Zaterdag 26/11/2022

InterviewApparat Organ Quartet

Riffs, beats en een grootse sound: de IJslandse band van de betreurde Johann Johannsson komt naar ons land

Apparat Organ Quartet is vrijdag te zien in Strombeek, in wat mogelijk hun enige concert op het Europese vasteland zal zijn. Beeld RV
Apparat Organ Quartet is vrijdag te zien in Strombeek, in wat mogelijk hun enige concert op het Europese vasteland zal zijn.Beeld RV

Hun danspasjes zijn nogal houterig, maar hun muziek doet denken aan Kraftwerk en Daft Punk. Maak kennis met het IJslandse Apparat Organ Quartet, ooit nog opgericht door de geweldige Johann Johannsson en zaterdag te zien in Strombeek.

Jonas Mortier

Je moet het zien om het te geloven: drie (vroeger vier) wat stijf uitziende organisten in krokant gesteven kostuums en een wat sjofel uitziende drummer zetten aan de hand van stuwende riffs, pompende beats en onvergetelijke melodieën een sound neer die makkelijk Kraftwerk en Daft Punk omverblaast. Op Wunderkammer ≠4, dat zaterdag in Strombeek plaatsvindt, vieren de heren van Apparat Organ Quartet het twintigjarig bestaan van hun debuutalbum, met wat misschien wel hun enige concert op het Europese vasteland zou kunnen zijn.

Apparat Organ Quartet is het geesteskind van de betreurde componist Johann Johannsson, de man die prijswinnende soundtracks zoals Sicario, The Theory of Everything en Arrival schreef. “Johann contacteerde mij”, vertelt Úlfur Eldjárn, die van bij de start bij de band zat. “Hij zat toendertijd in een kunstcollectief genaamd Kitchen Motors in Reykjavik, dat allerlei behoorlijk originele evenementen organiseerde. Op een bepaald moment had hij het idee om een performance te doen met alleen maar elektrische orgels, waarvoor hij en ik organisten zijn gaan scouten. Dat werden Hördur (Bragason, red.), die toen de plaatselijke kerkorganist was maar ook een lokale legende omdat hij in een aantal heel belangrijke undergroundbandjes zat en ook Sighvatur (Omar Kristinsson, red.), die onder andere bij mùm speelde.”

Het viertal speelde samen een grotendeels geïmproviseerd concert, maar het was zo leuk dat ze prompt beslisten een band te vormen. Alleen een naam vinden bleek niet zo makkelijk, weet Eldjárn nog. “We waren vrij zeker van het Organ Quartet-stuk, maar we twijfelden over wat ervoor moest komen. Het ging tussen Apparat, dat in veel talen werkt, en Ananas (lacht). Ik ben nog altijd benieuwd hoe een en ander gelopen zou zijn als we onszelf Ananas Organ Quartet hadden gedoopt. Maar goed, om het verhaal over ons ontstaan af te maken: we speelden daarna vaak in het kunstencircuit van Reykjavik: lang uitgesponnen improvisaties voor een aandachtig publiek. Maar op een gegeven moment hebben we een drummer toegevoegd, en vanaf dan is de band geëvolueerd van vrij experimentele, highbrow muziek naar een min of meer rechttoe rechtaan pop-rockband, met echte songs en songteksten.”

Drive

De band moet het sinds 2018 zonder Johann Johannsson doen, die in Berlijn stierf na een dodelijke combinatie van cocaïne en griepmedicijn. Een groot gemis, zegt Eldjárn. “Hij had duidelijk de gave om fantastische riffs en melodieën te bedenken, maar zijn ware kracht lag voor mij in zijn conceptuele manier van denken. Bij alles wat hij deed, van Apparat tot zijn soloprojecten of zijn filmmuziek, ging hij in de eerste plaats op zoek naar heldere, afgelijnde concepten. Daar kon hij heel lang aan schaven. Daarnaast was hij ook heel ambitieus en ik denk dat dat hem uiteindelijk ook de das heeft omgedaan. Hij had een enorme drive om te werken, te blijven werken en nooit op te geven.

Johann Johannsson overleed in 2018. 'Bij alles wat hij deed, van Apparat tot zijn soloprojecten of zijn filmmuziek, ging hij in de eerste plaats op zoek naar heldere, afgelijnde concepten. Daar kon hij heel lang aan schaven. Daarnaast was hij ook heel ambitieus en ik denk dat dat hem uiteindelijk ook de das heeft omgedaan', zegt Úlfur Eldjárn. Beeld rv
Johann Johannsson overleed in 2018. 'Bij alles wat hij deed, van Apparat tot zijn soloprojecten of zijn filmmuziek, ging hij in de eerste plaats op zoek naar heldere, afgelijnde concepten. Daar kon hij heel lang aan schaven. Daarnaast was hij ook heel ambitieus en ik denk dat dat hem uiteindelijk ook de das heeft omgedaan', zegt Úlfur Eldjárn.Beeld rv

“Ik heb zijn steile klim in de filmwereld van de zijlijn gevolgd en van iets nabijer toen ik mocht meewerken aan zijn laatste soundtracks (‘Mandy’ met Nicolas Cage zou de laatste worden, red.). Wat ik toen heel indrukwekkend vond, was hoe hij erin slaagde om te allen tijde trouw te blijven aan zijn eigen artistieke ambities, wat niet simpel is als je met Hollywood te maken hebt. Hij was dan ook vastberaden om niet zo maar de zoveelste copycat-filmcomponist te zijn. Hij wilde nieuwe, baanbrekende dingen doen.”

Onafhankelijk

Apparat Organ Quartet is de zoveelste groep uit IJsland die wat faam buiten de landsgrenzen heeft, met Sigur Ros en Björk als vlaggenschepen. Het blijft opmerkelijk dat een klein land als IJsland zoveel goede muziek voortbrengt. Ligt het aan het desolate landschap of de lange winters? “Dat zou ermee te maken kunnen hebben”, zegt Eldjárn. “Maar ik denk dat het eerder verband houdt met onze geschiedenis en de nog niet zo lang geleden verworven onafhankelijkheid (tot 1944 was IJsland een kolonie van Denemarken, red.) Begrijp me niet verkeerd, ik ben geen nationalist, maar dat moment was heel erg bevrijdend. IJsland was voor die tijd een vrij arme vazallenstaat van Denemarken, maar vanaf midden 20ste eeuw gingen we plots in een rotvaart vooruit.

“Die onafhankelijkheid betekende een nieuw begin voor ons. Je had het gevoel dat je in alles de eerste kon zijn: de eerste drum-n’-bassartiest, de eerste abstracte kunstenaar, er waren zoveel gebieden die nog onontgonnen waren, waar je in kon beginnen en meteen de beste zijn. Wij hadden geen Beethoven wiens schoenen we moesten zien te vullen. Dat was heel stimulerend. Terwijl, als je een band bent in New York, zijn er honderd andere bands die exact hetzelfde doen als jij.”

Een vrij onvergetelijk deel van de optredens van Apparat Organ Quartet zijn de ietwat houterige gebaren en danspasjes. “We zijn momenteel onze dansroutines aan het repeteren”, lacht Eldjárn. “Het was altijd onze ambitie om een eenvoudige dans te creëren die iedereen kon leren en die vervolgens heel populair zou worden, zoals bijvoorbeeld de Macarena. Nu, met de kansen die het internet en sociale media en TikTok vandaag bieden, is het slechts een kwestie van tijd voor dat eindelijk gebeurt. Maar je mag dus zeker op wat dansroutines rekenen.”

Wunderkammer ≠4, 1 oktober in CC Strombeek

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234