Donderdag 13/08/2020

DM zapt

Soms is het leven zoals het is al pakkend genoeg

Herman Brusselmans en Marjolein in 'Ontoerekeningsvatbaar'.Beeld VRT

Ewoud Ceulemans zet deze week de blik op oneindig. Vandaag: Ontoerekeningsvatbaar.

“Dus je zou eigenlijk, om het plat te zeggen, niet meer willen leven.” Herman Brusselmans is niet het type mens dat er doekjes om windt. Ook niet als hij tegenover Marjolein zit, die het grootste deel van haar leven in de psychiatrie heeft doorgebracht en meermaals brand heeft gesticht, en hem droogweg aankondigt dat ze haar aanvraag voor euthanasie indient. “Als ik moet leven met al die stomme dingen en stemmingswisselingen die heel erg zijn en het idee dat ik de rest van mijn leven hulp ga nodig hebben, al die dingen, zie ik het niet zitten.”

Brusselmans spreekt haar niet tegen: we hebben in hem ook nooit iemand vermoed die anderen ervan gaat overtuigen dat het leven toch schoon kan zijn. In die zin is zijn deelname een slimme keuze van de programmamakers: niemand wil iets forceren.

Ontoerekeningsvatbaar is, zoals dat dan heet, een “menselijk” programma. Centraal staan ontoerekeningsvatbaren, mensen die criminele feiten hebben gepleegd, maar in een instelling zitten omdat ze een psychische stoornis hebben. Het programma zet hen samen met tien artiesten – onder wie auteur Brusselmans, acteur Stefaan Degand en muzikant Mauro Pawlowksi – om op die manier een kunstwerk te creëren.

Een cynicus vindt die insteek vast een beetje geforceerd: alsof de bekende artiesten als glijmiddel moeten dienen om mensen die al te vaak vergeten worden in onze samenleving op tv te brengen. Maar het concept werkt wel, temeer omdat de kunstenaars in kwestie hun ongemak niet altijd (kunnen) wegsteken. Toegegeven, Jonas Geirnaert lijkt zich altijd een beetje ongemakkelijk te voelen, maar ook Pawlowski valt op. 

Als hij samen met Iqbal ergens in Leuven heeft afgesproken om een nummer te schrijven. Als Iqbal, die een verleden van geweld met zich meetorst, niet komt opdagen, belt Pawlowski hem geregeld, steeds met de ietwat angstige boodschap “Gene stress!” Als ze op een later moment afspreken in een café, en Iqbal opmerkt dat een café niet meer hetzelfde is nu hij de drank heeft afgezworen, hoor je Pawlowski denken: “Ah ja, shit.” Ontoerekeningsvatbaar is een programma dat zegt dat we, op een bepaalde manier, allemáál zoekende zijn.

Toch is het mooiste moment er eentje zonder een bekend gezicht: een gesprek tussen Jan en zijn vader die in de instelling op bezoek komt. “Ik wil je echt niet verliezen”, zegt zijn vader. “Dit is niet de laatste plaats. Ik wil met jou ook nog hierbuiten rondlopen.” Soms is het leven zoals het is al pakkend genoeg.

Marjolein schrijft onder impuls van Brusselmans uiteindelijk een kort gedicht. Vier regels, meer hoeft het soms niet te zijn, ziet ook Brusselmans, in zijn typische, onomwonden stijl. “Hugo Claus kan er nog een puntje aan zuigen. Allez, die mens is dood, dus hij kan geen puntjes meer zuigen.”

Vanavond om 21.20 uur op Canvas. Te bekijken op VRT Nu.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234