Zondag 21/07/2019

Film

Seks in de cinema? Dat mag niet meer

Dakota Johnson en Jamie Dornan in ‘Fifty Shades of Grey’. Beeld AP

Vrijen in de bioscoop: het lijkt haast een taboe geworden. Ook de makers van de Elton John-biopic Rocketman werden onder druk gezet om een seksscène uit de film te knippen. Zo willen ze hun kijkers zeker niet voor het hoofd stoten. ‘Grote studio’s leggen zich vooraf een soort zelfcensuur op.’

“Vertel alles. Ga zo ‘R-rated’ als nodig is”, had Elton John vooraf verteld aan de makers van Rocketman, de biopic die het leven van de flamboyante, homoseksuele zanger in kaart brengt. ‘R-rated’ verwijst naar het oordeel van de Motion Picture Association of America (MPAA), het orgaan waarmee de filmindustrie zichzelf reguleert. Een R-rating komt hierop neer: “Bevat volwassen materiaal. Ouders wordt aangeraden om meer over de film te weten te komen voor ze hun kinderen meebrengen.” Wie 17 jaar of jonger is, kan enkel een kaartje kopen in aanwezigheid van een meerderjarige. Het gaat dan om films die seks, naaktheid, drugsgebruik, geweld, angstaanjagende scènes of vuile taal bevatten.

Lange tijd leek het erop dat Rocketman geen R-rating zou krijgen. In maart verscheen dit stukje op de website van de Britse tabloid The Daily Mail. “Paramount Pictures hebben van Rocketman-regisseur Dexter Fletcher en producent Matthew Vaughn geëist dat ze een 40 seconden durende scène knippen, waarin Taron Egerton, die de zanger vertolkt, en Richard Madden, gecast als zijn voormalige geliefde en manager John Reid, spartelen op een bed. Volledig ontblote witte derrières zijn te zien, maar de naakte escapade is smaakvol gebracht. Toch dwingt Paramount de regisseur om de scène te knippen, zodat de film een Amerikaanse PG-13-rating krijgt.”

De bazen van grote studio’s gruwen van een R-rating. De reden is simpel: R-rated films zijn voor een kleiner publiek toegankelijk, en brengen dus minder op. Daarom zijn seksscènes in grote publieksfilms een zeldzaamheid geworden. Queen-zanger Freddie Mercury was niet vies van drugs en had een behoorlijk extravagant seksleven, maar in de biopic Bohemian Rhapsody was daar nauwelijks iets van te zien. Het leidde tot negatieve recensies en scherpe kritieken – de makers werden beschuldigd van ‘straightwashing’, het inpassen van lgbtq-figuren in een heteronormatief verhaal – maar aan de kassa was dat niet te merken. De film haalde wereldwijd 903 miljoen dollar (ruim 800 miljoen euro) op.

Gevoelige materie

Hoe meer mensen naar je film kunnen komen kijken, hoe meer geld je ermee kunt verdienen: het is de meest eenvoudige verklaring voor het dalende aantal R-rated films, en de steeds grotere afwezigheid van seks op het scherm. Sinds de oprichting van de MPAA, in 1968, kreeg ruim de helft van alle beoordeelde films dat stempel, maar dat zijn vaak niet de meest succesvolle titels. Wie lijsten met de best verdienende films aller tijden opzoekt, ziet pas op plaats 87 met Deadpool 2 een R-rated film staan. ‘Kindvriendelijke’ titels scoren beter, en daarom worden R-ratings steeds meer vermeden. In 2003 waren er 645 films met dat label, in 2017 waren het er 304, zo blijkt uit cijfers die de MPAA vorig jaar vrijgaf.

“Om te vermijden dat ze achteraf een negatieve rating krijgen, houden studio’s er preventief rekening mee”, zegt professor Daniël Biltereyst (UGent), die onderzoek deed naar filmkeuring. “Ze leggen zich vooraf een soort zelfcensuur op. De industrie probeert de vinger aan de pols te houden op het vlak van maatschappelijke waarden en gevoeligheden.”

In een rapport uit 2018 gaf de BBFC, de Britse filmkeuring, al aan dat die gevoeligheden groter worden. “Ouders zijn ongerust over het lenen van visuele en verbale motieven uit pornografie, en vinden dat zulk materiaal enkel voor kijkers ouder dan 18 jaar moet worden toegestaan.” Zeker in de VS, nog altijd de grootste markt voor filmproducenten, is seks gevoelige materie. “De ratings zijn vooral heel streng op het vlak van seksualiteit en taal”, stelt Biltereyst. “Op het vlak van geweld, bijvoorbeeld, zijn ze veel soepeler.”

Het maakt dat er op het bioscoopscherm nog maar weinig naakte lichamen of seksscènes te zien zijn, althans in de grote multiplexen. De verfilmingen van de Fifty Shades of Grey-boeken zijn uitzonderingen die de regel bevestigen. Fifty Shades Freed was ook één van de amper zes films die vorig jaar in Vlaanderen, waar de keuring wordt georganiseerd door de overheid en niet door de industrie, het KNT-label kregen. Dat betekent dat de film enkel toegankelijk is voor +16-jarigen. Een van de andere titels in dat lijstje was de Italiaanse film Loro, en dat is niet toevallig. Kleinere arthouse-films, veelal uit Europa, durven wel de kaart van de seksualiteit te trekken, soms zelfs behoorlijk expliciet – denk maar aan de lang uitgesponnen seksscènes in voormalig Gouden Palm-winnaar La vie d’Adèle, het naaktfeestje in Toni Erdmann of de brute verkrachting in Paul Verhoevens Elle.

Elle deed denken aan de jaren 80 en 90, toen de ‘erotische thriller’ relatief hoge toppen scheerde aan de andere kant van de oceaan. In Verhoevens Basic Instinct liet Sharon Stone het publiek onder haar rok kijken, om hen te laten ontdekken dat ze geen slipje aanhad: het was in 1992 de vierde best verdienende film in de VS. Fatal Attraction (1987) was nóg populairder, en ook Brian De Palma’s Dressed to Kill (1980) en Stanley Kubricks Eyes Wide Shut (1999) brachten geld in het laatje. Sex sells, leek toen het motto te zijn, maar vandaag lijkt de leuze vooral te zijn dat seks níét verkoopt.

In ‘Basic Instinct’ liet Sharon Stone het publiek onder haar rok kijken, om hen te laten ontdekken dat ze geen slipje aanhad. Beeld rv

Internetporno

Dat kan te maken hebben met een ‘nieuw puritanisme’, zoals het in sommige media wordt omschreven, maar de verklaring is ook simpeler: mensen hoeven niet meer naar de bioscoop om naakte of vrijende mensen te zien. Het internet heeft die markt helemaal ingenomen, met talloze pornosites. “Seks is gewoon veel makkelijker beschikbaar. Het staat bijna allemaal gratis online”, legt Sofie Van Bauwel, professor media- en genderstudies (UGent), uit. “Vroeger was dat veel minder zo: erotiek moest je zoeken in de bioscoop. Daar was seks aanwezig, ook al was dat niet altijd expliciet.” De Britse krant The Guardian kwam tot dezelfde conclusie: “Dat het verdwijnen van seksscènes samenvalt met de opkomst van internetporno, lijkt helemaal niet toevallig. Als je seks binnen handbereik hebt, is de nood eraan kleiner in mainstream entertainment.”

Het leidt tot een merkwaardige paradox, merkt Van Bauwel op. “In mainstream cinema en tv zien we dat er steeds minder plaats is voor expliciete beelden en ook bij veel jongeren merk je een nieuwe preutsheid. Tegelijkertijd zit pornografie veel minder in een taboesfeer en expliciet en extreem materiaal wordt massaal bekeken online.” Die tendens valt te betreuren. “Seks is iets natuurlijks, iets wat deel uit maakt van wie we zijn als mens. Ik denk dat je seksualiteit in al haar variaties moet tonen. Dus het is jammer dat het verdwijnt in de mainstream, want in de pornografie alleen krijg je een vertekend beeld.”

Een vertekend beeld zou je ook krijgen als je een Elton John-film maakt zónder seks. Uiteindelijk is de homofiele seksscène uit Rocketman dan ook niet geknipt. Heel expliciet is ze niet, maar je ziet wel twee naakte mannen samen in bed, en dat mag behoorlijk opvallend heten. Rocketman hield er uiteindelijk een R-rating aan over, en dat is maar goed ook, vindt regisseur Dexter Fletcher. “Het was van bij het begin duidelijk dat de film de liefdes van Elton moest tonen. Die liefdes zullen altijd een beetje uitdagend en extreem zijn. Bohemian Rhapsody was de PG-versie van dat verhaal.”

Ook Elton John zelf is overigens blij dat de makers geen water bij de wijn hebben gedaan. “Sommige studio’s wilden de seks en drugs beperken, opdat de film een PG-13-rating zou krijgen”, schreef hij in de Britse weekendkrant The Observer. “Maar ik heb geen PG-13-leven geleid. Ik wilde geen film die werd volgestouwd met seks en drugs, maar tegelijk weet iedereen dat ik me nogal uitvoerig met beide dingen heb beziggehouden tijdens de jaren 70 en 80.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden