Vrijdag 05/06/2020

InterviewNoémie Merlant

Rijzende ster Noémie Merlant: ‘Model zijn is vreselijk. Het zou niet mogen bestaan’

Noémie Merlant: 'Het is eigenlijk de eerste keer dat ik dat in het openbaar zeg. Maar ik heb een eetstoornis gehad. Ik heb geluk gehad: cinema heeft mij gered.'Beeld Thomas Sweertvaegher

Ze werd plots een ster door de arthousehit Portrait de la jeune fille en feu, en maakte in het zog van Adèle Haenel een vuist tegen Roman Polanski op de César-uitreiking. Noémie Merlant is on fire, maar wie is deze getalenteerde actrice eigenlijk? Een gesprek over bijna-orgasmes in een pretparkattractie, anorexia in de modewereld en nee leren zeggen.

Een week geleden: in deze alarmerende tijden lijkt het een eeuwigheid. Wanneer we de Franse actrice Noémie Merlant (31) in Brussel ontmoeten, lijkt de coronacrisis nog minder urgent. We begroeten elkaar met een aarzelend zwaaitje – dat een fysieke begroeting uit den boze is, hebben we dan al wel begrepen. Maar wat we op dat moment nog niet weten, is dat alle bioscopen twee dagen later hun deuren zullen sluiten, en dat Merlants nieuwe film Jumbo voorlopig dus niet in de cinema (maar wel online) te zien zal zijn. Jammer, want één: het was de eerste gelegenheid om haar nog eens aan het werk te zien sinds haar grote doorbraak in het overweldigende kostuumdrama Portrait de la jeune fille en feu, en twee: zeg nu zelf, het verhaal van een jonge vrouw die verliefd wordt op een pretparkattractie, dat wil u toch gewoon zien?

De Belgische regisseuse/scenariste Zoé Wittock liet zich voor Jumbo inspireren door Erika Eiffel, de vrouw die de wereld liet kennismaken met objectofilie – een seksuele en/of emotionele aantrekking tot voorwerpen – toen ze in 2007 ‘trouwde’ met de Eiffeltoren. In de film wordt die romance verplaatst naar Plopsa Coo, en bloeit er iets moois tussen de timide Jeanne (rol van Merlant) en een flitsende, met g-krachten goochelende superdraaimolen genaamd Jumbo.

Erika Eiffel was te gast op de Europese première van Jumbo, vorige maand op het Filmfestival van Berlijn. Na afloop viel ze Noémie Merlant in de armen. “Erika was diep ontroerd,” vertelt Merlant, “omdat het verhaal van de film verteld wordt vanuit de gevoelens van Jeanne, zonder een oordeel over haar te vellen. Ze wordt niet als een curiosum opgevoerd, haar band met Jumbo wordt eigenlijk benaderd als een traditioneel liefdesverhaal. Dat was voor Erika heel bijzonder, het was de eerste keer dat ze zichzelf zo kon herkennen in een film.”

Over haar modellencarrière: 'Het kwam er gewoon op neer dat we dan gewichtjes in onze beha moesten stoppen als de arbeidsgeneesheer langskwam. Totaal onverantwoord.'Beeld Thomas Sweertvaegher

Voor Merlant zelf was het verhaal op het eerste gezicht minder herkenbaar. Daarom koos ze niet voor een psychologische, maar voor een fysieke aanpak om zich in te leven. Zo probeerde Merlant de seksuele opwinding die Jeanne ervaart wanneer ze bij haar geliefde Jumbo is, te begrijpen door de attractie zelf berijden. “In het echte leven ben ik heel bang voor dat soort wilde draaimolens. Maar ik verplichtte mezelf toch om er een ritje op te maken, en nam mezelf voor om daarvan te genieten, net zoals Jeanne. Door daar heel hard in te geloven, is dat ook gelukt. De fysieke sensatie van snelheid en duizeligheid maakte het plots heel concreet voor me: het lijkt eigenlijk een beetje op een orgasme...”

