Donderdag 17/10/2019

interview

Soulwax: 'Niets is fake in deze film'

Beeld Filmstill Belgica

Een film over broederliefde, opwindende muziek en het Gentse nachtleven? De brug tussen Belgica en de broers Dewaele is snel gelegd. Hun soundtrack voor die film, waarin ze een halve eeuw popgeschiedenis bundelen, is een ware krachttoer geworden.

"Ridiculous and awesome as fuck."

Die zin stond onlangs op de Facebook-pagina van 2ManyDJs. Het was de nuchtere conclusie van een fan, toen iemand anders zich had afgevraagd waarom de naam Soulwax prijkt op de hoes van de Belgica-soundtrack, hoewel geen enkele song door hen geclaimd wordt. Die verwarring is begrijpelijk: in de gelijknamige film passeren een tiental gloednieuwe groepen de revue. Maar achter de schermen trokken de broers Dewaele aan alle touwtjes. Elk streepje muziek in Belgica werd geschreven, geproducet of gemixt door de twee Gentse broers. En voor we het vergeten: ze werden live uitgevoerd op de set om de film zo authentiek mogelijk te laten overkomen.

Absurd maar fuckin' fantastisch, inderdaad. Die beschrijving vormt ook zowat de rode draad doorheen de carrière van Stephen en David Dewaele, al willen ze die term liever niet horen. Tijdens het interview zal Stephen zelfs smalend naar zijn broer kijken wanneer die het woord 'carrière' per ongeluk in de mond neemt. Waarop ook zijn jongere broer kijkt alsof hij een vieze smaak proeft. Dat een-tweetje in zelfspot getuigt niet eens van valse bescheidenheid. De twee broers trekken zich gewoon geen moer aan van materieel succes.

Dat verklaart mee waarom ze de voorbije jaren nooit de gemakkelijkste weg kozen. Ze verhieven mash-ups tot kunst met een ontzagwekkende 114 samples op As Heard on Radio Soulwax pt. 2 (2002): een nachtmerrie voor het legal team van hun platenfirma. Met Nite Versions (2005) hertekenden ze hun eigen songs dan weer zo drastisch en onconventioneel dat die overal ter wereld op de dansvloer tot hun recht kwamen. En met de Radio Soulwax, een app die functioneert als digitaal radiostation met visuals, lieten ze platenhoezen in een spitsvondige muzikale montage tot leven komen.

Indrukwekkender kan niet, dacht u? Mis poes! Samen met James Murphy van LCD Soundsystem ontwierpen ze recent het meest impressionante mobiele soundsystem op aarde: Despacio zou de ultieme clubervaring moeten garanderen. Het enige manco: het geluidssysteem is peperduur en eigenlijk te zwaar om écht mobiel te zijn.

Overheerst nooit het gezond verstand om zo'n grensverleggend, maar energievretend en verlieslatend idee te laten varen? "Meestal te laat", grinniken beiden. Het doet wat denken aan het jolige nihilisme dat ook de broers-cafébazen in Belgica aan de dag leggen. Al heeft het verhaal van Soulwax en 2ManyDJs gelukkig nooit zo'n donkere wending genomen als in de film. Het is overigens niet de eerste keer dat beide broers met regisseur Felix Van Groeningen in zee gingen. "Maar de soundtrack die we samenstelden voor Steve + Sky (2004) was eerder een vriendendienst", zegt Stephen. "Of het was toch veel minder slopend dan dit project."

'Een logistieke nachtmerrie', noemden jullie de opnames ergens.

David: "In alles wat we doen, zoeken we het extreme op. 'Ja' is dan ook nooit 'een beetje ja' bij ons. (lacht) Toen Felix vroeg of we de soundtrack wilden maken bij een muzikale film met liveoptredens, dj-sets en een echte score, wisten we al snel dat we alle touwtjes zelf in handen wilden houden. Al was het maar om er een duidelijke muzikale lijn en eenheid in te kunnen bewaren."

Stephen: "Bovendien wilden we niet afwijken van ons idee dat een groep die live speelt in de film, ook écht live moest klinken. Ik haat filmscènes die het nachtleven tonen, maar geen spatje geloofwaardigheid hebben omdat er geplaybackt wordt. Alles wat je ziet in deze film is echt: zelfs als er gefeest wordt, is dat niet eens geacteerd. "

Eén livescène met White Virgins is net zo hectisch gemonteerd als jullie documentaire Part of the Weekend Never Dies, waardoor de opwinding van het nachtleven tot diep in je botten dringt, zelfs in de bioscoopzetel. Ik weet dat jullie indertijd waanzinnig lang sleutelden aan die muziekfilm over Nite Versions, om het gevoel juist te krijgen. Vonden jullie elkaar in zo'n perfectionisme?

