Donderdag 18/07/2019

Retrospectieve

Rik Wouters retrospectieve is feest van licht en kleuren

Herfst, 1913, olieverf op doek. Wouters’ vrouw en muze Nel staat buiten aan een raam en kijkt naar binnen. Vurig landschap op de achtergrond, alsof de felle herfstkleuren de wereld in brand zetten.  Beeld rv © Lukas - Art in Flanders vzw. Foto Hugo Maertens

Onlangs maakte hij nog het Modemuseum van Antwerpen onveilig, nu krijgt hij een grootse retrospectieve, en terecht: Rik Wouters heeft een briljant en kleurrijk oeuvre nagelaten. Iets meer dan honderd jaar na zijn dood sluit deze overzichtstentoonstelling de reeks herdenkingsinitiatieven af met vuurwerk.

Verrassend is de tentoonstelling niet – het oeuvre van Rik Wouters is intussen genoegzaam bekend – maar sterk des te meer. Nooit eerder werden zijn belangrijkste werken samen aan het publiek gepresenteerd. Daarvoor werkten de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België samen: het MSK Brussel kreeg een hoop topwerken in bruikleen, onder meer van het MSKA, dat een indrukwekkende collectie Rik Wouters in zijn bezig heeft, maar dat zelf pas eind 2019 weer de deuren zal openen voor het publiek. In een zeer bevattelijke overzichtstentoonstelling krijgen we schilderijen, beeldhouwwerken en tekeningen van het multitalent te zien.

De expo begint met een kort biografisch overzicht dat je ineens de nodige achtergrondinformatie bezorgt, geïllustreerd met vroege werken en enkele voorwerpen. “We hebben het boekje teruggevonden waarmee Wouters in contact kwam met Cézanne”, zegt Frederik Leen, departementshoofd Moderne Kunst van het museum en een van de samenstellers van de tentoonstelling. “Maar het boekje is geen kleurendruk, dus Wouters kent de werken enkel in zwart-wit. Daar zal pas verandering in komen wanneer hij naar Parijs gaat en eindelijk de kleuren van zijn grote voorbeeld kan aanschouwen.”

Hogere graad van abstractie

De invloed van Cézanne wordt zeer aanschouwelijk gemaakt, al in de eerste ruimte. Daar hangen twee doeken naast elkaar: Wouters maakte schilderijen van een grafiekatelier, met een interval van een jaar. Interieur van een etser uit 1908 oogt nog vrij klassiek, terwijl Etstafel uit 1909 opvalt door een hogere graad van abstractie. Een fles en een bak worden kleurvlakken, zij het nog steeds herkenbaar. En op De paddenstoelen uit 1911 krijgen we in vogelperspectief een tafel te zien met geruit tafelkleed en enkele zwammen. “Dat vogelperspectief kent hij van Cézanne,” zegt Leen, “maar hij gebruikte het ook uit noodzaak: zijn atelier was zo klein, er was geen ruimte voor een ander perspectief.”

Een schildersopleiding volgde Wouters niet. Het is voor mensen als hij dat het woord natuurtalent is uitgevonden. Uiteraard zijn het vooral zijn kleuren die nog steeds sterk aanspreken. Zo is er het doek Herfst, waarop zijn geliefde vrouw en muze Nel buiten staat aan een raam en naar binnen kijkt, terwijl wij, de toeschouwers, naar buiten kijken. Vurig landschap op de achtergrond, alsof de felle herfstkleuren de wereld in brand zetten. 

Ook op zijn aquarellen kan hij toveren met kleuren, zoals op Dageraad, Bosvoorde. Een landschap met kleuren die tegelijk intens en rustgevend zijn. De bomen groen-blauw, de lucht rood-roos. Zijn onderwerpen mogen dan traditioneel zijn – portretten, landschappen, stillevens – zijn manier van schilderen was vernieuwender, en dat vooral dankzij zijn experiment met licht en kleur.

Naast een resem topwerken is er ook zelden tentoongesteld werk op papier te zien. Schetsen – soms snel op een uitnodiging of een bladzijde uit een boek gezet – en inkttekeningen. Een lezende vrouw, gezien van op de rug, een liggend naakt. Opmerkelijk hoe Wouters slechts een paar eenvoudige lijnen nodig heeft om een beeld vol gevoel op te roepen.

Zittend naakt op de rand van het bed (schets), 1914, olieverf op doek. Beeld rv © Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel / foto : J. Geleyns - Ro scan

Maar ondanks zijn onmiskenbare talent kent Wouters een tragisch leven. “Het standaardverhaal van de kunstenaar”, zegt Leen. “Straatarm. En dan, net wanneer zijn werk geapprecieerd wordt en hij succes begint te kennen, breekt 1914 aan en wordt hij opgeroepen voor het leger. Toch waren zijn schilderijen altijd opgewekt, vrolijk. Maar dat kon hij niet volhouden tot het einde. Hij kreeg oogkanker en moest operaties ondergaan. Aan het einde van de tentoonstelling hangt een zelfportret met een zwarte ooglap. Eigenlijk gruw ik van dit soort interpretaties, maar je kunt in zijn blik zien dat hij wist dat het afgelopen was.”

In 1916, op het moment dat hij aan het wegkwijnen was, krijgt Wouters een grote tentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Hij zal de expo nooit met eigen ogen zien, maar het grote publiek kan vanaf dan kennismaken met het lichte en kleurrijke oeuvre van deze kunstenaar.

Dame in het blauw voor een spiegel, 1914, olieverf op doek. Beeld rv © Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel / foto : J. Geleyns - Ro scan

Dit is de grootste Rik Wouters-retrospectieve ooit, toch is de tentoonstelling heel bevattelijk en krijg je nergens het gevoel van overdaad. De meeste werken van dit kleurrijke multitalent zijn bekend. Niets nieuws onder de zon dus, maar om deze topwerken nu bij elkaar te kunnen zien, is een feest voor het oog. Visueel vuurwerk.

Tot 2/7 in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten, Brussel, fine-arts-museum.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden