Zondag 19/09/2021

BoekrecensieBoeken

Stadsmus verdwaalt volledig in de sluipwegen van het sociaal verkeer in Jutland ★★★★☆

In 'Meter per seconde' van Stine Pilgaard voelt het alter ego van de schrijfster, een jonge moeder, zich gevangen in een kooi van wind en kind'. Beeld Getty Images/Westend61
In 'Meter per seconde' van Stine Pilgaard voelt het alter ego van de schrijfster, een jonge moeder, zich gevangen in een kooi van wind en kind'.Beeld Getty Images/Westend61

In het mild satirische Meter per seconde zorgt de Deense Stine Pilgaard voor vermaak met diepgang. Een jonge Deense moeder vindt haar draai niet op West-Jutland, waar de omgangsvormen uitblinken in ondoorgrondelijkheid.

Het is een trend waar je niet naast kunt kijken in uitgeversland. Boeken over een vrouwelijke stadsmus die (al dan niet met haar gezin) neerstrijkt (of wandelt) in een haar wezensvreemd natuurgebied, afgelegen ­eiland of provincie. De integratie loopt natuurlijk stroef en geeft aanleiding tot talloze varianten van sociaal ongerief en pijnlijke misverstanden. Ze lijkt voorgoed haar ongeluk ingelopen, tot er dan toch een wending komt. Denk maar aan Tamsin Calidas die ophef maakte met Ik ben een eiland en zich – tot zekere scha en schande – terugtrok op een eiland op de Schotse Hebriden. En ook Amy Liptrot, Raynor Winn, Lisa Woollett en in zekere zin Tabitha Lasley passen in dat straatje.

Combineer dat vervolgens met een ander opvallend verschijnsel: de grootscheepse ontdekking van frisse vrouwelijke stemmen uit de hedendaagse Scandinavische literatuur, met namen als Laura Lindstedt, Lina Wolff of Johanna Frid. En je komt uit bij Stine Pilgaard (°1984). Wie, zegt u?

Haar naam doet wellicht nauwelijks een belletje rinkelen. Maar daar kan snel verandering in komen. Voor het eerst is een boek van Pilgaard in het Nederlands vertaald. Terecht, want de in Aarhus geboren schrijfster behoort tot de talentrijkste van Denemarken. Ze boekte monstersuccessen met onder meer haar debuut Min mor siger (‘Mijn moeder zegt’, over een ongelukkig liefdesleven). Veel kans trouwens dat u haar boeken binnenkort als Netflix-serie verorbert, want er wordt stevig gebikkeld over de filmrechten.

En jawel. Nu schreef Pilgaard met het ronduit hilarische Meter per seconde op haar beurt een autobiografisch boek over een jonge moeder die met haar hele hebben en houden naar een afgelegen oord verhuist: het schijnbaar schattige stadje Velling in West-Jutland. Die switch is geen onverdeeld succes. Haar bedaarde maar begeerde vriend is er zojuist leraar geworden aan de plaatselijke volkshogeschool: ‘Hij wint de gouden pik omdat hij de lekkerste leraar is op school.’

Maar de confrontatie met de softe zielen die gretig aan boomknuffelen doen, koorsamenzang beoefenen én zich uitputten in ecologisch idealisme, vult algauw vaten van ergernis. Pilgaard laat haar alter ego met een loom, sarcastisch oog de gebeurtenissen becommentariëren. De inboorlingen praten in kort afgebeten zinnetjes en zijn niet van plan haar tegemoet te komen. Tot ze volkomen verdwaalt in de sluipwegen van het sociale verkeer. Ze wordt betutteld door opvangmoeder Maj-Britt, alsof ‘ik een hulpeloze en wat trage asielzoeker ben die ze moet helpen integreren in de Deense samenleving’.

Algauw heeft ze het gevoel dat ze vastzit: ‘Ik voel me gevangen in een kooi van kind en wind’, deelt ze haar laconieke vriend mee.

Zelfhulprubriek

Geen bijster origineel thema, zult u brommen. Maar Pilgaard is niet voor één gat te vangen. Ze laat haar ‘instinctief zwartgallige’ hoofdpersonage vrolijk én met veel zelfinzicht spartelen. Ze onderneemt dramatische pogingen om een rijbewijs te halen, in een verschroeiend tempo instructeurs tot wanhoop drijvend. Telkens weer verzeilt ze in situaties waar ze geen schik in heeft, tot ze zelfs op een rodeo­stier belandt met die andere jonge moeder Krisse.

Haar uitlaatklep is haar cultus voor tv-documentairemaker Anders Agger. Stiekem hoopt ze zijn sociale trucjes te stelen. En via de schooldirectrice krijgt ze een zelfhulprubriek aangeboden als ‘Vraagbaak’ in de plaatselijke krant. Dat Meter per seconde regelmatig doorkruist wordt door die lezersvragen én antwoorden, is trouwens te veel van het goede, net als Pilgaards parodieën op de hogeschoolliederen.

Snedige diagnose

Je krijgt langzaam medelijden met dit worstelende, maar o zo schrander observerende hoofdpersonage. Toch wordt dit boek zelden zwaartillend én debiteert Pilgaard op elke pagina wel een als grap verpakte levenswijsheid.

Meter per seconde is een snedige diagnose van zowel Scandinavische moderne gezinswrevel als van doorgeslagen idealisme én sociale vervreemding. ‘Gemeenschap is een omgangsvorm waarvoor je alleen goed functionerende geslachtsdelen nodig hebt, een goed gesprek daarentegen vraagt om vindingrijkheid en intimiteit.’ Want altijd weer is er die dreiging om te eindigen ‘als een kattenvrouwtje zonder katten’.

Stine Pilgaard, Meter per seconde, uitgeverij Oevers, 270 p., 20 euro. Vertaling Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven. Beeld rv
Stine Pilgaard, Meter per seconde, uitgeverij Oevers, 270 p., 20 euro. Vertaling Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven.Beeld rv

Geen bijster origineel thema, zult u brommen. Maar Pilgaard is niet voor een gat te vangen

Je weg niet vinden in West-Jutland, daar weet Stine Pilgaard alles van.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234