Stephen: "Eigenlijk wel. Wij kunnen bijvoorbeeld twee maanden lang intensief aan een plaat werken en daarna beslissen om alles weg te gooien. Felix heeft een soortgelijke aanpak met film. Geen van ons drie is bang om risico's te nemen, en tijdens de opnames pushten we elkaar zelfs voortdurend om nóg wat verder te gaan. Tot grote ergernis van iedereen die het geluid deed, de crew die de camions moest laden of de mensen die de productie voor hun rekening namen. Daar héb je ze weer, zag je hen soms fronsen wanneer we op de laatste knip een nieuw idee aandroegen.

"Maar uiteindelijk was iedereen wel mee met het verhaal. We deden ook niets om onszelf hopeloos interessant te maken. Vooraf hadden we aan Felix duidelijk gemaakt: één, we zijn vrienden. Twee, alles staat in functie van de film. Geen enkel muzikaal ego mocht in de weg staan van het verhaal. Maar ik kan me voorstellen dat de mensen van de productie ons op sommige dagen écht geen wijze gasten vonden." (lacht)

David en Stephen Dewaele achter de draaitafel. Beeld Concertphotographers.be

Jullie aanpak voor Belgica is du jamais vu. Daar zal vast wel een reden voor zijn.

Stephen: "Zelfs James (Murphy van LCD Soundsystem, gva) hield het niet voor mogelijk wat wij deden. Hij schreef al een paar filmscores voor Noah Baumbach ('While We Were Young' en 'Greenberg', gva) en weet dus hoeveel tijd daar gewoonlijk in kruipt. 'Zijn jullie nu nog áltijd bezig met die film?', vroeg hij zich voortdurend verwonderd af. Als zelfs de kerel met wie we Despacio hebben bedacht, gelooft dat we gek zijn geworden, moet je jezelf misschien vragen beginnen stellen. (lacht)

"We waren ons er alledrie al snel van bewust dat we met iets bezig waren dat we misschien nooit meer zouden kunnen herhalen - als we dat natuurlijk al zouden willen. Het was ook uniek dat we tijdens de opnames konden experimenteren. Dat moest ook wel: het was noodzakelijk dat we ruimte creëerden met de soundtrack. Het is een vrij claustrofobische film, die zich goeddeels afspeelt in een kleine ruimte: het café. Je kruipt bovendien echt in het hoofd van de personages, zowel bij de opwinding die ze voelen tijdens hun drugsgebruik of seks, maar ook wanneer de neergang ingezet wordt. Felix wilde altijd dat de muziek een personage werd, om te vermijden dat het een typische muziekfilm werd."

De film beslaat een tijdsspanne van enkele jaren, maar door de soundtrack lijken decennia te verstrijken: van disco over hardcore punk tot krauttechno passeren in de scènes.

David: "Felix wilde zijn film niet in de tijd definiëren. Door fictie en realiteit te laten overlappen, gaf hij ons die muzikale vrijheid om los van een bepaald tijdvak te klinken. Om die reden hoor je ook amper bestaande songs. Die zouden de film te veel vastpinnen. De enige drie bestaande songs in Belgica zijn 'J'aime regarder les filles', 'Kernkraft 400' en 'Plastic Dreams', omdat die in onze oren tijdloos klinken."

Stephen: "We hebben er verder nochtans niet zo veel over nagedacht, hoor. Ook al omdat er geen tijd was om heel doordacht te werk te gaan. Felix heeft enorm lang aan zijn scenario gewerkt. Daardoor moesten wij in vijf weken tijd nog zeven nummers schrijven, repeteren en inspelen. Waanzin, eigenlijk."

Sommige groepen klinken nochtans subtiel gestileerd. In The Shitz hoor en zie je bijvoorbeeld een mix van Gentse groepen als Soapstone en Soulwax. Was dat heel bewust?

Stephen: "In het personage van Davy Coppens zien wij Tom of Steph Derie niet. Ik dacht eerder aan de Aldi-versie van Danny Mommens. (lacht) Verder klopt het wel wat je zegt: over The Shitz is nagedacht. Die song werd specifiek geschreven om de kijker het gevoel te geven dat die onhippe bruine kroeg in Gent best wel eens iets cools zou kunnen worden. Dat nummer moest het startschot geven voor de opgang van de Belgica.

"Maar elders gaf Felix ons een vrijgeleide. Wat hilarische resultaten gaf op de set: de mensen van de productie vroegen ons bijvoorbeeld waarom we in godsnaam een naakte vent met een piano moesten hebben in een van de scènes. (lacht) Maar zulke acts heb ik effectief ooit zien passeren in de Charlatan. Die naakte vent was dus van het grootste belang!"

Ik moest tijdens de soundtrack verrassend genoeg zelden aan jullie denken. Alleen White Virgins draagt het nadrukkelijke signatuur van Nite Versions.

Stephen: "Dat is het schoonste compliment dat we kunnen krijgen. We probeerden heel erg bewust om niet als onszelf te klinken. Maar er is een duidelijke reden waarom White Virgins zo klinkt. 'Turn off the Lights' is een song die we een paar jaar geleden in Japan en Zuid-Korea zelf speelden met Soulwax Nite Versions. Die song werd toen speciaal voor die tournee geschreven.

"Felix vertelde ons op een dag dat hij nog een nummer nodig had, om het openingsfeest op gang te trekken. Joris en Gerald Claes (van de Charlatan, gva) kennende, geloofden wij dat ze Eddy Wally of een fanfare zouden kiezen. In de film gaat die fanfare op een bepaald ogenblik over in pompende dance. De vraag was: hoe maak je visueel de overgang? Door het licht uit te knippen. Daarop dachten wij gelijk terug aan die song. De naam White Virgins danken we dan weer aan een Franse productieassistente die de naam Nite Versions verkeerd las als Witte Maagden, omdat de meisjes op het podium in het wit gekleed waren. Beter hadden wij het nooit kunnen bedenken!"

Zowat de hele Gentse uitgaansscene tekent present in Belgica. Behalve jullie. Al durf ik te zweren dat de manchetten die je in één scène boven de draaitafel ziet dansen, die van jullie zijn.

David: (lacht) "Alleen onze mouwen kregen een gastrol. En eigenlijk was het niet eens de bedoeling dat die überhaupt te zien waren. Felix heeft ons erin geluisd: hij wilde een feestje filmen, maar daarvoor had hij muziek nodig. Dus vroeg hij of wij niet wilden komen draaien. In de eerste montage had hij ongevraagd ook onze gezichten binnengesmokkeld, maar dat zagen we echt niet zitten."

Stephen: "Heel veel mensen die iets met het verhaal te maken hebben, verschijnen wél in de film: Joris en Gerald Claes van de Charlatan zitten er behoorlijk vaak in. Dat soort easter eggs (verborgen boodschappen, GVA) vind ik wel geestig. De hele Gentse scene is aanwezig. De gast die de security doet in de film, is bijvoorbeeld een kerel die we allemaal kennen als taxichauffeur."

David: "In de film komt ook een zekere Wibo voor, die gespeeld wordt door een goede vriend, Bo. Als er drugs gepakt worden in een filmscène is hij er altijd bij, met zijn legendarische Frank Zappa-snor."

Stephen: "In het buitenland bleek iedereen gek op hem: 'That Frank Zappa-character is amazing', hoorden we voortdurend. We moesten dan uitleggen dat hij eigenlijk geen personage speelt, maar écht zo is als in de film. (lacht) Kudo's aan Felix dat hij die beide werelden in elkaar heeft kunnen verweven."

Broederbanden zijn nooit een goed idee gebleken in de muziekgeschiedenis. In jullie geval komen daar nog extra stressfactoren bij: peperdure ondernemingen, de vermoeidheid van een slopend nachtleven, de ...

David: (onderbreekt droog) "Ga gerust verder. Het komt ons allemaal heel bekend voor."

Ik wil niet de kaart van het melodrama trekken, maar ik kan me voorstellen dat typisch broederlijk gekibbel in zo'n prangende situaties makkelijk kan overgaan in een afkeer van elkaar.

David: "Dat klinkt inderdaad logisch, maar de creatieve risico's die we nemen zijn nooit een issue geweest, of een bron van ergernis."

Stephen: "Misschien komt dat wel omdat we verslaafd zijn aan risico's."

David: "We hebben het wel eens moeilijk met elkaar we als we vermoeid zijn, of wanneer Steph zich stoort aan mijn gebrek aan stiptheid."

Je verliest ook om de haverklap je laptop op een vliegtuig, liet ik me vertellen.

Stephen: "Is dat zo, Dave? Ik durf te wedden dat ik hem nog vaker ben verloren dan jij." (lacht)

David: "Zie je? Zo erg verschillen we niet van elkaar."

Voor de soundtrack van 'Belgica' werkten David en Stephen Dewaele samen met onder anderen Kenji Minogue en Roland Van Campenhout. Beeld photo_news

Jullie lachen ermee, maar je weet ook dat zo'n jarenlange samenwerking vrij uitzonderlijk is in de muziekwereld.

Stephen: "Eigenlijk stellen we onszelf nooit die vraag. Alleen omstanders breken zich daar graag het hoofd over. Al sinds de begindagen van Soulwax proberen mensen voortdurend te doorgronden hoe wij in elkaar zitten. De algemene consensus? Ik ben degene die alles regelt, en Dave die alles uitvoert.
"Maar dat is een dwaze veralgemening. Het zit veel complexer in elkaar. James Murphy heeft het ooit subliem verwoord: ongemerkt wisselen wij voortdurend van rol. Nu eens kan ik de grote broer spelen, en alle belangrijke knopen doorhakken. Maar net zo goed neemt David die rol van mij over. We sturen elkaar."

Van de Everly Brothers over The Kinks naar Oasis, de Bee Gees en The Black Crowes: broedertwisten gaven niet zelden de aanleiding tot meesterwerken. Maar hun verhaal kent nog een andere constante: vroeg of laat mondde die Kaïn-en-Abel-dynamiek uit op een bittere breuk.

Stephen: "Ach, er zijn genoeg broers die het wél met elkaar getroffen hebben. De broers Young in AC/DC bijvoorbeeld. En Felix' broer Seppe deed het geluid op de set. Al denk ik dat in hun geval toch ook wat van die explosieve broederdynamiek in het verhaal is geslopen. Het heeft veel met karakter en instelling te maken. Ik besef wel dat de relatie tussen mij en David niet normaal is. Er zou allang eens iets ontploft moeten zijn.

"Maar ik denk dat we de meerwaarde van onze samenwerking altijd boven ons eigen belang en ego zullen stellen. Op dat vlak loopt het namelijk meestal mis in families. Geen van ons beiden voelde zich ooit, al dan niet artistiek, tekortgedaan. Ik zou best een soloplaat willen maken, maar uiteindelijk zou ik toch weer bij Dave aankloppen om te vragen wat hij ervan vindt. Waarop hij het niet zou kunnen laten om te sleutelen aan de songs en het dan toch weer iets van ons beiden wordt.

"We hangen dus onherroepelijk vast aan elkaar. (lacht) Wat ook belangrijk is om die broederband te sparen: we weten dat onze ouders op een dag zullen sterven, en dan moeten we sowieso met elkaar door eenzelfde deur. Wat heeft het dan voor zin om elkaars leven zuur te hebben gemaakt? Iets anders wat onze band natuurlijk ook zo sterk maakt: geen van ons heeft kinderen. Dat zou een grote verandering in onze relatie kunnen betekenen."

David: (droog) "Stephen, misschien is dit niet het goede moment om te zeggen dat ik vijf maand zwanger ben?"

Op dat ogenblik komt Sofie Engelen voorbijgewandeld. Zij coördineerde de soundtrack voor Belgica met beide broers. Haar voornaamste taak? De wereldvermaarde dj's muzikale opvoeding geven.

Dat is toch een grap?

Stephen: "Toch niet. Door voortdurend onderweg te zijn, kennen wij eigenlijk niets meer van de Belgische muziekscene. Sofie heeft ons letterlijk naar duizenden YouTube-clipjes laten kijken. Veel muziek kenden we niet, en was eerlijk gezegd ons ding niet. Maar we keken heel gericht: wie kon in welke song passen? Toen we Stefanie van The Spectors zagen drummen, wisten we direct hoe laat het was."

Sofie Engelen: "Hadden jullie het over mij?"

David: "De enige vraag waar De Morgen graag een antwoord op wil hebben, is heel simpel: wie is je favoriete broer van de twee?"

Sofie: "Dat was de hamvraag, vijf maanden lang. Plezant, hè. (lacht) Wat mijn specifieke functie was? Ik probeerde Stephen en David te begeleiden in de chaos..."

Stephen: "...van ons bestaan." (hilariteit)

Hoe chaotisch zijn beide broers eigenlijk? De verhalen daarover lopen nogal eens uiteen.

Stephen: "Je mag eerlijk antwoord geven, hoor."

Sofie: "Dat valt goed mee. Ze weten perfect waar ze mee bezig zijn. Ik moest vooral de praktische shit in hun plaats doen, zodat zij zich puur met muziek konden bezighouden. Ik hield bij wie op welk moment naar de studio moest komen. Zoiets kun je dan weer beter niet aan hen overlaten."

Stephen: "Sofie deed wel meer voor ons. Als twee oude pees zaten wij met haar naar YouTube te kijken: allee Sofie, dat is toch helemaal niet goed? Gij werd daar zot van, hè."