Gewogen als een dier

Hoe het voelt om op een object te vallen, mag dan ietwat abstract gebleven zijn voor Merlant; hoe het is om zelf als een object te worden bekeken, begrijpt ze des te beter. Acht jaar lang was ze een veelgevraagd foto- en catwalkmodel. Maar aan die periode houdt ze bepaald geen mooie herinneringen over. “Op mijn 17de trok ik van een voorstadje bij Nantes naar Parijs om er aan de theateracademie Cours Florent te gaan studeren. Toen moest ik plots geld verdienen om de huur te kunnen betalen. Aangezien ik vrij groot ben, deed ik sinds mijn 16de al regelmatig opdrachten als model. Die activiteit heb ik in Parijs dan maar verder uitgebouwd.”

Tot haar 24ste rijgt Merlant defilés en fotoshoots aaneen, “maar enkel en alleen omdat ik daarvoor nog niet van mijn werk als actrice kon leven”, zegt ze. “Model zijn is een vreselijk beroep. Het zou zelfs niet mogen bestaan, vind ik eigenlijk. Al die tijd voelde ik me niet meer dan een stuk vlees. Je wordt gewogen, gemeten en betast als een dier. En dan komt de commentaar: ‘Nee, ze is te dik. Hier komt er iets te veel vet over de rand van haar onderbroek.’ Ze praten echt over je alsof je er niet gewoon bij staat. En het ergst van al: er is geen enkele bescherming. Op een bepaald moment kwamen er wel regels om anorexia in de sector te bestrijden: wie te weinig woog, mocht niet meer werken. Maar in de praktijk kwam het er gewoon op neer dat we dan gewichtjes in onze beha moesten stoppen als de arbeidsgeneesheer langskwam. Totaal onverantwoord.”

Noémie Merlant vertolkt in 'Jumbo' Jeanne, een timide vrouw die verliefd wordt op de superdraaimolen genaamd Jumbo. 'De fysieke sensatie van snelheid en duizeligheid maakte het plots heel concreet voor me: het lijkt eigenlijk een beetje op een orgasme', zegt Merlant, die in het echt huivert van dat soort attracties, maar voor de rol toch een poging waagde. Beeld rv

Of haar tijd als model haar nooit zelf met een eetstoornis heeft opgezadeld, vragen we voorzichtig. “Toch wel”, antwoordt ze stil. “Heel lang zelfs. Terwijl ik voordien nooit een probleem had met eten. Model zijn heeft me ziek gemaakt.” Ze pauzeert even. “Gek, het is eigenlijk de eerste keer dat ik dat in het openbaar zeg. Maar het lijkt me belangrijk om het erover te hebben, want het blijft taboe, en het is ook een ziekte waar je heel moeilijk vanaf geraakt. Ik heb geluk gehad: cinema heeft mij gered. Omdat acteren me toeliet om mezelf uit te drukken. Terwijl er in de modewereld altijd van mij werd verwacht dat ik zweeg. Je wordt als model zodanig geobjectiveerd, dat je je stem verliest. Ik slaagde er op den duur ook in mijn persoonlijke relaties niet meer in om te zeggen wat ik voelde. Ik durfde niet meer nee te zeggen, ik wilde alleen nog maar behagen.”

De Polanski-shock

Vandaag is dat anders, bewees ze onlangs op de uitreiking van de Césars – de Franse Oscars. Toen de gecontesteerde Roman Polanski, die nog steeds door het Amerikaanse gerecht gezocht wordt voor de verkrachting van een 13-jarig meisje in 1977, er de prijs voor de beste regisseur kreeg voor zijn historische drama J’accuse, stormde actrice Adèle Haenel woedend de zaal uit. Merlant, die met Haenel het scherm deelde in Portrait de la jeune fille en feu, sloot zich snel bij haar aan en beende mee naar buiten.

Wat ging er toen door haar heen? “Polanski had eerder die avond al de prijs voor beste geadapteerde scenario gewonnen, dus het ging er niet alleen over dat zijn film een prijs kreeg. Wel waren we gechoqueerd dat hij ook als beste regisseur werd gelauwerd, en er in de zaal dingen werden geroepen als ‘bravo, Roman!’. Dat voelde op dat moment heel ambigu.”

Hun actie heeft een mediastorm op gang gebracht, beseft Merlant. “Er is nu veel verdeeldheid, en er vallen harde woorden. Maar we krijgen ook veel steun. We hebben iets in beweging gezet door daar recht te staan en weg te gaan. Er wordt nu tenminste echt gediscussieerd over dit thema. Niet alleen op het internet, maar ook binnen families en vriendengroepen. En ook al kunnen die discussies soms hoog oplopen, beweging lijkt me nog altijd beter dan stilstand.”

Wat vindt ze dan van het vaak gehoorde argument dat de mens van de artiest gescheiden moet worden? “Dat vind ik een heel moeilijk vraagstuk”, geeft ze eerlijk toe. “Maar als ik naar mezelf kijk, heb ik toch niet het gevoel dat ik een andere persoon word wanneer ik acteer of schrijf. Bovendien vind ik niet dat cinema, of kunst in het algemeen, boven de wet staat. Wat je in het echte leven doet, is volgens mij belangrijker dan cinema.”

Naakt tegen je zin

Meer zelfs: goed gedrag in het echte leven kan ook de kwaliteit van kunst verbeteren, vindt Merlant. Dat leerde ze van regisseuse Céline Sciamma op de set van Portrait de la jeune fille en feu. “Céline kan enorm goed luisteren naar anderen. Ze dringt haar mening en haar wensen niet op. Ze geeft de anderen net ruimte en tijd om zich uit te drukken. Die egalitaire sfeer leverde voortdurend aangename verrassingen op, net omdat iedereen dingen durfde voor te stellen. Als iedereen zich op zijn gemak voelt, en zich vrij voelt om te spreken, werkt dat enorm verrijkend. Wederzijdse instemming is dus iets heel positiefs. Het betekent helemaal niet dat je niets meer mag zeggen, wel integendeel: het betekent dat iedereen de kans krijgt om zich uit te spreken en gehoord te worden.”

Toen Roman Polanski recentelijk een César kreeg, stormde Merlant buiten. 'We hebben iets in beweging gezet. En ook al kunnen die discussies soms hoog oplopen, beweging lijkt me nog altijd beter dan stilstand.'Beeld Thomas Sweertvaegher

Het contrast met haar ervaringen als model kon niet groter zijn, besluit Merlant: “Ik kreeg als model niet de ruimte om nee te zeggen. Als je minderjarig bent, en ze vragen je om je kleren uit te trekken, dan is het heel moeilijk om dat te weigeren. Want men heeft je altijd ingepeperd dat je in de smaak moet vallen – dat dat je enige bestaansreden is, zelfs. En dus begin je je toch maar uit te kleden, ook al heb je er geen zin in.”

En dan zit ons gesprek erop, en is het tijd voor ... de fotoshoot. Vindt ze het niet lastig om even weer in de rol van model te moeten kruipen? “Dat maakt me niet zoveel uit, hoor”, lacht ze. “Ik vind het niet het meest spannende onderdeel van mijn beroep, maar ik neem het erbij. De sfeer bij dit soort shoots is ook veel beter dan toen ik als model werkte. Omdat de machtsverhoudingen nu veranderd zijn: ik ben niet meer ‘het model’, maar ‘de actrice’. Dan spreekt een fotograaf plots op een hele andere manier tegen je. Ik word niet meer als een ding behandeld, maar als een mens.”

Jumbo speelt door de coronacrisis niet in de bioscoop, maar verschijnt zeer binnenkort wel op verschillende online- en VOD-platformen zoals Dalton.be, lumiereseries.com, Universciné.be, Proximus TV en BeTV (Voo).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234