Donderdag 08/12/2022

Film

Shaun the Sheep: veel geblaat en weinig woord

Shaun the Sheep: na 140 episodes in 180 landen maakt het plasticineschaap de overstap naar het grote scherm. Beeld rv
Shaun the Sheep: na 140 episodes in 180 landen maakt het plasticineschaap de overstap naar het grote scherm.Beeld rv

Na 'Wallace & Gromit' en 'Chicken Run' is 'Shaun the Sheep Movie' goed op weg om het nieuwe succesverhaal van het Britse Aardman Animations te worden. Het regisseursduo Richard Starzak en Mark Burton kwam van Bristol naar Brussel om uit te leggen waarom hun sprakeloze schaap ook in de filmzaal alle harten zal veroveren.

Jan Temmerman

Shaun the Sheep is een van de populairste figuurtjes uit de Aardman-stal. Na een lange en wereldwijde carrière op televisie mag hij nu schitteren op het grote scherm, samen met andere personages, zoals de bijziende Farmer, de hond Bitzer en natuurlijk een heleboel andere schapen, toepasselijk de Flock (de kudde) genaamd.

Het verhaal begint met enkele kwajongensstreken van Shaun. Het gevolg is dat de Farmer van de hoeve verdwijnt en dat vinden Shaun, Bitzer en de Flock maar niks. En dus volgen ze hem van het platteland naar de Grote Stad om hem daar uit de nood te helpen, het begin van vele hilarische en originele avonturen.

Het personage van Shaun the Sheep maakte voor het eerst zijn opwachting in de Oscarwinnende Wallace & Gromit-kortfilm 'A Close Shave' van regisseur Nick Park uit 1995. Inmiddels zijn we twintig jaar verder en zijn er voor televisie zo'n 140 episodes ingeblikt met Shaun the Sheep in de hoofdrol, en werd de serie in 130 - volgens sommigen zelfs 180 - landen verkocht.

"O, is het 180? Ik ben duidelijk de tel kwijtgeraakt", lacht Burton wanneer we de feiten met hem checken.

Richard Starzak (l.) met Mark Burton (r.):
Richard Starzak (l.) met Mark Burton (r.): "Ik heb Shaun grootgebracht en zijn opvoeding betaald."Beeld Veerle Frissen

Wanneer werd er bij Aardman Animations beslist dat Shaun the Sheep recht had op zijn eigen langspeler?
Richard Starzak: "Dat gevoel was er eigenlijk al van bij de eerste serie, in 2007. Ondanks de snelheid waarmee het allemaal gemaakt moest worden, zag die reeks er al beter uit dan eigenlijk verwacht werd. En er zat emotionele diepgang in. Ik herinner me dat ik toen al aan het zeuren was: 'Misschien kunnen we hier ooit een film van maken.' En naarmate Shaun the Sheep steeds populairder werd, ook elders in de wereld, leek het ons een logische stap. De episodes werden steeds gesofisticeerder en de personages begonnen zich meer als een familie te gedragen. Het schaap en de Farmer kreeg ook iets van een vader-zoonrelatie."

De film kan inderdaad ook gezien worden als het verhaal van een familie, waar sommigen uit weg willen, om zich dan te realiseren dat men het daar eigenlijk nog zo slecht niet had.
Mark Burton: "Precies! Het is een kwestie van leren te appreciëren wat je hebt. Het is dat familie-aspect dat voor de emotionele resonantie zorgt. Het hoeft niet per se, maar als je wilt, kun je dat als de metafoor van het verhaal zien, terwijl het op het eerste niveau gewoon over een boer en zijn schapen gaat."

Om in die familiale sfeer te blijven: wie kan zich bij Aardman dé vader van Shaun noemen?
Richard Starzak: "De beste manier om het te omschrijven, is dat Nick Park indertijd de vader is geweest van Shaun en dat ik hem grootgebracht heb. Ik heb zijn opvoeding betaald." (glimlacht)

null Beeld rv
Beeld rv

In de series werden geen dialogen gebruikt, alleen geluiden. Hebt u ooit overwogen om bij de film wél met dialogen te werken?
Richard Starzak: "We hebben daar over gepraat. Maar het was volgens mij de juiste beslissing om het zo te houden. Als een manier om de integriteit van de serie te bewaren. Ik wilde niet dat het publiek het gevoel zou krijgen dat Shaun en de anderen zich plots op een andere planeet bevonden. Het moesten dezelfde personages blijven, die zich op dezelfde manier gedroegen.

"Een van mijn bedenkingen was ook mijn herinnering aan hoe ik mij als kind echt bedrogen voelde toen ik naar tekenfilmseries keek en een of andere stem plots veranderd bleek omdat er een andere stemacteur gebruikt werd. 'No! That's not right! Arrgh.' Ik vond dat verschrikkelijk. Een andere overweging was dat de afwezigheid van dialogen net een van de redenen was voor de populariteit van de serie. Het was visuele humor."

Mark Burton: "De beslissing om geen dialogen te gebruiken in de Shaun the Sheep-series, had te maken met praktische overwegingen en omdat het goedkoper was. Voor de film hebben we ons wel afgevraagd of de film het 85 minuten lang zonder dialogen zou kunnen stellen, vooral voor de jongste kinderen. Zouden zij zich niet vervelen? Maar wat we tot nog toe geconstateerd hebben, is dat kleine kinderen wel degelijk geboeid blijven. Ze laten zich opslorpen door het verhaal en beginnen niet na veertig minuten rond te lopen in de bioscoop. (lacht)

"Het blijft nochtans een paradox. Werken zonder dialogen is bevrijdend, omdat je bijvoorbeeld geen funny lines hoeft te verzinnen, maar het werkt ook beperkend. Je moet gedisciplineerd te werk gaan om een verhaal louter visueel te vertellen. De kijker moet altijd blijven weten wat er in het hoofd van de personages omgaat."

null Beeld James Fisher
Beeld James Fisher

Klopt het dat jullie alle medewerkers van Shaun the Sheep Movie een aantal stille films lieten bekijken?
Mark Burton: "We hebben inderdaad alle klassiekers van Buster Keaton, Charlie Chaplin en Harold Lloyd samen bekeken. En ook een aantal films van Jacques Tati. For inspiration and education. Maar in tegenstelling tot wat sommige recensenten nu schrijven, is het nooit onze bedoeling geweest om een hommage te brengen aan de stillefilmperiode. Een film als 'The Artist' (Oscarwinnende film van regisseur Michel Hazanavicius uit 2011, JT), dat was een echte hommage."

Richard Starzak: "Voor deze film hebben we het geluid op een creatieve manier moeten gebruiken, kwestie van alle subtiliteiten op het vlak van emotie en drama te kunnen overbrengen. En het is hoe dan ook een hedendaags verhaal gebleven, zij het dan zonder dialogen."

Hedendaagse ingrediënten zijn onder meer de celebritycultus en het gebruik van sociale media. Zijn jullie zelf adepten van bijvoorbeeld Twitter, Instagram of Facebook?
Mark Burton: "Ik ben eerder een grote technofoob. Ik heb nog een oude telefoon en ik gebruik een oude laptop om te e-mailen, maar Richard is wel graag bezig met Twitter."

Richard Starzak: "Maar niet fanatiek. Ik heb vandaag iets op Facebook gezet, kwestie van de familie op de hoogte te houden. En ik heb twee tweets verstuurd, omdat ik nogal wat volgers heb die geïnteresseerd zijn in animatiefilm en die willen weten hoe het met 'Shaun the Sheep Movie' gaat.

Wat de film zelf betreft: het zou een beetje raar geweest zijn indien we het helemaal niet over sociale media zouden hebben, want de personages komen nu eenmaal in The Big City terecht. Het maakt gewoon deel uit van het moderne leven. En hoe hadden we anders van de Farmer zo snel een beroemdheid kunnen maken dan door een foto van een haarsnit, die plots viraal gaat."

Mark Burton: "Sommigen zien het als een vorm van sociale commentaar, wat misschien ongebruikelijk is voor Aardman, maar voor ons waren die sociale media gewoon een absurd en grappig hulpmiddel om een hedendaags verhaal te vertellen."

Er is ook een belangrijke rol weggelegd voor de hond Bitzer. Is het toeval dat hij aan Gromit doet denken?
Mark Burton: "Ik denk niet dat er sprake is van een familieband. (lacht) Maar hij komt natuurlijk wél uit de Aardman-stal, dus enige gelijkenis is dus niet zo verwonderlijk."

Richard Starzak: "Het is een soort noodzakelijkheid dat Aardman-personages zich op dezelfde manier ontwikkelen. Wat je nodig hebt, is een mond, een paar ogen en een grappige neus. Dus moeten ze wel een beetje op elkaar lijken. Zoals Japanse maskers. Maar als je Bitzer en Gromit naast elkaar zou zetten, dan zou je meteen duidelijke verschillen zien."

De Farmer draagt een bril met dikke glazen, maar hij heeft eigenlijk geen ogen.
Richard Starzak: "Hij heeft wél ogen, maar hij knijpt ze altijd dicht. (lacht) Dat was ook al zo in de series. De reden? Shaun the Sheep heeft alleen zijn ogen om iets uit te drukken. Hij heeft wel een mond, maar die zit opzij. Indien de Farmer ook ogen zou hebben, dan zou de aandacht van de kijker vooral naar hem getrokken worden, want hij is een menselijk personage.

"Dat past ook nog eens in de vertelling, want de Farmer beseft eigenlijk niet wat er allemaal op zijn boerderij gebeurt. Hij ziet het gewoon niet (lacht). Het werkt dus op twee niveaus."

null Beeld Chris Johnson
Beeld Chris Johnson

Aardman is gespecialiseerd in claymation, een zeer tijdrovende stop-motiontechniek met klei of plasticine en tegenwoordig ook met latex en silicone. Maar voor deze film hebben jullie ook digitale effecten gebruikt.
Richard Starzak: "Alle personages, rekwisieten en decors zijn handgemaakt. Maar voor deze film hadden we, in tegenstelling tot de series, soms 'dramatische' achtergronden met zonsondergangen of bewolkte hemels nodig. Die zijn ook allemaal met de hand geschilderd, maar die werden dan in postproductie een beetje bewerkt. We hebben wel een paar echte digitale effecten gebruikt bij sommige scènes met water, omdat zoiets niet goed gedaan kan worden met stop-frame. Zoals luchtbelletjes die opborrelen in water. Of een schaap dat water likt uit een fontein. Maar 99 procent van de film is 'in camera' gedraaid, dus zonder CGI (Computer Generated Imagery, red.)."

Wie goed oplet, kan hier en daar op de figuurtjes nog vingerafdrukken zien. Een bewuste beslissing om te laten zien dat het allemaal handgemaakt is?
Mark Burton: "Vooral een bewuste beslissing om ons daar geen zorgen over te maken. Sommige shots hebben we 'opgekuist', maar andere dan weer niet."

Richard Starzak: "Als je naar een animatiefilm gaat kijken, is er altijd een suspension of disbelief, want je wéét dat wat je te zien zult krijgen niet echt is. Ik heb het nooit een goed idee gevonden dat de stop-frametechniek te veel zou proberen om eruit te zien als een digitale animatiefilm, want dat is het niet. Bij een waterverfschilderij is het toch ook normaal dat je hier en daar nog de penseelstreken kunt zien? Dat is gewoon onderdeel van het proces.

"Toen de fotografie werd uitgevonden, heeft dat de schilderkunst veranderd. Schilders vonden het niet meer nodig om zo realistisch mogelijk te werken. Ik denk hetzelfde in verband met de stop-frametechniek. Het moet er niet allemaal even clean uitzien. Zolang het de kijker maar niet afleidt of uit het verhaal haalt."

Mark Burton: "Of het nu om speelfilm of animatie gaat, het belangrijkste blijft altijd de menselijke behoefte aan verhalen. Een voorbeeld: het eerste wat Pixar ooit gedaan heeft, is een kort filmpje maken over een bureaulamp. Het is ondertussen hun logo geworden. Zodra men dat filmpje zag, kon de kijker die bureaulamp meteen herkennen als een personage en er emotioneel in investeren. Wat natuurlijk absurd was. Maar het werkte wel."

'Shaun the Sheep Movie' draait vanaf woensdag 8 april in de Belgische bioscopen.

Bristol, kweekvijver voor animatietalent

Wie de set bezoekt van Shaun the Sheep Movie, komt terecht op een weinig glamoureus bedrijvenpark in een buitenwijk van de Britse havenstad Bristol.

Peter Lord en David Sproxton richtten er in 1972 Aardman Animations op om bescheiden animatieopdrachtjes voor de BBC uit te voeren. Ondertussen is Aardman een wereldspeler geworden, maar Bristol zijn ze altijd trouw gebleven. Richard Starzak: "Ik denk dat Londen nog altijd te duur zou zijn, gelet op de ruimte die wij soms nodig hebben. Tijdens de productie van Shaun the Sheep Movie waren er op piekmomenten twintig animatoren bezig, elk op hun eigen set. Mark Burton: "Aardman is nu zowat hét baken geworden voor iedereen die met animatie bezig wil zijn."

Richard Starzak: "Door de jaren heen zijn veel jonge mensen naar Bristol gekomen. Ze hebben er kinderen gekregen en zijn er dus gebleven. En er heeft zich inmiddels een massale skill pool ontwikkeld. De University of the West of England heeft in Bristol ook een animatiecursus, waar mensen van Aardman soms gaan doceren. Tegen-woordig komen animatoren uit heel Europa naar Bristol, dus het zou nogal zinloos zijn om nu nog te verhuizen."

Mark Burton: "En Bristol is een mooie stad. Het is een aangename plek om te leven en te werken."

Alle personages en decors in de 'Shaun the Sheep'-film zijn handgemaakt. Wie goed oplet, kan nog vingerafdrukken zien.
Alle personages en decors in de 'Shaun the Sheep'-film zijn handgemaakt. Wie goed oplet, kan nog vingerafdrukken zien. "Bij een waterverfschilderij is het toch ook normaal dat je hier en daar nog penseelstreken ziet?"Beeld rv

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234