Dinsdag 20/08/2019

Rusland

"Rusland vernietigt zichzelf"

Sergej Loznitsa heeft het gehad met Rusland, waar de Oekraïense regisseur lang woonde. A Gentle Creature is een hardvochtig portret van een wetteloos land, waar nooit iets verandert.

Still uit 'A Gentle Creature'. Een vrouw op de bus, op weg naar haar man. Onderweg wordt ze met vernedering en geweld geconfronteerd. Beeld rv

Loznitsa baseerde zich voor A Gentle Creature op een kortverhaal van Dostojevski uit 1876. Maar behalve de titel en het vrouwelijke hoofdpersonage bleef daar bijzonder weinig van over. “Dostojevski bracht het verhaal van een vrouw”, vertelt Loznitsa ons in Cannes, waar de film in competitie speelde. “Dat personage op zich interesseerde mij eigenlijk niet. Mijn verhaal gaat over de omgeving, de ruimte waarin die vrouw zich beweegt.” Rusland dus.

We volgen een vrouw die koste wat het kost een pakje wil bezorgen aan haar man, die in de gevangenis zit. Onderweg wordt ze door allerlei schimmige figuren en instanties bedrogen en gebrutaliseerd. Loznitsa schetst een ongenadig beeld van Rusland als een soort Wild East en komt zo toch weer bij Dostojevski uit: “In zijn kortverhaal voorspelde Dostojevski, volgens mij, dat het land stilaan richting zelfvernietiging ging”, stelt Lozitsna. “Die visie heb ik ook in mijn film verwerkt. Het is een allegorie op een samenleving die in handen is gekomen van manipulatieve rotzakken.”

Is er dan niets veranderd sinds eind 19de eeuw?

Sergej Loznitsa: “Nee. De mentaliteit is nog altijd precies dezelfde. Het Russische Rijk is in feite nooit verdwenen. Niet ten tijde van het communisme – al wil ik die term eigenlijk niet gebruiken, want de Sovjet-Unie had zeer weinig te maken met de concepten van Marx en Engels – en ook daarna niet. Het is eigenlijk alleen maar erger geworden sindsdien. Er is geen respect meer voor het individu. Die totale ontmenselijking is het fundament van onze samenleving. Dat, en het gebrek aan wetten. Rusland is een wetteloze plek, een kapotte samenleving. In zo’n omgeving is het quasi onmogelijk om je waardigheid te behouden, zoals je in de film kan zien.”

U woont zelf in Berlijn en draaide in Letland. Zou het ondenkbaar zijn om een kritische film als deze in Rusland te maken?

“Er filmen zou technisch gezien wel kunnen. Niemand zou me tegenhouden. Maar deze film gefinancierd krijgen in Rusland, zou onmogelijk zijn. Russische films gaan nu eenmaal niet over de realiteit. Wel over het glorieuze verleden van het land. Over goeie ouwe Stalin, over hoe ze de Duitsers in de pan gehakt hebben. Of over hun ruimteprogramma, of hun voetbal- en hockeyprestaties. Films met een kritische ondertoon zijn niet wenselijk.”

Zal de film in Rusland te zien zijn?

“Ik hoop het. Maar ik weet niet of het zal lukken. Mijn documentaire Maidan (over de Euromaidan-protesten in Kiev, LT) was ook al nauwelijks te zien in Moskou. En de propagandamachine tegen A Gentle Creature is meteen op gang gekomen: na de eerste screening hier (eind mei, op het Film­festival van Cannes, LT) berichtten Russische media onmiddellijk dat de film was uitgefloten en dat er veel mensen uit de zaal wegliepen tijdens de voorstelling. Pertinente leugens natuurlijk, die met valse foto’s werden geïllustreerd.”

Komt u zelf nog wel eens in Rusland?

“Ik ben er niet meer geweest sinds de oorlog met Oekraïne uitbrak, drie jaar geleden. Ik heb voorlopig geen enkele behoefte om terug naar Rusland te gaan, want ik heb zelf een Oekraïens paspoort. Logisch dat ik dan niet naar het land van de vijand ga, toch?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden