Maandag 20/05/2019
Sophie Auster, zangeres, en haar moeder Siri Hustvedt, schrijfster.

Dubbelinterview

Sophie Auster over Siri Hustvedt: ‘Mijn moeder jaagt angst aan, ik ben beter verteerbaar’

Sophie Auster, zangeres, en haar moeder Siri Hustvedt, schrijfster. Beeld © Dan Callister

De Amerikaanse schrijfster Siri Hustvedt (64) en haar dochter, zangeres Sophie Auster (31), hebben zopas tegelijkertijd respectievelijk een nieuwe roman en een nieuwe plaat uitgebracht. Samen zoeken ze naar hun gelijkenissen en verschillen.

“Luister, dit gezicht is veel beter voor lezingen over neurowetenschappen, filosofie en alle andere dingen die ik zoal doe”, zegt Siri Hustvedt. “Rimpels passen beter bij ernst.”

We bevinden ons met Hustvedt, auteur van zeven romans en ooit genomineerd voor de Man Booker Prize, en haar dochter, de singer-songwriter Sophie Auster, in het huis in typische brownstone in Brooklyn waar Auster opgroeide. Hustvedt en haar echtgenoot, de schrijver Paul Auster, kochten het lang voor de buurt in zwang raakte. Er gaat een sterk academisch sfeertje van uit, met overal boeken en schilderijen van typemachines aan de muur.

Moeder en dochter hebben een roman en een plaat uit en praten over thematische gelijkenissen in hun werk. Het gesprek leidt naar de kwestie van vrouwelijke objectivering. “Op mijn leeftijd is dat niet zo relevant”, zegt Hustvedt, “maar ik zou nooit een lezing geven…” “… in een G-string”, werpt Auster tussen. “Niemand zou zo’n lezing willen zien!”, roept Hustvedt, waarna ze de draad weer oppikt. “Maar ik denk wel dat de perceptie bestaat dat ernst iets mannelijks heeft. Dat is het probleem van de cultuur. En ik begrijp heel goed dat jonge feministen daartegen in opstand komen. Maar tegelijkertijd is de cultuur niet helemaal mee.”

Formidabele opstandigheid

Hustvedt is een imposante verschijning met haar 1 meter 82 en haar diepe, schorre lach. Ze lardeert het gesprek met referenties aan filosofie, psychoanalyse, neurowetenschappen, feminisme en kunst, domeinen die ze uitgebreid onderzoekt in haar lezingen, essays en boeken. Memories of the Future (letterlijk vertaald als Herinneringen aan de toekomst), haar zevende roman, is geen uitzondering.

Het verhaal speelt zich grotendeels af in het New York van eind jaren 70. Het handelt over SH, een succesvolle schrijfster uit Minnesota. Zij stoot op het dagboek dat ze als jonge vrouw schreef tijdens haar eerste jaar in de stad, en ze denkt terug aan haar mysterieuze buurvrouw Lucy Brite en een schokkende aanranding. Het gaat, zegt Hustvedt, “over een oudere vrouw die terugblikt op haar jongere zelf en een manier zoekt om via het schrijven een vorm van bevrijding te vinden uit haar passiviteit en onverschilligheid. Zeker tegenover mannen.”

Het boek is even hard begaan met ideeën als met de plot. Een van de meest fascinerende concrete vragen die het opwerpt is of het urinoir van Marcel Duchamp, wellicht het meest iconische kunstwerk uit de 20ste eeuw, niet gemaakt werd door zijn vriendin, barones Elsa von Freytag-Loringhoven, een flamboyante Amerikaanse performancekunstenaar. “Ze was een figuur uit New York van wie zo’n formidabele opstandigheid uitging, dat als ze nu door de deur zou wandelen onze mond zou openvallen”, zegt Hustvedt, die zichzelf met aplomb in het kamp van de barones plaatst.

