Zaterdag 22/02/2020

Theater

Simons' 'Accattone' imponeert op afstand

Het verhaal gaat over de neergang van Vittorio 'Accattone' Cataldi die zich in het naoorlogse Italië niet kan schikken naar wat de burgerlijke samenleving van hem verlangt.Beeld Julian Roeder

Hoe dicht willen 'beschaafde' mensen eigenlijk komen bij Accattone, de pooier, de dief die zelfs zijn eigen dochtertje berooft? Pasolini geeft ons weinig keuze: de verschroeiende montage van zijn film zit de amorele anti-held dicht op de huid, ontsnappen is als kijker simpelweg onmogelijk. De traag voortschrijdende kruisweg die Johan Simons' theaterbewerking is schept een grotere afstand, maar maakt de emotie moeilijker toegankelijk.

De dichter Pier Paolo Pasolini beschouwde cinema als 'lingua scritta della realtà': in film bestaan geen metaforen, je schrijft met de realiteit - daar waar de literatuur een bijna ononderbroken stroom van beeldspraak is. Dat geldt bij uitstek voor het Italiaanse neorealisme waarbinnen Pasolini werkte, met zijn afkeer van illusie, zijn voorliefde voor reële locaties (en niet de studio's van het Romeinse Cinecittà) en het gebruik van niet-geschoolde 'acteurs'.

Wat theater dan weer voor heeft op cinema, is dat het opnieuw die metaforen kan binnentrekken. Op scène hoeft een gevecht geen gevecht te zijn; het kan ook een dans worden, of een cantate van Bach. Uitbeelden wordt opnieuw verbeelden, en dat is precies wat Johan Simons doet in Accattone: hij schraapt de filmscènes van Pasolini leeg tot de alleressentieelste handelingen en dialogen, en vult ze daarna weer met choreografisch en muzikaal materiaal.

Collegium Vocale

Het 'verhaal' van Accattone is snel verteld: het gaat om de neergang van Vittorio 'Accattone' Cataldi die in het snel moderniserende naoorlogse Italië niet in staat blijkt zich te schikken naar hetgeen de burgerlijke samenleving van hem verlangt: een sterke arbeidsethiek, de wil om 'zijn steentje bij te dragen' volgens het credo 'voor wat hoort wat' - klinkt het bekend in de oren?

De herschepping van de burger tot slaafse producent (en later consument) is volop aan de gang, maar Accattone weigert (mee) te werken. Niet omdat hij zich van die evolutie bewust is, maar omdat hij niet anders kan dan 'zichzelf zijn' in de meest absolute vorm. Dat streven komt neer op een latent doodsverlangen (hij springt twee keer in de Tiber), en bij Simons is zijn helleput al van meet af aan gegraven. Wanneer Accattone aan het eind in een banaal ongeluk het leven laat doet hij dat dan ook met een scheve glimlach: 'Mo' sto bene' (Nu is het goed.)

Simons plaats Accattone en de zijnen als nietige, onmachtige figuurtjes in de enorme hal, spelend op een woestijn aan grind die reikt tot aan het einde van de tunnel. Onder de zwijgende stalen koepel bewegen de hopelozen zich platelliaans schokkend en struikelend, met de schichtigheid van opgejaagde herten - het zijn dieren, ontdaan van gebod maar nog niet van God, want in zijn allerzwartste miserie roept Accattone nog de Madonna aan. Links vooraan staan Philippe Herreweghe en het Collegium Vocale om met Bach vanuit een andere wereld een antwoord te bieden op die smeekbede.

Alle pathetiek geweerd

Simons en zijn ploeg hebben in spel en toon alle pathetiek geweerd: ze tonen sec wat er gebeurt en abstraheren geweldscènes - zoals het ineenslaan van een hoertje - tot een choreografische omhelzing. Die metaforische abstractie schept intellectuele afstand en samen met het wat slepende tempo en de enormiteit van de fysieke afstand zorgt het ervoor dat we moeilijk dichtbij Accattone geraken. Maar misschien wilden we dat ook nooit écht.

Accattone, nog tot 23/8 in Dinslaken, van 16 tot 20/9 op locatie in Gent, daarna op tournee. Info: www.ruhrtriennale.de, www.ntgent.be

Beeld Julian Roeder
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234