Sofie: "Ik snap dat ook écht niet. Er gebeurt zoveel in België, maar jullie vonden niets goed. Nu ja: Kenji Minogue wel, hè? Dat kennen ze via hun pa (Zaki, gva)."

Stephen: "Nee, Gerald van de Charlatan heeft me die leren kennen. Ik lag plat toen ik voor het eerst 'Naam Familienaam' hoorde. Het klikte ook direct met die twee meisjes in de studio. Ook The Van Jets kenden wij tot voor kort niet, maar Johannes bleek een superlieve gast.
"Voor dat soort contacten hadden we Sofie broodnodig. Maar voor alle duidelijkheid: het is niet dat we geen bal van muziek kennen, hè. Er zijn geen grotere freaks dan Dave en ik. Op onze radar verschijnen gewoon andere groepen. En bovendien zitten we elk week ook in een ander land. Dat maakt het iets moeilijker om alle nieuwe groepen in België op de voet te volgen."

Ook Johannes Verschaeve van The Van Jets was van de partij op de set van Belgica. Beeld Stefaan Temmerman

Kunnen jullie ongeveer schetsen hoe groot jullie zijn in het buitenland?

Stephen: "Ik denk niet dat het aan ons is om daar op te antwoorden. Twee, drie keer in de week draaien we in het buitenland, en ook elk weekend. We lopen daar sowieso niet graag mee te koop."

David: "Wij meten ons succes eerder aan de zotte projecten die we ondernemen: zelfs als die compleet verlieslatend zijn, maar ons een kick geven, vinden wij dat een succes. Neem nu Radio Soulwax."

Stephen: "Als kids naar mij toekomen en zeggen dat ze die muzikale afleveringen wijs vinden zonder dat ze veel voeling met dance hebben, voel ik me geslaagd. Onlangs omschreef een fotograaf in L.A. het gabberuurtje in Radio Soulwax zelfs als pure kunst. Alleen al daarom zou ik Radio Soulwax nooit verlieslatend kunnen noemen. Voor mij blijven die projecten het allerbelangrijkste: wij kunnen nu eenmaal niet gewoon een band zijn. Het idee om morgen een rockplaat te maken en te toeren, zoals vroeger, trekt ons niet meer aan."

Sofie: "Mag ik ook antwoorden op die vraag? Ik denk dat Soulwax/2ManyDJs het enige échte Belgische exportproduct is, naast Stromae."

Stephen: "Ah, Stromae! Die ken ik ook. En er is nog een andere Belgische band, waar iedereen in Italië over bezig was tegen ons... (laat ons een halve minuut lang alle internationaal bekende groepen opsommen) Já! Dat is het: Balthazar."

Even leek het of jullie met je soundsystem Despacio vorig jaar op Pukkelpop zouden aantreden. Gaan jullie België finaal aan je laten voorbijgaan?

David: "De vraag is vooral: wie kan ervoor betalen? We hebben een venue gevonden in Gent, maar het is een verschrikkelijk dure onderneming om dat soundsystem daar ook effectief neer te poten."

Zijn jullie ook niet te veeleisend? Ik ving op dat jullie voor die Despacio-avonden zelfs een auditie houden voor de wc-madam!

Stephen: "Op Coachella (festival in Californië, GVA) was zoiets natuurlijk niet mogelijk. Maar elders? We brengen ons eigen soundsystem mee, dus waarom zouden we dat niet gelijk doortrekken naar een eigen wijnfrigo, cocktails, eigenhandig geselecteerd barpersoneel en security? We hebben inderdaad zelfs al een auditie georganiseerd voor de wc-madam. Nee, écht. We willen met Despacio een clubsfeer creëren waarin iedereen er de volle 100 procent voor gaat. Een beetje zoals vroeger, toen wij zelf uitgingen."

David: "Clubs investeren tegenwoordig meer in spektakel en peperdure dj's met wie iedereen op de foto wil, dan in een deftig geluidssysteem. Tegelijk besef ik dat ik nu als een dinosaurus klink. Jongeren gaan vandaag gewoon op een andere manier uit. Die zakken af naar een feestje om op sociale media te laten zien dat ze er geweest zijn. Iedereen staat vaak ook maar gewoon te staren naar de twee dj's vooraan. Despacio is ons antwoord daarop: laat die smartphone nu gewoon in je zak zitten en amuseer je. Het idee is dat iedereen zich uitleeft op de dansvloer, dat die onnozele dj-cultus onbestaande is, en dat we meer voeling krijgen met het publiek. Jij noemt Despacio een daad van perfectionisme, maar dat heeft voor ons één doel: een betere uitgaansavond voor iedereen creëren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234