Traantjes

Hustvedt kruidt haar intellectualisme in haar teksten en in levenden lijve met humor. In Herinneringen aan de toekomst begaat een hoogdravende academicus genaamd Martin Blume de vergissing SH en andere vrouwelijke gasten op een etentje te onderwijzen over Descartes en logica. Zodra hij klaar is, ontmantelt SH systematisch zijn these, verwijzend naar Wittgenstein in het Duits, waarna ze prompt flauwvalt. Nadat ze bij bewustzijn is gekomen, zegt een vriendin laconiek: ‘Wel, die heb je goed op zijn plaats gezet.’

Heeft Hustvedt zelf ooit zoiets gedaan? “Eigenlijk wel een paar keer”, zegt ze. “Hoe ouder ik word, hoe vaker het gebeurt dat ik denk: oké, nu is het genoeg. Ik ben 64. En ik ben al zo lang bezig met wetenschappelijk materiaal…” Ze pauzeert, heeft er duidelijk schik in. “Ik zeg: misschien begrijp je het model niet goed, dat zit zo, ik leg het je uit, heb je nu nog iets tegen te werpen?”

“Een fijne Siri-terechtwijzing”, zegt Auster monter. Hustvedt gaat voort. “Maar wat dan gebeurt, is dat je tegenstander in plaats van kalm almaar geëxciteerder en kwader wordt en bijna traantjes in de ogen krijgt.”

Schrijver Paul Auster, echtgenoot van Siri en vader van Sophie. Zegt die laatste: “Het was moeilijk rebelleren thuis. Ik voelde me gehoord.” Beeld EPA

Harvey Weinstein-song

Het gedateerde concept van de ‘grote man’ waarmee Hustvedt aan de slag gaat in Herinneringen aan de toekomst komt ook verdoken aan bod in het vierde album van haar dochter, Next Time, dat eveneens in april uitkwam. Het is een verzameling songs met pop-, blues-, folk- en jazzinvloeden gebouwd rond de glinsterende, zwoele stempartijen van Auster. Het album voelt bijna aan als een collectie verhalen, waarvan sommige al autobiografischer zijn dan andere.

“Het vertrekpunt waren mijn eigen ervaringen”, zegt Auster, “maar dat vertakte zich naar vertelsels die een sociaal commentaar zijn op de verschillende rollen die vrouwen spelen.” Zo is er het verhaal van de archetypische golddigger in het hypnotische ‘Mexico’ met zijn Tijuana-trompetjes. “Er is dat totaal ontspoorde personage in ‘Medications’, het fanatiek onafhankelijke personage in ‘Dollar Man’, dat ik mijn Harvey Weinstein-song noem”, lacht ze.

Bulkend van het sarcasme bevat die song de regel: ‘He’s a real big man, the kind of man you don’t understand’. “Ik schreef het vóór die hele MeToo-beweging losbarstte, maar het was het perfecte thema om aan te pakken in het heersende klimaat.”

Laissez-faire

Auster, die de hoge jukbeenderen van haar moeder en de breed uitstaande, intense ogen van haar vader heeft, wist al op jonge leeftijd dat ze zangeres wilde worden. “Ze kon uitstekend tekenen”, herinnert Hustvedt zich trots. “Haar vader zei: ‘Wil je naar de kunstschool en schilder worden, of kunstenaar of schrijver?’ En Sophie zei heel heftig: ‘Nee! Ik wil niet zoals jij en mama worden! Ik wil mezelf niet opsluiten in mijn kamer. Ik wil optreden!’”

“Ik was er honderd procent zeker van”, zegt Auster. Het neemt niet weg dat ze zeer belezen is. In haar kinderjaren las Hustvedt haar elke avond voor. Samen ontdekten ze Austen, de Brontës, Dickens... “En toen moest ik me op mijn 13de losmaken, ook al wilde ik dat eigenlijk niet”, lacht Auster. Het enige geval van tieneropstandigheid dat ze zich kunnen herinneren was toen ze op haar 15de haar wenkbrauwen volledig epileerde. “Ze zei er geen woord over”, zegt Auster, terwijl Hustvedt schatert van het lachen. “Pas toen iemand zei: ‘Wat heb je met je gezicht gedaan? Je mama is te lief, want je ziet er belachelijk uit’, liet ik ze weer groeien.”

