Donderdag 02/04/2020
Beeld rv

ColumnPaul De Grauwe

Sociale uitgaven in België onhoudbaar? OESO-cijfers vertellen een ander verhaal

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Nogal wat Vlaamse ‘topeconomen’ en bedrijfsleiders hebben de jongste decennia een welbepaald economisch beeld van ons land opgehangen. Dat beeld oogt als volgt. België heeft ongeveer de hoogste overheidsuitgaven in de hele wereld. Met bijna 30 procent van het bbp aan sociale uitgaven haalt België zilver op het WK van deze uitgaven (Frankrijk haalt goud). Dat is onhoudbaar, betogen onze topeconomen en bedrijfsleiders dan. Die hoge sociale uitgaven leiden tot torenhoge lonen en ondermijnen de competitiviteit van het land. Zo gaan tewerkstelling en economische groei verloren. Bovendien zijn die sociale uitgaven onproductief. 

Het gevolg is dat de last van die uitgaven moet getorst worden door onze hardwerkende bedrijfsleiders. Zij zijn het die economische welvaart creëren, maar ze moeten met lede ogen aanzien hoe hun harde inzet verkwanseld wordt door de overheid in allerlei onproductieve uitgaven.

U ziet onmiddellijk, beste lezer, wat de beleidsimplicatie is van deze invloedrijke analyse. Er moet dringend gesnoeid worden in de sociale uitgaven. Waarom kunnen we niet doen wat Nederland en Zwitserland wel kunnen? In die landen leven ze gelukkig met veel lagere sociale overheidsuitgaven. Zo tonen de OESO-statistieken dat de publieke sociale uitgaven in Nederland slechts 17 procent van het bbp uitmaken. In Zwitserland is dat amper 15 procent. Daarmee zitten die landen, samen met de VS, ver onder het gemiddelde van de publieke sociale uitgaven in de wereld. Komaan jongens, dat moet toch ook mogelijk zijn in België? Maar nee, hier zijn duistere krachten aan het werk die dat belemmeren. Zouden het de Waalse socialisten zijn?

Publieke en private uitgaven

De OESO heeft onlangs een interessant rapport uitgebracht over het geheel van de sociale uitgaven in de OESO-landen. Die instelling kijkt niet alleen naar de publieke sociale uitgaven (uitgaven die de overheid doet en die gefinancierd worden door belastingen) maar ook naar de private sociale uitgaven (niet door belastingen gedekt). Voorbeelden zijn te vinden in de pensioenen en de ziekteverzekering. Het zijn uitgaven die door pensioenfondsen en ziekteverzekeringsinstellingen worden gedaan en die door premies worden gedekt die de mensen aan die instellingen hebben betaald. Die sociale uitgaven komen niet terecht in het overheidsbudget. Het lijkt er dan op dat in de landen waar die techniek wordt gebruikt – Nederland, Zwitserland en de VS bijvoorbeeld – er veel minder aan sociale uitgaven wordt gedaan dan in landen waar die uitgaven langs de overheidsbegroting passeren.

Dat wordt ook bevestigd door de OESO. Wanneer we publieke en private sociale uitgaven optellen, dan krijgen we een heel ander beeld van de ranking van de totale sociale uitgaven. Het blijkt dan dat Nederland België voorbijsteekt in de ranking van de landen met de hoogste sociale uitgaven. Dat land besteedt meer dan 30 procent aan sociale zekerheid. Verrassend genoeg zijn ook in de VS die sociale uitgaven hoger dan in België. En Zwitserland komt met 27 procent in het peloton van landen met hoge sociale uitgaven.

Het gebouw van de FOD Sociale Zekerheid in Brussel.Beeld Photo News

Het belangrijkste deel van die private sociale uitgaven is het resultaat van verplichtingen die de overheid oplegt, bijvoorbeeld in de vorm van verplichte ziekteverzekering of pensioen. Er is ook een deel dat vrijwillig is, bijvoorbeeld in de vorm van aanvullend pensioen. In Nederland is dat laatste van belang.

Twee dingen vallen op in de ranking van de landen naar de omvang van hun totale sociale uitgaven. Ten eerste blijkt dat de rijke landen ongeveer evenveel veil hebben voor het sociale. Die landen zitten dicht bij elkaar met totale sociale uitgaven tussen 25 en 30 procent van het bbp. België steekt daar niet bovenuit, ondanks het bestaan van Waalse socialisten. Ten tweede blijkt dat in landen als Nederland, waar er een belangrijke vrijwillige component is in de private sociale uitgaven, evenveel wordt uitgegeven in de sociale sector.

De vraag naar sociale zekerheid in rijke landen is hoog en overal van dezelfde grootteorde, ook in landen waar een deel van de sociale uitgaven vrijwillig is. De mensen willen blijkbaar sociale zekerheid omdat ze van oordeel zijn dat dit hun welvaart verhoogt. Ze voelen zich veiliger in hun bestaan. De kans is groot dat wanneer de sociale zekerheid ruim is, mensen die van die zekerheid genieten ook betere werknemers zullen zijn – of in het jargon van de economen: dat ze productiever zullen zijn.

Het idee dat er drastisch moet gesnoeid worden in de sociale zekerheid omdat die onhoudbaar zou zijn, moet worden herzien. Toch blijft sanering de rode draad in het beleid van veel landen. Ook in dit land, waar het een obstakel is geworden om een regering te vormen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234