Maandag 27/01/2020

Recensie podium

Rusalka bij Opera Vlaanderen: flonkerende muziek bij stereotiep theater en dans ★★☆☆☆

‘Rusalka’ van Antonín Dvořák verdient beter dan de bewerking die nu te zien is bij Opera Vlaanderen. Beeld Filip Van Roe

De opera ‘Rusalka’ van Antonín Dvořák is een meesterwerk. Maar Alan Lucien Øyen heeft er bij Opera Vlaanderen een tragedie met zoveel stereotypen van gemaakt dat het wel kitsch lijkt. Jammer.

Het verhaal van Dvořáks Rusalka kun je lapidair samenvatten als “een waternimf wil weg uit haar moeras om de ware liefde te zoeken, geeft daarvoor haar stem af, maar krijgt uiteindelijk met schade en schande door dat de ware liefde niet bestaat en ze maar best weer in haar moeras verdwijnt”. Maar achter dat verhaal zit uiteraard symboliek en daarvan zijn vele lezingen mogelijk. Je kunt focussen op de eenzaamheid van de waternimf Rusalka of op die van de watergeest Vodník; je kunt uitweiden over het verschil tussen de wereld onder en die boven de waterspiegel, of tussen de mensen- en de geestenwereld, of tussen de oude (Bohemen) en de nieuwe wereld (Amerika), of tussen de oude en de nieuwe tijd. Keuze te over aan mogelijke beelden voor deze opera vol innerlijke en uiterlijke tegenstellingen. 

Scenograaf Åsmund Færavaag heeft bij Opera Vlaanderen voor abstractie gekozen: op een meervoudig excentrisch draaitoneel staat een houtsculptuur die op haar best de golvende beweging van het water of vrouwelijke vormen suggereert en op haar slechtst herinnert aan een rondzwierende DeSede-canapé: design uit de jaren 70. De eveneens Noorse choreograaf Alan Lucien Øyen heeft uit de vele mogelijkheden gekozen voor een achterliggend verhaal uit de tijd van zijn voorouders, waarin Rusalka een omwille van haar buitenechtelijke aard verdronken kind is en als dusdanig het symbool van de vermoorde seksualiteit.

Stereotiepe man-vrouwtegenstelling

Al even tragisch is wat we als het aangekondigde samenspel tussen zang en dans te zien krijgen: elke zanger heeft zijn spiegelbeeld in een danser, die met veel expressief kronkelende, medelijdende armgebaren de al dan niet verdrongen gevoelens van ‘zijn’ zanger weergeeft. Helaas vaak naast de kwestie en nauwelijks van deze tijd. Het overdreven krachtige optreden van de watergeest Vodník (bas Goderdi Janelidze met bulderend stemgeluid en eerste solist van Ballet Vlaanderen Matt Foley met veel spierballengerol) en zijn gevolg tegenover de smachtende Rusalka (een vocaal schitterende maar scenisch bleke sopraan Pumeza Matshikiza naast soliste Shelby Williams met elegante beweging en droevige blik) en haar dartele nimfen is als man-vrouwtegenstelling zo stereotiep dat je ze niet meer voor mogelijk houdt. 

Ook de choreografische uitbeelding van de heksenketel van Ježibaba in het eerste bedrijf of de dansen in het hofballet uit het tweede bedrijf erg conventioneel en illustratief. Het ‘komische’ optreden van de (niet door dansers ontdubbelde) boswachter en keukenjongen aan het begin van het tweede bedrijf is zelfs ronduit slecht kindertheater. De ondankbare rollen van de prins (Kyungho Kim met mooi tenorgeluid naast solist Morgan Lugo) en de buitenlandse prinses (Karen Vermeiren) zijn al even stereotiep ingevuld: de prins is zwak en de prinses een bitch, punt uit.

Dat Dvořák beter verdient blijkt uit wat de Litouwse dirigente Giedrė Šlekytė in de orkestbak klaarspeelt. Zonder in de val te trappen van de effectjagerij of het sentiment toont zij met verfijning en klankschoonheid waar het kan en kracht waar het moet aan dat Rusalka een zuiver meesterwerk is, waarin de componist met zekere hand de procedés van herhaling, herkenning en verrassing hanteert die de kern van de westerse muziek uitmaken en die telkens weer op miraculeuze wijze voor ontroering zorgen. Dat is een sterk antidotum voor de kitsch op het toneel.

Nog voorstellingen in Antwerpen tot 31 december, in Gent van 9 tot 23 januari. Info op operaballet.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234