalde kunstenaars hebben mij niet nodig om zichzelf belachelijk te maken. Daar hebben ze hun eigen werken voor."

Maar je toon maakt het moeilijk om in te schatten of je het meent of niet.

"Dat is precies wat ik wil. Als iemand pissig is omdat ik 120 stenen onzin vind, dan denk ik: nu ben jij ermee aan het lachen. Want als je eerlijk bent, is dat onverdedigbaar. En alles wat er dan over gezegd kan worden is ofwel vermoeiend, ofwel geestig. Ik kies dan voor geestig."

"Kunstcritici zijn heel interessante mensen, maar het is een grote misvatting dat we hen serieus moeten nemen. Met dure woorden en mooie zinsconstructies zeggen ze even dwaze dingen als mensen die dt-fouten maken op een internetforum."

"Ik wil niet beweren dat er geen verschil is tussen een kunstenaar en een niet-kunstenaar. Een echte kunstenaar is in staat om visueel en artistiek schone dingen te maken. En ik begrijp dat je als kenner evolueert, je kunt het hen niet kwalijk nemen dat ze toegankelijke kunst ontgroeien. Maar ik stoor mij geweldig aan dat toontje. Ze praten alles kapot. Laat het ook eens vrolijk en tof zijn, dat is niet oppervlakkig. Het is net de kunst om iets te laten zijn wat het is."

Wat is voor jou goede kunst?

"Iets dat kwalitatief sterk is en toch een breed publiek bereikt, dat vind ik de grootste kunst. Zoals The Beatles. Want er is niets zo makkelijk als iets ingewikkeld maken voor een kleine niche."

En in de beeldende kunst?

"Julian Opie vind ik goed, die maakt landschappen met een paar lijnen die hij dan helemaal opvult. Zeer simpel, maar wel cool. En onbetaalbaar. Hij heeft ook die hoes van de best of van Blur gemaakt. Of Gavin Turk, omdat ik vaak om hem moet lachen. Dat is die gast die als afstudeerproject een lege kamer toonde met een bordje 'Gavin Turk worked here 1989-1991'. Daarmee heeft hij wel last gehad, ze hebben hem er niet doorgelaten op de academie terwijl hij nu in de galerie van Damien Hirst zit. Wat hij doet, is eigenlijk punk, maar wel goed gemaakt."

En de eeuwig gecontesteerde Hirst?

"De boekhouder van de kunstwereld. Goed gedaan, maar ook niet meer dan dat. Ik vind hem wel cool. Ik ben opgegroeid met de britpop van de jaren 90, en daar hoort hij ook bij. Van Jef Koons ben ik niet de grootste fan, maar die lacht er ook mee. Zijn trucje is wat mij betreft al een tijdje op."

Een kunstenaar als Sam Dillemans gaat van dat soort types over zijn nek.

"Dat snap ik. Het is een totaal andere wereld. Je kunt evengoed aan een hiphopper vragen wat die vindt van de laatste plaat van een of andere punkrockband. Misschien vindt die het tof, maar evengoed begrijpt hij er niets van. Maar als liefhebber interesseert het mij hoe die boekhouder het voor elkaar krijgt om een haai voor veel geld te verkopen."

Wat met het argument dat goede kunst je moet raken?

"Dat klopt. Maar als ik er mee moeten lachen of het een hoop crap vind, dan raakt het mij ook. Maar dan op een andere manier. Je hoort soms verhalen over mensen die voor een Rothko staan en dat rood is dan zo rood, of dat blauw zo blauw dat ze er vochtige ogen van krijgen. Dan gaat er bij mij een alarm af."

Misschien ben je een beetje koud?

"Maar nee, totaal niet. Er zijn weinig mensen die zo onder de indruk kunnen zijn van iets als ik. Maar ik ga daar geen show rond verkopen, want dat vind ik aanstellerij. En het zal wel allemaal oprecht zijn, maar zo zit ik niet in elkaar."

"Begin dit jaar mocht ik mijn project Pop=Art(60 jaar popgeschiedenis in songquotes en beelden, LB) tonen in museum M. Tegelijk liep daar een tentoonstelling van Sarah Morris met schilderijen op de muur. Dat zijn dan gewoon Leuvense schilders die iets moeten naschilderen in die bepaalde kleur, maar goed. Als je daar doorloopt, is dat wel tof om eens te zien, maar niet meer dan dat. Tof."

Tof is zo'n dodelijk woord voor een kunstenaar.

"Maar dat denk ik wel vaak: is dit werk het wel waard om hier te hangen?"

Jij mocht ook in een museum exposeren met songquotes...

"En waarom niet? Piero Manzoni haalde het MoMA met potjes kak van 200.000 pond het stuk. Loek Grootjans wilde het coolste beeldhouwwerk maken van de 21ste eeuw, maar besefte dat het niet goed genoeg was en bracht het dan maar naar een industriële hoogoven. Het hoopje as was te zien in het S.M.A.K. Die man lacht de ballen uit zijn broek. En ik vind het een goede grap. Maar als dat in een museum kan, waarom dan niet Pop=Art? Dat is een grappig gadget, maar niet meer dan dat."

Het is maar een kwestie van tijd voor je geen enkel museum nog binnen mag.

"Ik denk net dat ik mensen goesting kan geven om vaker naar hedendaagse kunst te gaan kijken. Maar dan op mijn manier. Het is zo voos dat het weer cool is. En als zo'n kunstenaar daar miljoenen mee verdient, des te beter. Mensen zijn snel tegen dingen en ik moet erom lachen. Maar niet uit pretentie."

Je maakte Pop=Art, verzamelde in het boek Listomania allerlei feiten en verhalen uit de popgeschiedenis en toerde vorig jaar met Spijtig van de bomen, over rare boeken. Kruip je elke avond op je spreekwoordelijke zolder om weetjes te sprokkelen?

"Als ik iets zie dat ik de max vind, dan wil ik weten of er meer is. Vaak zijn dat dingen die er wat over zijn, maar ook heel cool. Dan wil ik het verhaal kennen en er mijn eigen draai aan geven. Mensen zeggen vaak dat kunst hen niet interesseert, maar dat is omdat ze er niets van kennen of alleen die saaie mens zien die woorden gebruikt die hij zelf niet begrijpt."

Op de redactie hebben we gewed dat je bent opgegroeid bij leerkrachten of zelf nog voor de klas hebt gestaan. Het blijkt beide te zijn.

"Erg hè. (lacht) Ik vind het de max om constant nieuwe dingen te ontdekken. En dan is het fantastisch dat er zoiets bestaat als hedendaagse kunst, waar het aanbod eindeloos is."

Maar je legt het ook graag uit.

"Omdat er niet veel dingen zijn waar ik echt goed in ben. Een goede presentator zal ik nooit zijn, maar geef mij een krantenartikel en ik kan er binnen de minuut mijn ding van maken. Als reporter of sidekick kan ik het verschil maken. Dat is een nogal vage jobomschrijving, maar dat talent probeer ik dus uit te buiten."

Maar in je voorstelling ben je toch geen sidekick?

"In mijn hoofd zijn dit verschillende sidekickjobs achter elkaar geplakt."

Je houdt nogal aan een ironische toon. Niet bang dat dat een gimmick wordt?

"Nee, want dat is de manier waarop ik alles doe. Misschien word ik als persoon wel een gimmick, maar het voordeel is dat ik makkelijk te negeren ben. Ik piek af en toe vanuit de schaduw. Dat ligt mij best. Ik zit niet te wachten op een eigen programma. Voor de radio kan ik toffe dingen doen, de stukjes voor Zeno zijn voor mij pure ontspanning en af en toe mag ik op tv iets komen uitleggen."

Stijn Van de Voorde. Beeld Stefaan Temmerman

Dat maakt je eerder atypisch in de media.

"Ik heb al veel programma's bedacht voor andere mensen. Een tijd geleden heb ik nog eens zes afleveringen gemaakt over The Beatles. Dat wil ik dan wel zelf doen, want ik weet er meer over dan anderen en daar kan ik het verschil maken. Maar goed presenteren is een vak apart. Veel presentatoren zijn trouwens niet in staat om een deftig concept te bedenken, dus ik maak mij geen zorgen."

Het is geen geheim dat er in de mediawereld langs alle kanten aan je mouw getrokken wordt. Dus de obligate vraag is: hoelang trek je het nog bij de jongerenzender Studio Brussel?

"Soms twijfel ik wel. Mar ik krijg hier een gigantische vrijheid om te doen wat ik wil. Ik heb net een reeks gemaakt over 40 jaar punk, ik ben daarvoor naar Londen en New York gereisd. Zoiets geef je niet snel op. Dus zolang het klopt en ik me niet hipper moet voordoen dan ik ben, is het goed. En misschien kan ik die andere dingen op het juiste moment nog doen."

Tot slot: heb je net iets verteld wat niet waar is?

"Met Otto-Jan Ham had ik de gewoonte om in elk interview een leugen te vertellen, maar dat is voorbij. Ik neem dit best serieus. Het is de enige manier waarop ik iets met kunst kan doen, want op radio of tv krijg ik het niet kwijt. En ik ben er content mee, mijn spreekbeurt over de absurditeit en genialiteit van rare, opvallende hedendaagse kunst."

Prachtig in zijn genre, première op 10/11 in de Arenbergschouwburg, Antwerpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234