Hustvedt groeide met haar vier zussen op in een kleine stad in Minnesota. Haar ouders hadden een houding die ze beschrijft als “nogal laissez-faire”. Toen ze moeder werd, creëerde ze een thuis dat het volgens haar dochter “moeilijk maakte te rebelleren, omdat over alles gesproken werd. Ik voelde me gehoord – en meestal had je op het irritante af gelijk over alles.”

Uitlaatklep

Toen Auster 16 was, stelde haar vader haar voor aan Michael Hearst en Joshua Camp van het muzikale duo One Ring Zero, wat leidde tot een eerste album. Toen ze ging studeren aan het prestigieuze Sarah Lawrence College in Yonkers, waar ze filosofie en kunstgeschiedenis volgde, trad ze al op met eigen songs. Haar eerste soloplaat, uitgebracht in 2005, riep vergelijkingen met Dusty Springfield en Nina Simone op, wat volgens haar te maken had met wat ze noemt haar nogal onmodieuze manier van zingen.

“Ik denk dat die blasé manier van optreden nogal cool is dezer dagen. Ik ben nooit zo cool geweest. Maar ik geef wel alles.” Live optreden maakt haar nog altijd nerveus, “maar meestal is het ook een uitlaatklep. Het is waar ik de dingen kan doen die ik wil doen.”

Auster wordt in de muzieksector met dezelfde soort onderhuidse misogynie geconfronteerd als haar moeder in de academische wereld. “Ik heb het geluk dat me niets ergs overkomen is”, zegt ze. “Maar ik ben wel het typische paternalistische, kleinerende gedrag tegengekomen dat heel normaal is voor een hoop vrouwen.” Haar moeder, zegt ze, “heeft me veel geleerd over hoe ik voor mezelf kan opkomen en me sterk kan houden”.

Nooit meer mooier

“Ik denk dat ik deel uitmaak van een meer aanvaardbare wereld”, zegt ze na een pauze. “Ik ben een vrouwelijke zanger, en dat vinden mensen beter verteerbaar. ‘O, je bent een zangeres, leuk’”, lacht ze. “Ik denk dat mijn moeder in haar werk meer de grenzen opzoekt.”

“Dus”, zegt ze tegen haar moeder, “je bent niet alleen een romanschrijfster, maar je bent ook bezig met neurowetenschappen, je hebt een PhD, je werpt je op filosofie, en dat zijn allemaal domeinen die gedomineerd worden door mannen. Je blijkt ook slimmer te zijn dan alle anderen, en je hebt ook nog eens kennis van zaken. Ik denk dat dat veel mensen nogal intimideert. Ik heb ook mijn aanvaringen, maar dat is anders, omdat ik niet bedreigend overkom.”

Ik probeer bij Hustvedt te polsen hoe haar eigen gevoel van identiteit veranderd is naarmate ze ouder werd, maar mijn vraag valt slecht, en ze pruilt. “Ik wil duidelijk stellen dat mijn seksuele zelf absoluut niet tot het verleden behoort”, zegt ze terwijl ze me geamuseerd aankijkt. “Maar de vrouwelijke objectivering van mezelf behoort definitief tot het verleden, en ik denk dat dat iets is wat jonge vrouwen, anders dan oudere vrouwen, constant bezighoudt. Ik herinner me dat ik op mijn 23ste over straat liep in New York en mannen zich omdraaiden, en dat ik dacht: misschien ben je nu wel op je best, misschien word je wel nooit mooier. Maar ik weet ook dat ik dacht: dit gaat ook weer weg. Je wordt ouder, en als je het geluk hebt te blijven leven, dan ga je ook veranderen. Toen al dacht ik dat daar ook iets bevrijdends aan zat. In mijn geval, op dit moment, heb ik het gevoel dat het geen deel meer uitmaakt van mijn identiteit. En dat is een soort van opluchting.”

Siri Hustvedt, Herinneringen aan de toekomst, De Bezige Bij, 384 p., 24,99 euro.

Sophie Auster, Next Time, BMG/Deconstruction, 33,99 euro (vinyl).

© The Daily Telegraph

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.