Woensdag 13/11/2019

Nerdcultuur

Star Wars & Marvel: nerdvoer wordt mainstream

Darth Vader op Disneys kerstparade in Florida. Beeld ©Getty Images

Ooit werden ze louter door een kleine parochie van nerds gesmaakt, na de overname door Disney heeft het grote publiek ze ontdekt. Marvel en Star Wars, of hoe een nerdcultuur uit de jaren 80 plots een miljardenbusiness werd.

Die gewelddadige clash aan het einde van de film Iron Man (2008) tussen het titelpersonage (Robert Downey Jr.) en Obadiah Stane (Jeff Bridges), de CEO van het defensiebedrijf dat Iron mans menselijke alter ego Tony Stark heeft overgeërfd? Het was oud nieuws voor wie de Marvel-strips las waarop de film was gebaseerd. Hetzelfde gevecht vond meer dan twintig jaar eerder al op papier plaats, in een aflevering van de maandelijkse Iron Man-strip die Marvel in 1985 in de winkelrekken bracht. Hetzelfde voor de kleine oorlog die de Avengers-superheldenploeg vorig jaar voerde tegen superrobot Ultron: dat gebeurde in de strips al in de jaren 70.

De strips werden door een behoorlijk klein publiek gelezen. Een gemiddelde strip uit de populaire Iron Man-, Avengers- en Spider-Man-reeksen verkocht in de jaren 80 en 90 wereldwijd slechts een paar honderdduizend exemplaren (vandaag gezakt naar enkele tienduizenden). Gek dat het vandaag ongeveer dezelfde verhalen zijn die een veel breder cinema- en thuisvideopubliek aanspreken. Avengers: Age of Ultron, de recentste film uit het Marvel-universum, bracht wereldwijd 1,3 miljard euro in het laatje uit zijn bioscooplancering alleen.

Megaconcern Disney, dat Marvel in 2009 overnam voor net geen 4 miljard euro, ontdekte dat de principes waarop de Marvel-strips draaien ook werken in de bioscoop. Voor een stuk komt dat natuurlijk door de opmerkelijke groei aan speciale effecten de afgelopen twee decennia. Maar opmerkelijk is ook dat de verhalende trucs die van de films een succes maken evengoed al opgingen voor de strips: de raamvertelling die door verschillende losstaande verhalen wordt geregen, en het feit dat de ene held vaak een rolletje speelt in de film van de andere.

Wat voor Marvel geldt, geldt ook, zij het in iets mindere mate, voor Star Wars, die andere entertainmentfranchise die Disney drie jaar geleden voor hetzelfde astronomische bedrag van bijna 4 miljard euro overnam van eigenaar George Lucas, en waaruit deze maand de eerste nieuwe filmepisode in tien jaar tijd in de cinemazalen komt. Star Wars was ook in de jaren 70 en 80 een grote commerciële franchise, maar het aantal kijkers die effectief fan werden van de reeks bleef evengoed klein. De hele manier waarop Star Wars: The Force Awakens werd gemaakt en op de markt werd gezet, lijkt ook erop gericht om precies dié geek-cultuur terug aan te halen.

De vibe van de originele Star Wars-trilogie, die tussen 1977 en 1983 in de cinemazalen liep, moest terug. "Zoals zovelen onder jullie blies Star Wars me omver toen ik hem als elfjarige in de bioscoop zag", zei J.J. Abrams, de regisseur van The Force Awakens, enkele maanden geleden. "De film transporteerde me naar een wereld die we nu weer op het scherm willen brengen."

Dat dat nostalgie-effect werkt, bewijzen de massale voorbestellingen van bioscooptickets voor The Force Awakens. Maar de grote publieke belangstelling heeft, net als bij de Marvel-films, nog een veel ruimere voedingsbodem: het zit in de verhalen die in beide entertainmentfranchises worden verteld, een soort moderne mythes en sagen, die nu vandaag eindelijk een vehikel hebben gevonden om te resoneren bij dat bredere cinemapubliek. "De Star Wars-films waren westerns en sprookjes tegelijk", zegt Abrams. "De films hadden een hart, er zat hoop in. Ook al gingen ze over een wereld die verweerd en gebruikt aanvoelde. Een wereld van underdogs."

Mens van vlees en bloed

En wellicht speelt ook het menselijke appeal van de personages een rol. Niet voor niets is Han Solo (Harrison Ford) een van de populairste personages uit de Star Wars-films: de roekeloze rebel heeft meer weg van een gewoon mens als u en ik dan de monastische Jedi-ridders.

Hetzelfde geldt voor de verhalen van Marvel, zowel op papier als in de bioscoop: er zit altijd een mens van vlees en bloed in het spandex. "De Marvel-helden werden populair dankzij de opkomst van de jeugdcultuur in de generatie die tijdens of na Wereldoorlog II was geboren", zegt Rosemann. "Jongeren uit de jaren 60 wilden andere helden dan die van hun ouders. Hun helden mochten, achter de coulissen van de epische strijd die ze uitvochten, ook gewone persoonlijke sores hebben, net zoals u en ik."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234