Zaterdag 20/07/2019

Boeken

Schrijver Bleri Lleshi wil iedereen een beetje Martin Luther King laten worden

Martin Luther King. Beeld Stephen F. Somerstein/Getty Images

NON-FICTIE. Bleri Lleshi roept in De kracht van hoop op tot een alliantie van en solidariteit met de onderdrukten, de enige manier om de samenleving uit het moeras te trekken. Van politiek, bedrijfsleven en onderwijs zal het niet komen, meent de politiek filosoof en jongerenwerker.

Bleri Lleshi (°1981) stelt in De kracht van hoop onomwonden vast dat we in schrijnende tijden leven. Hij lijst een hele reeks oorzaken op: het witte deel van de mensheid heeft angst voor vreemdelingen en moslims; we zijn racistisch, cynisch en moedeloos; armoede wordt schromelijk onderschat; onrecht, ongelijkheid en onderdrukking zijn structureel; het materialisme woekert; onze solidariteit kwijnt weg; het neoliberalisme en het kapitalisme hebben de wereld in een houdgreep; het militarisme viert hoogtij; en het sociale beleid wordt stelselmatig afgebroken.

Wie dat overdreven vindt, aldus de politiek filosoof, jongerenwerker en docent aan de Universitaire Campus Leuven-Limburg, zit ofwel in een ontkenningsfase of helpt al of niet bewust de machthebbers die niets doen tegen de verrotting van ons milieu, onze waarden en onze democratie.

Die machthebbers zitten overal: in politieke partijen van zowel rechtse als sociaaldemocratische signatuur, de mainstreammedia, het onderwijs en de bedrijfswereld. De ontaarding mag dan diep zitten, zo meent Lleshi, dat wil niet zeggen dat we de hoop om de wereld ten goede te veranderen moeten opgeven.

Die overtuiging dankt hij in de eerste plaats aan zijn ouders, Albanese vluchtelingen die maar één zaak voor ogen hadden: hun kinderen een betere toekomst bezorgen. Martin Luther King (1929-1968) blijkt eveneens een ijzersterke inspiratiebron. "Alles wat wordt gedaan in de wereld", aldus de voorman van de Afro-Amerikaanse burgerrechtenbeweging in de jaren 50 en 60 van de 20ste eeuw, "wordt gedaan uit hoop". Niet voor niets koos Lleshi dit citaat voor zijn hele boek. Wat hij in King vooral op prijs stelt? Zijn onverdroten inzet, zijn vreedzaam verzet en zijn op de prediking van Jezus Christus gestoelde radicale liefde, ook voor diegenen die hij bestrijdt. "Haat kan geen haat verdrijven, enkel de liefde is daartoe in staat."

Ambitieus

Het boek van Lleshi is een handleiding voor iedereen die niet bij de pakken wil blijven neerzitten. De auteur beseft dat hij de lat hoog legt. Maar hoop is nu eenmaal de motor van het leven. Woede en verontwaardiging zwengelen die motor aan, engagement is de benzine.

Met talloze goedgekozen voorbeelden toont hij aan dat verandering niet enkel nodig, maar ook mogelijk is. Zelfs een kleine stap kan een radicale kentering teweegbrengen. Soms spreekt Lleshi uit zijn eigen rijke ervaring met minderheidsgroepen en minderbedeelden, soms verwijst hij naar acties in het buitenland. Zo vermeldt hij de Spaanse slotenmakers die het tijdens de laatste economische crisis verdomden om mensen uit hun huis te zetten. Ook de Duitse en Israëlische piloten die weigerden vluchtelingen en emigranten te deporteren krijgen van hem een pluim.

Aan de bron van al die mensen van goede wil? De hoop dat ongelijkheid, volgens Lleshi het grootste probleem in de wereld, een halt wordt toegeroepen.

De kracht van hoop zit bevattelijk en beredeneerd in elkaar. Eerst graaft hij naar de oorzaken van onze huidige wanhoop, vervolgens kamt hij de fundamenten van de hoop uit en ten slotte roept hij op tot een alliantie van en solidariteit met de onderdrukten, de enige manier om de samenleving uit het moeras te trekken.

Het was overigens wijs om praktische tips met 'theoretische reflectie en verdieping' te larderen. Hiervoor nam hij een aantal filosofen, sociologen, pedagogen, psychologen en activisten onder de arm. Hervormers zoals Paulo Freire, Naomi Klein, Zygmunt Bauman en Erich Fromm. 'Hopen betekent op elk moment klaar zijn voor wat nog niet is geboren', schreef de Amerikaans-Duitse psycholoog en sociaal psycholoog Fromm (1900-1980), 'en toch niet wanhopig worden als dit moment er nooit komt.'

Lleshi verwijst naar de slavernij. Het heeft eeuwen geduurd voordat die, al-thans in het Westen, werd afgeschaft. De vele hartverwarmende adviezen zullen beslist aanstekelijk werken voor al wie de handen aan de ploeg wil slaan. Vreed-zaam verzet is daarbij van wezenlijk belang.

In het recent verschenen The Road to Unfreedom waarschuwt Timothy Snyder (1969) voor populistische partijen die de burger met emoties en leugens verleiden. De democratie tekent haar eigen doodvonnis als de waarheid op losse schroeven wordt gezet, aldus de Amerikaanse historicus. Wie de feiten negeert, verkracht het vertrouwen in de democratie. Zo wordt de deur opengezet voor een schijndemocratie, ja, zelfs voor een dictatuur.

Vage vaststellingen

Helaas laat ook Lleshi zich nu en dan door zijn bevlogenheid verleiden tot uitspraken die de feiten op een zijspoor doen belanden. Zo zou het huidige neoliberalisme er altijd alles aan doen om mensen hun hoop te ontnemen. Altijd? Alles? En bieden pogingen van politici om extreme armoede en ongelijkheid te bestrijden werkelijk enkel valse hoop? En wanneer in België de vakbonden op straat komen, gaat de berichtgeving echt altijd om hoeveel deelnemers er zijn en of er rellen zijn of niet?

Lleshi weet toch net als iedereen dat zowel het tv-journaal als de duidingsprogramma's achtergrondinformatie en debat aanbieden? Het helpt Lleshi's broodnodige betoog niet als hij de mensen van goede wil in de media, de bedrijfswereld, het onderwijs en de politiek (de sport en de advocatuur hadden ook een plekje verdiend) over dezelfde kam scheert als diegenen die de structurele onderdrukking doelbewust in stand houden.

Vage vaststellingen doen helpt evenmin. Zo beweert hij dat de Turkse en Marokkaanse gemeenschappen soms worden uitgespeeld tegen erkende vluchtelingen en migranten uit bijvoorbeeld Bulgarije of Roemenië. Wie precies maakt zich daaraan schuldig? Hoe gebeurt dat? De bewijzen ontbreken.

Ten slotte is het niet meer dan logisch dat hij minderheden met een migratieachtergrond in bescherming neemt, zij zijn immers het vaakst slachtoffer van onbegrip, vooroordelen, onverdraagzaamheid en discriminatie. Bewijst hij deze kwetsbare groepen echter een dienst als hij eerst toegeeft dat ze niet genoeg doen tegen racisme, maar vervolgens gas terugneemt door te stellen dat de realiteit van die minderheden een stuk harder is dan zijn harde kritiek op hen? Racisme moet overal en te allen tijde bestreden worden. Het doet er niet toe wie dat kwaad in de samenleving verspreidt.

Bleri Lleshi, De kracht van hoop, EPO, 248 p., 17,50 euro. Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden